ފުށިދިއްގަރު ފަޅު ހިއްކައިގެން އުފައްދަމުން އަންނަ ރަސްމާލެއަކީ މާލެ ސަރަހައްދަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ބޮޑު މައްސަލައަށް އޮތް އެންމެ ފަހުގެ އަދި އެންމެ ފުރިހަމަ ހައްލު ކަމަށް ބުނި ތަނެކެވެ. ޒަމާނީ، ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި އަދި ގިނަ ރައްޔިތުންތަކަކަށް ދިރިއުޅެވޭނެ ކަމަށް ބުނި މި ޝަހަރު ވާން އޮތީ، މުޅި ދުނިޔޭގައި އެންމެ ތޮއްޖެހިގެން ދިރިއުޅޭ މާލޭގެ އާބާދީ ހާސްކަމުން މިންޖުވެ، ހަމަ ނޭވާ ލެވޭނެ ދިވެހީންގެ ބިމަކަށެވެ.
ނަމަވެސް، މިއަދު ރަސްމާލެ އޮތީ ވަރުގަދަ ގައުމީ ބަހުސެއްގެ ތެރޭގަ އެވެ. ހަމައެކަނި ބޯހިޔާވަހިކަމެއް ނެތް ދިވެހީންނަށް ގޯއްޗާއި ފްލެޓު ދޭ ގޮތަށް އޮތް ތަނަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، ރަސްމާލެއަކީ ޔޫއޭއީގައި މަރުކަޒުވެފައިވާ އީގަލް ހިލްސްގެ 20 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ބިޔަ ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓު ހިންގާ ވެސް ބިމެވެ. މުސްތަގުބަލުގައިި ރަސްމާލޭ ވޯޓާފްރަންޓް އެންޑް މެރީނާ އޮންނާނެ ތަނެވެ.
ބޯހިޔާވަހިކަން ހައްލުކުރަން ފެށި ރަސްމާލެ މަޝްރޫއަށް ކުއްލިއަކަށް މި އައި ބަދަލާއެކީ، ގައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި، ސިޔާދަތާއި، އިސްތިގުލާލާ މެދު ސުވާލު އުފެދި، ބޭރުގެ ނުފޫޒާއި، ފައިސާގެ ނުފޫޒާއި، ސިޔާސީ މަކަރުވެރިކަމާއި، ގާނޫނުއަސާސީގެ ބާރުވެރިކަމުގެ ބޮޑު ޒުވާބެއްގައި ގައުމު ދަނީ ބައިބައިވަމުންނެވެ.
ސަރުކާރުން ކިޔައިދޭ ރަސްމާލެ ވޯޓާފްރަންޓް އެންޑް މެރީނާ މަޝްރޫއު
މި ބޮޑު މަޝްރޫއާ ގުޅޭ ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ދިފާއު ހުށަހަޅުއްވަމުން ގެންދަވަނީ މި ޕްރޮޖެކްޓުގައި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން އެންމެ އިސްކޮށް އުޅުއްވާ ހައުސިން މިނިސްޓަރު އަބްދުالله މުއްތަލިބެވެ. ސަރުކާރުގެ ނަޒަރުން މި މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ގެންދަން ޖެހެނީ ކީއްވެގެން ކަން ދެނެގަންނަން މުއްތަލިބު ވިދާޅުވެފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބަލަން ޖެހެ އެވެ.
