ދުންފަތް މަނާކުރުންތޯ ނުވަތަ ކޮންޓްރޯލްކުރުންތޯ؟ ދުނިޔޭގެ ތަޖުރިބާއިން ރާއްޖެއަށް ދަސްކުރެވިދާނެ ފިލާވަޅުތައް

Nov 22, 2026, 8:30 AM
ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ދުނިޔޭގެ ތަޖުރިބާއިން ރާއްޖެއަށް ދަސްކުރެވިދާނެ ކަންކަން އެބަ ހުއްޓެވެ.

ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ދުނިޔޭގެ ތަޖުރިބާއިން ރާއްޖެއަށް ދަސްކުރެވިދާނެ ކަންކަން އެބަ ހުއްޓެވެ.

ވޭތުވެދިޔަ ދެ އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދުންފަތުގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމާ ގުޅިގެން، ރާއްޖޭގެ ބާޒާރަށް ވަނީ ބޮޑު ބަދަލެއް އައިސްފަ އެވެ. ނަމަވެސް، މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން ހުއްޓުވުމަށް ކާމިޔާބު ހޯދޭނެތޯ އަދި އޮތީ ބަލާށެވެ. މިއާއެކު އުފެދޭ ސުވާލަކީ، ދުންފަތް އަންދައިގެން ބޭނުންކުރާ ތަކެއްޗާއި، ދުންފަތް ނާންދާ ބޭނުންކުރާ ތަކެއްޗާ މެދު ތަފާތު އުސޫލުތަކެއް ގެންގުޅެގެން ޒުވާނުން ރައްކާތެރިކުރެވިދާނެތޯ ނުވަތަ އެފަދަ ބާވަތްތައް މުޅިން މަނާކުރުމަކީ އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތްތޯ އެވެ؟

ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކުން މިކަމުގައި އަމަލުކުރަމުންދަނީ ތަފާތު ގަވާއިދުތަކެއްގެ އިންތަކެއް ކަނޑައަޅައިގެންނެވެ. މިސާލަކަށް، ނިއުޒީލެންޑުގައި ވޭޕްކުރާ ތަކެތި ކޮންޓްރޯލްކުރަނީ "ސްމޯކްފްރީ އެންވަޔަރަންމަންޓްސް އެންޑް ރެގިއުލޭޓަޑް ޕްރޮޑަކްޓްސް އެކްޓް" ގެ ދަށުންނެވެ. އެ ގައުމުން ހުރިހާ އެއްޗެއް އެއްކޮށް މަނާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ދުންފަތް ނާންދާ ބޭނުންކުރާ ތަފާތު ބާވަތްތަކަށް ސަލާމަތީ އަދި އޮނިގަނޑުގެ ހަރުކަށި މިންގަނޑުތަކެއް ވަނީ ކަނޑައަޅާފަ އެވެ. އަދި 2025 ވަނަ އަހަރު ގެނައުމަށް ނިންމާފައިވާ އިސްލާހުތަކުގެ ދަށުން، އެއްފަހަރު ބޭނުންކޮށްފައި އުކާލާ ވޭޕްތައް މަނާކޮށް، ޒުވާނުންނަށް އެފަދަ ތަކެތި ލިބުމާއި ވިޔަފާރިކުރުން ވަނީ އިތުރަށް ހަރުކަށިކޮށްފަ އެވެ.

ސްވިޑަންގައި ބޮޑެތި މީހުންނަށް "ނިކޮޓިން ޕައުޗް" ބޭނުންކުރުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވަނީ އުމުރާއި ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ހަރުކަށި އުސޫލުތަކެއްގެ ދަށުންނެވެ. ހަމައެއާއެކު، އެ ގައުމުން ވަނީ ސިނގިރޭޓުން ނަގާ ޓެކްސް ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުކޮށްފަ އެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސްވިޑަންގައި ދުވާލަކު ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މީހުންގެ ނިސްބަތް މިހާރު ވަނީ 3.7 ޕަސެންޓަށް ދަށްވެފަ އެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ނިކޮޓިން ޕައުޗްގެ ސަބަބުން އައި ބަދަލެއްތޯ ނުވަތަ ޓެކްސް ބޮޑުކުރުމުގެ ނަތީޖާތޯ ނިންމުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ އެހެނިހެން ބާވަތްތަކާއި، ސަގާފީ ކަންކަމާއި، ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ނަތީޖާ ވަކިވަކިން ވަޒަންކުރަން ދަތިވުމެވެ.