މުއްތަލިބު ވިއްކަމުންދާ ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުގެ ފައިދާތައް
- އަވަސް ފައިސާގެ ބަދަލުގައި ޓޫރިޒަމް ހަރަކާތްތަކުން އާމްދަނީ ހޯދުން ހަރަކާތްތަކަށް ބިނާކޮށް އާމްދަނީ ހޯދުން: ކުރިއާލައި ބިން ކުއްޔަށް ނަގާއިރު ދައްކާ ބޮޑެތި ފައިސާގެ ބަދަލުގައި، ދައުލަތަށް އާމްދަނީ ލިބޭނީ އެ ތަނުގައި ހިންގާ ވިޔަފާރިތަކާއި ޙަރަކާތްތަކުން ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނޭ
- ޓެކުހާއި އާމްދަނީން ލިބޭ ބައި: ރިސޯޓުތަކެކޭ އެއްފަދައިން ހޮޓާތަކާއި، ކެއިންބުއިންތަކާއި، ފިހާރަތަކާއި، ޚިދުމަތްތަކުން ޓީޖީއެސްޓީ (ޓޫރިޒަމް ޖީއެސްޓީ) ނަގާނެ. މީގެ އިތުރުން މާސްޓާ ޑިވެލޮޕަރުގެ އާމްދަނީން 10 ޕަސެންޓާއި މުދާ ވިއްކުމުގެ މުއާމަލާތްތަކުން 4 ޕަސެންޓުގެ ފީއެއް ލިބޭނެ.
- އެސްކްރޯ އެކައުންޓުގެ ރައްކާތެރިކަން: ޑޮލަރު ލިބުމުގެ ދަތިކަން ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި، މި މަޝްރޫއުން ވިއްކާ ހުރިހާ ބިމެއްގެ އަގު ޖަމާ ކުރަނީ ރާއްޖޭގެ ބޭންކެއްގައި ހުޅުވާ ހާއްސަ އެސްކްރޯ އެކައުންޓަކަށް.
- މަޝްރޫއުގެ އަންދާސީ ހިސާބުތައް: މި މަޝްރޫއު ގާތްގަނޑަކަށް 10 އަހަރުގެ ތެރޭގައި ފުރިހަމަވެގެންދާއިރު، އަހަރަކު އެއް މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ފަތުރުވެރިން އަންނާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ. އަދި ދައުލަތުގެ އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި 11 ބިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ ގިނަ ފައިސާ ލިބި، 54،000 އަށްވުރެ ގިނަ ވަޒީފާ އުފެދޭނެ
- ލޯނު ނެގުމާއި، ޓެކްސް ލުއިތައް: ދައުލަތުން އެއްވެސް ލޯނެއް ނުނަގާނެ ސޮވަރިން ގެރެންޓީއެއް ނުދީ ހިންގޭ ޕްރޮޖެކްޓެއް، ޓެކްސްގެ އެއްވެސް ލުޔެއް ނުލިބޭ،
- ރައްޔިތުންނަށް ހިލޭ ގެދޮރު އެޅުން: ރަސްމާލޭ ޕްރޮޖެކްޓު ހިންގުމުގެ އީގަލް ހިލްސް ކުންފުނިން ހަރަދުކޮށްގެން ހުޅުމާލޭގައި ދިވެހި އާއިލާތަކަށް ތިން ކޮޓަރީގެ 5،000 ގެދޮރު އަޅައިދޭނެ. މި ކަމަށް ހަރަދުވާނެ ކަމަށް އަންދާޒާކުރެވޭ 400-500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ހަރަދު ކެނޑިގެންދަނީ ތަންތަން ވިއްކައިގެން ދައުލަތަށް ލިބެން ޖެހޭ 10 ޕަސެންޓުގެ އާމްދަނީން
- ގައުމީ މިނިވަންކަމުގެ ރައްކާތެރިކަން: ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަން (ފްރީހޯލްޑް) ބޭރުމީހުންނަށް ނުދޭނެ ކަމަށާއި، ރާއްޖޭގެ ގާނޫނުތައް ހިނގާނެ. ބިން ގަންނަ ފަރާތްތަކަށް ވިސާ ދޫކުރުމުގެ ބާރު ސަރުކާރަށް އޮންނާނެ ކަމަށާއި، ދާއިމީކޮށް ރާއްޖޭގައި ތިބުމުގެ އެއްވެސް ފުރުސަތެއް ނުދޭނެ.
މުއްތަލިބު ވިދާޅުވަނީ ސަރުކާރުން ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުގައި ސޮއިކުރީ ހަ ފަރާތުން ބަލަން ޖެހޭ ކަންކަން ބެލުމަށް ފަހު، ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މަޝްވަރާކޮށް، ވަޒަންކުރަން ޖެހޭ ހުރިހާ މިންގަނޑަކުން ބަލާފައި ކަމަށެވެ. އޭނާ އާއި ސަރުކާރުން ބުނަނީ، މިއީ ރާއްޖޭގެ ތާރީހުގައި ވެސް ހިންގޭ އެންމެ ބިޔަ، ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓް ކަމަށެވެ. އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ވިޔަސް، އިގުތިސޯދީ ގޮތުން ވިޔަސް، ސަރުކާރަށް ފެންނަނީ ލިބެން ހުރި މަންފާތަކެވެ.
އެހެންވެ، ސަރުކާރަށް މި ޕްރޮޖެކްޓަށް ނޯ ޖެހޭނެ ހަމަ އެއް ގޮތެއް ވެސް ނެތް ކަމަށް، މުއްތަލިބު ގެންދަވަނީ ވިދާޅުވަމުންނެވެ. މުއްތަލިބެކޭ އެއް ގޮތަށް ރައީސް މުހައްމަދު މުއިއްޒު ވިދާޅުވަނީ ލިބެން ހުރީ ހުސް ފައިދާ ކަމަށެވެ.
ގާނޫނީ ގޮތުން ހިންގިދާނެ މަޝްރޫއެއްތަ؟
ރަސްމާލޭ ވޯޓާފްރަންޓް އެންޑް މެރީނާ މަޝްރޫއާ ގުޅޭ ގޮތުން ފުރަތަމަ ހާމަކުރި ހުރިހާ މައުލޫމާތު މި މަޝްރޫއު ފެތެނީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް ބައިތައް ހިމެނޭ އިންޓަގްރޭޓަޑް ޓޫރިޒަމް ޕްރޮޖެކްޓަކަށެވެ. ސަރުކާރާއީ އީގަލް ހިލްސްއިން ވެސް ބުނަނީ މިހެންނެވެ.
ޓޫރިޒަމް ގާނޫނުގެ ދަށުން، ޓޫރިޒަމުގެ ބޭނުންތަކަށް ރަށްރަށާއި ފަޅުތައް ކުއްޔަށް ދިނުމާއި، އިންޓަގްރޭޓެޑް ޓޫރިޒަމް ތަރައްގީ ކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިގެންވެ އެވެ. މި ހުއްދަ ދީފައި ވަނީ ކުރިން ވެރިކަމުގައި އޮތް އެމްޑީޕީ ސަރުކާރުން 2020 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ޓޫރިޒަމް ގާނޫނު ބަދަލުކޮށްގެންނެވެ.
މި ގާނޫނާއި މީގެ ދަށުން 2023 ގައި އެކުލަވާލާފައިވާ އިންޓަގްރޭތަޑް ރިސޯޓުތައް ތަރައްގީކުރުމުގެ ގަވާއިދުގައި މި ގޮތަށް ތަރައްގީކުރަން ތަންތަން ދެވޭނެ ގޮތާއި އެ ތަންތަނުގައި ރިސޯޓުތަކާއި، ހޮޓާތަކާއި، މެރީނާތަކާއި، އެހެން ވިޔަފާރިތައް ހިންގޭނޭ ގޮތްތައް ބަޔާންކޮށްފައި އެވެ.
ރަސްމާލެ މަޝްރޫއަކީ މި ގާނޫނާއި ގަވާއިދުގައި ބުނާ އެއްވެސް އުސޫލެއްގެ ދަށުން ދީފައިވާ ތަނެއް ނޫނެވެ.
މި ބަހުސް ހިނގާތާ އެތައް ދުވަހެއް ފަހުން، ބަންޑާރަނައިބު އަހުމަދު އުޝާމް ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި، ރަސްމާލެ މަޝްރޫއަކީ ޓޫރިޒަމް ގާނޫނުގެ ދަށުން ހިންގާ ޕްރޮޖެކްޓެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ، އެ މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ގެންދެވެނޭ މަޖިލީހަށް އަލަށް ހުށަހަޅާ "ރިއަލް އެސްޓޭޓް ބިލު" ފާސްވުމަށްފަހުގައި ކަމަށެވެ.