Advertisement

ޖަޕާނުގައި "ހީޓަޑް ޓޮބެކޯ" ނުވަތަ ހޫނުކޮށްގެން ބޭނުންކުރާ ދުންފަތުގެ ބާވަތްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރަނީ އެ ގައުމުގެ ދުންފަތާ ބެހޭ ގާނޫނުގެ ދަށުންނެވެ. އެގޮތުން އުމުރުގެ ހުރަސްތައް ކަނޑައެޅުމާއި، ސިނގިރޭޓާއި އެފަދަ ތަކެއްޗާ ދެމެދު އޮތް ޓެކްސްގެ ފަރަގު ކުޑަކުރުން ހިމެނެއެވެ. މި ބާވަތްތަކަކީ ދުންފަތް އަންދާލުމުގެ ބަދަލުގައި ހޫނުކޮށްގެން ބޭނުންކުރާ ތަކެތި ކަމަށްވާތީ، ނިކޮޓިން އެކުލެވޭ އީ-ސިނގިރޭޓާ ތަފާތު އުސޫލުތަކެއް އެ ގައުމުން ގެންގުޅެއެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އަދި މަޝްވަރާކުރެވިފައި ނުވާ ތަފާތުކުރުމެކެވެ.

އެހެން ބައެއް ގައުމުތަކުގެ ރެގިއުލޭޓަރުން މި ސުވާލަށް ޖަވާބު ހޯދަނީ ކޮންމެ އުފެއްދުމަކަށް ވަކިވަކިން ބަލައިގެންނެވެ. އެމެރިކާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފް.ޑީ.އޭ) އިން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ދުންފަތް އަންދައިގެން ބޭނުންކުރާ ތަކެއްޗާއި ނާންދާ ބޭނުންކުރާ ތަކެތީގެ ނުރައްކާ ތަފާތެވެ. އެހެންކަމުން، ކޮންމެ އުފެއްދުމެއް ބާޒާރަށް ނެރުމުގެ ކުރިން ވަކި ހުއްދައެއް ހޯދަންޖެހޭއިރު، އޭގެ ނުރައްކާ ކުޑަކަމަށް ބުނެ އިޝްތިހާރުކުރުމަށް ވެސް ވަކި ހުއްދައެއް ހޯދުން ލާޒިމުކުރެ އެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެއިން އިހުތިޔާރުކޮށްފައިވަނީ މިއާ ތަފާތު އުސޫލެކެވެ. ރާއްޖޭގައި އީ-ސިނގިރޭޓާއި ވޭޕްކުރާ ތަކެތި ވަނީ މުޅިން މަނާކޮށްފައެވެ. އަދި ޖެނުއަރީ 1، 2007 ގެ ފަހުން އުފަންވާ މީހުންނަށް ދުންފަތުގެ ބާވަތްތައް މަނާކުރާ "ޖެނެރޭޝަނަލް ބޭން" އެއް ވަނީ ތައާރަފުކޮށްފަ އެވެ. މިހާރު އުފެދޭ ސިޔާސީ ސުވާލަކީ، މި ބާވަތްތައް މަނާކޮށްފައި އޮތް އޮތުން އެގޮތުގައި ބާއްވާނީތޯ ނުވަތަ އަންނަން އޮތް ޖީލުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އޮނިގަނޑު ދަމަހައްޓަމުން، މުސްތަގުބަލުގައި މިކަން މުރާޖާކުރާނީތޯ އެވެ.

ހަރުކަށިކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރެވޭ އޮނިގަނޑެއްގެ ދަށުން، ކުޑަކުދިންނާއި ބޮޑެތި މީހުންނަށް ވަކިވަކި ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅިދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް، އެފަދަ މޮޑެލްއެއްގެ ސަބަބުން ޒުވާނުން ދުންފަތަށް ހުށަހެޅުން އިތުރުނުވެ، ނުވަތަ ވަގަށް ތަކެތި އެތެރެކުރުން އިތުރުނުވެ، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރާ މިންވަރު މަދުކުރެވޭނީ އެކަން ފަރުމާކުރާ ގޮތަކާއި، ތަންފީޒުކުރާ މިންވަރާއި، މިނިވަންކަމާއެކު ވަޒަންކުރާ ގޮތެއްގެ މައްޗަށެވެ.