މި ރިއަލް އެސްޓޭޓު ބިލު ފާސްކުރާކަން އިއުލާންކުރުމުން، ކުރިން ހުރި ކަންބޮޑުވުންތައް ވަނީ އިތުރުވެގެން ގޮސްފަ އެވެ. އެ ލިސްޓުގެ އެންމެ ކުރީގައި އޮތީ 99 އަހަރަށް ބިން ކުއްޔަށް ދިނުމާއި އެނބުރި އާވުމާ ގުޅޭ މައްސަލަ އެވެ.
ޓޫރިޒަމް ގާނޫނު އޮންނަ ގޮތުން ބިން ދެވޭނީ 50 އަހަރަށެވެ. އަދި އިތުރު 49 އަހަރަށް މުއްދަތު އިތުރުކޮށް، 99 އަހަރަަށް ކުލި މުއްދަތު ދައްމާލެވެ އެވެ. މި ގޮތަށް ދައްމާލެވުނަސް، އެ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ރިސޯޓު ވިއްކާލާނަމަ ގަންނަ މީހާއަށް ލިބެނީ އޭނާގެ ކުލި މުއްދަތުގެ ބާކީ އޮތް މުއްދަތެވެ.
ނަމަވެސް ރަސްމާލޭން ދޫކުރާ ބިންތަކުގައި ތަރަައްގީކުރާ ތަންތަނަކީ، އެ ތަންތަން އެހެން މީހަކަށް ވިއްކައިފިނަމަ ނުވަތަ ހަދިޔާކޮށްފިނަމަ، އަނެއްކާވެސް އާ 99 އަހަރުގެ މުއްދަތެއް ފެށިގެންދާ ގޮތަށް އޮތުމެވެ. މިގޮތަށް ނިމުމެއް ނެތް ގޮތަށް މުއްދަތު އާވާ ގޮތަށް އޮތުމަކީ ހަގީގަތުގައި ބިން މިލްކުކޮށްދިނުން (ފްރީހޯލްޑް) ކަމަށް ފާޑުކިޔާ ފަރާތްތަކުން ބުނެ އެވެ.
މި މަޝްރޫއު ގާނޫނާ ހިލާފު ކަމަށް ބުނެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ވެސް މި ނުކުތާތަށް ހިމެނޭ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅާފައިވާ ކަން ފާހަގަކޮށްލެވެ އެވެ.
ރަސްމާލެއަށް ދެން ވާނީ ކިހިނެއް؟
ރަސްމާލެއިން 500 ހެކްޓަރު އީގަލް ހިލްސް ކުންފުންޏަށް ދިނުމަކު ރައްޔިތުންގެ ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ހުރަހެއް ނޭޅޭނެ ކަމަށް މުއިއްޒު ވަނީ ވިދާޅުވެފަ އެވެ. މުއިއްޒު މިހެން ވިދާޅުވިއެއް ކަމަކު، ބޯހިޔާވަހިކަމަށް އޮތް ޑިމާންޑާއި ބާކީ ހުންނާނެ ކަމަށް ބުނާ ބިމުގެ ޖާގައިގެން މިންވަރުން ހިސާބުތައް ހަަދާއިރު، އެ ހުރަސް އެޅިއްޖެ ކަމަށް ޔަގީންވެ އެވެ،
ހައުސިން މިނިސްޓްރީން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި ސަރުކާރުގެ "ބޯހިޔާވަހިކަން އެންމެނަށް" ސިޔާސަތުގެ ދަށުން، ގޯއްޗަށް އެދި 22,575 ފޯމު ލިބިފައިވެ އެވެ. މިއީ ރަސްމާލޭން ދޫކުރާނެ ކަމަށް ބުނި 15،000 ގޯއްޗަށް އެދުނު މީހުންގެ އަދަދެވެ. މި ގޯތިތަކުގެ ސައިޒަކީ 1،250 އަކަފޫޓެވެ.