ބައިނަލްއަގުވާމީ ތަޖުރިބާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، މަނާކުރުން ނުވަތަ ގަވާއިދުން ކޮންޓްރޯލްކުރުމަކީ އެކަނި އޮތް ހައްލެއް ނޫނެވެ. އުފެއްދުންތަކުގެ މިންގަނޑުތަކާއި، އުމުރު ބެލުމާއި، ވިޔަފާރިކުރާ ތަންތަން މޮނިޓަރުކުރުމާއި، އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުވުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ނަތީޖާއަށް އަސަރުކުރާނެ ކަންކަމެވެ. ރާއްޖެއަށް އޮތް ސުވާލަކީ ހަމައެކަނި މި ތަކެތި މަނާކުރުން ނުވަތަ ނުކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މިހާރު އޮތް އޮނިގަނޑު މުރާޖާކުރުމުގެ ކުރިން ބޭނުންވާނީ ކޮން ކަހަލަ ހެކިތަކެއްތޯ ބެލުމެވެ. މުސްތަގުބަލުގައި ކުރެވޭ ކޮންމެ މުރާޖާއެއްގައި ވެސް، ބޮޑެތި މީހުން ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމާއި، ޒުވާނުން އަލަށް ދުންފަތަށް ހުށަހެޅުމާއި، ވަގަށް ތަކެތި އެތެރެކުރުމާއި، ތަންފީޒީ އިދާރާތަކުގެ ގާބިލުކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެ އެވެ. އަދި މި ހުރިހާ ކަމެއް ކުރަންވާނީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ރައްކާތެރިކަމުގެ އޮނިގަނޑު ނުގެއްލޭނެ ގޮތެއްގެ މަތިންނެވެ.

--

  އެޑިޓަރުގެ ނޯޓު: މި ލިޔުމަކީ ވިޔަފާރީގެ އުސޫލުން ޝާއިއުކޮށްފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. މި ލިޔުމުގައި ހިމެނޭ މައުލޫމާތާއި ހިޔާލުތަކަކީ ލިޔުން ހުށަހެޅި ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ހިޔާލެވެ. 

ކޮމެންޓް

ފަހުގެ ޚަބަރު

ޑިސެންބަރު 2 ގެ ކުރިން މި ފުރުސަތުގެ ބޭނުން ހިފާށެވެ.

ރަސްމާލެ މަޝްރޫއަށް މަގުފަހިކުރާ "ރިއަލް އެސްޓޭޓް ވިޔަފާރީގެ ބިލަށް" އާންމުންގެ ހިޔާލު ހޯދުމަށް ހުޅުވާލާފައިވާ ފުރުސަތުގެ ބޭނުން ހިފުމަށް މި ލިޔުމުގައި ގޮވާލާފައިވެއެވެ. ގައުމުގެ ބިމާއި ސިޔާދަތު ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި، ޑިސެންބަރު 2 ގެ ކުރިން ހުރިހާ ފަންތިއެއްގެ ރައްޔިތުންނާއި ތަޖުރިބާކާރުން މަޖިލީހުގެ ކޮމިޓީއަށް ހިޔާލު ފޮނުވުމަކީ ގައުމީ ވާޖިބެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ސިޓީބިޓީ: އިހުތިރާމާ ގުޅޭ ގޮތުން ރައީސް މުއިއްޒަށް ސުވާލެއް!

ރައީސް ޑރ. މުއިއްޒު "އިހުތިރާމް އަދާކުރުމުގެ ގައުމީ މަޝްރޫއު" އިފްތިތާހު ކުރެއްވި ނަމަވެސް، އެ މަޝްރޫއުގެ ތަފްސީލާއި އިހުތިރާމުގެ މާނަ ސާފުކޮށްދެއްވާފައި ނުވާތީ މި ލިޔުމުގައި ވަނީ ފާޑުކިޔާފައެވެ. އަދި މުޅި ގައުމަށް ނަސޭހަތް ދެއްވުމުގެ ކުރިން، ރައީސްގެ އަރިހުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންގެ އަމަލުތަކާއި ބަސްމަގު ހުރި ގޮތުން އެ ބޭފުޅުންނަށް އިހުތިރާމް ކުރަން ދަސްކޮށްދެއްވާފައިވޭތޯ ލިޔުމުގައި ސުވާލު އުފައްދާފައިވެއެވެ.

ރިންގު ހުސްވަންދެން ދިހަ ބާރަފަހަރަށް ގުޅުމުގެ ދީނީ ހުކުމް

ތިމާގެ އެކުވެރިޔާގެ ހާލަތްތަކާއި އުޒުރުތަކެއް ހުރެދާނެކަމަށް ބެލުމެއް ނެތި އެކުވެރިޔާއަށް އުނދަގޫވާނެހެން ދިހަބާރަ ފަހަރަށް ރިންގު ހުސްވަންދެން ފޯނުކޮށްކޮށް ހުރުމަކީ އެކުވެރިޔާގެ ޑިޖިޓަލް ޕާރސަނަލް ސްޕޭސްއަށާއި ބައުންޑަރީއަށް އަރައިގަތުމެވެ. އެކަމަކީ ދީނީގޮތުން ކޮށްގެންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ތަދުވަނީތަ ހިތަށް؟ ތިއީ ދެން ކޮންކަމެއް؟

މި ލިޔުމަކީ ފަރެސް އާމިރުގެ ޅެންތަކުގެ ތެރެއިން، 'ހުސްވަތެއް ދުޅައަށް ގުނުން މަކަރަށް ވެދާށި' މި ޅެމުގެ މައްޗަށް ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. މި ލިޔުމުގައި ބަލާލާފައިވަނީ އެ ޅެމުގެ ވަކިވަކި ބައިތުތަކުގެ މާނައަށެވެ.

އަހަރެން ވެސް ތަރައްގީ ދެކެން ބޭނުން... އެކަމަކު

1977 ވަނަ އަހަރު ސޮވިއެޓް ޔޫނިއަނުން އައްޑޫ ގަން ކުއްޔަށް ހިފަން ހުށަހެޅި ބޮޑު އަގު، ރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ސިޔާސަތު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ރައީސް ނާސިރު ދޫކޮށްލެއްވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިން ރާއްޖެއިން ފޮނުވާލައި، ގައުމީ މަސްލަހަތަށް އިސްކަންދެއްވައިގެން މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެއް އެމަނިކުފާނު އެޅުއްވިއެވެ.

ސިންގަޕޫރާއި ދެކުނު ކޮރެއާގެ ފޮރިން އިންވެސްޓްމަންޓާ އަޅާކިޔުން

ރާއްޖެއަށް ބޭރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް މުހިންމު ނަމަވެސް، ބިން ދޫކުރުމުގައި ދައުލަތަށް ލިބޭ ދާއިމީ ފައިދާއާއި ނުރައްކަލަށް ވިސްނަންޖެހެއެވެ. ސިންގަޕޫރު ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުންނަށް ބިން ދޫކުރަނީ ހާމަކަންބޮޑު ބީލަމުގެ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން، ވަކި މުއްދަތަކަށް ކުއްޔަށް ކަމަށްވާއިރު، ބިމުގެ މިލްކިއްޔާތާއި ބަނދަރު ފަދަ މުހިންމު ވަސީލަތްތައް ބާއްވަނީ ދައުލަތުގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. އެހެންކަމުން ރާއްޖޭގެ މަޝްރޫޢުތައް ކުރިއަށްގެންދާއިރު މިފަދަ ކާމިޔާބު ނަމޫނާތަކަށް ބަލައި، ދައުލަތުގެ މަންފާ އިސްކުރުން މުހިންމެވެ.

އީގަލް ހިލްސްއާ ނުލައި ވެސް ރަސްމާލެއިން ދާއިމީ ނަފާ ހޯދިދާނެ

ރަސްމާލެ ޓޫރިޒަމަށް އީގަލް ހިލްސްއަށް ދޫކޮށްލައިގެން ނުވާނެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދިވެހިންގެ ފުރިހަމަ މިލްކުވެރިކަން އޮންނަ "ރަސްމާލެ ހިއްސާ" ކުންފުނިން ބިމުގެ ކޮންޓްރޯލް ހިފަހައްޓައި، ދައުލަތް އެންމެ ލޯނެއް ވެސް ނުނަގައި، ވަޒީފާތަކަށް އަމާޒުކޮށް އަމިއްލަ ހަރަދު އަމިއްލައަށް ބަލަހައްޓާ ދިރުންހުރި ސިޓީއެއް ބިނާކުރަންވީ.

Newsletter

Get the latest news delivered straight to your inbox