ސަރުކާރުން ބުނަނީ ރަސްމާލޭގެ ބޮޑު ބައި އީގަލް ހިލްސްއަށް ދީފައި ވެސް، ދިވެހިންނަށް 500 ހެކްޓަރު އޮންނާނެ ކަމަށެވެ. މިހާރު ހުރި ޑިމާންޑަށް ބަލާއިރު، އެއީ 22،575 މީހުންނަށް ގޯތި ދޭން 262 ހެކްޓަރު ބޭނުންވާނެ އެވެ. މި އެންމެނަށް ގޯތި ދޭ ނިމޭއިރު، ދިވެހިންނަށް ލިބެން އޮތް ބިމުގެ ދެބައިކުޅަ އެއް ބައި ބޭނުންކުރެވުނީ އެވެ.
ދެން އޮތީ ފްލެޓުތަކެވެ. ސަރުކާރުގެ ބަހުން ނަމަ، ރަސްމާލެ ހިއްކަން ޖެހޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ މާލޭ ސަރަހައްދުން ހިއްކާފައިވާ ހުޅުމާލޭގެ ތިން ފިޔަވައްސާއި، ގުޅީފަޅާއި، ގިރާވަރުފަޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭނެ ފްލެޓު އިމާރާތްކުރާނެ ބިން ނެތުމެވެ.
ސަރުކާރުން ވައުދުވެފައި ވަނީ ރަސްމާލޭގައި 40،000 ފްލެޓު އިމާރާތްކުރާށެވެ. ރަސްމާލޭގައި އެކަނި މި ވަރަށް ފްލެޓު އިމާރާތް ނުކުރިޔަސް، މި ވަގުތު ފްލެޓުތަކަށް ޑިމާންޑު ކުރަމުން އަންނަ 35,930 ފްލެޓު ދެވިދާނެ އެވެ. އެއީ، ބީއެމްއެލްއިން ތަރައްގީކުރަމުން އަންނަ 4000 އެއްހާ ހައުސިން ޔުނިޓާއި އީގަލް ހިލްސްއިން ތަރައްގީކުރާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވާ 5000 ހައުސިން ޔުނިޓު އަންނާނެ ކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ.
މި ހައުސިން ޔުނިޓުތައް އުނިކޮށްފައި، ރަސްމާލޭގައި ތަރައްގީކުރަން ޖެހެނީ 25،930 ހައުސިން ޔުނިޓެވެ. މި ހުރިހާ ހައުސިން ޔުނިޓުތަކެއް ތަރައްގީކުރަން 72 ހެކްޓަރުގެ ބިން ބޭނުން ވާނެ އެވެ. މި ދެ ބޭނުމަށް ބިން ބޭނުންކޮށްފައި، މަގުތަކާއި، ސުކޫލްތަކާއި، ހޮސްޕިޓާތަކާއި ޕާކުުތައް ތަރައްގީކުރަން އޮންނާނީ 166 ހެކްޓަރެވެ.
މިހާ ހިސާބުން އަންނަން ޖެހެނީ މި ޕްރޮޖެކްޓު ހިންގަން ސަރުކާރުން ވިއްކި ދިވެހީންގެ ރަސްމާލެއަށް މިވީ ކިހިނެއް ކަމާ މެދު އުފެދޭ ސުވާލަށެވެ. އަންނަން އޮތް ޖީލުތައް ހިމެނޭހެން ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މައްސަލަ ހައްލުވާނެ ކަމަށް ބުނިއިރު، މިހާރު ކަން ވަމުންދާ ގޮތުން ފެންނަނީ ރަސްމާލޭގޭ އެއް ބިތުގައި ތޮއްޖެހުމާއި ހާސްކަމުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިން އާބާދުކޮށް، އަނެއް ބިތުގައި އަހަރަމެން ދިވެހިންނަށް ދުވަހަކު ވެސް ނުލިބޭ ބިމެއްގައި ފައިސާވެރިން އުފަލާ މަޖަލުގައި އުޅޭ މަންޒަރެވެ.
