ކުށެއްގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ދައުވާކުރުން ނާދިރުވުމުގެ ސަބަބުން އެ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް ދައުވާ ކުރެވޭނެ ތަނެއް ނެތް ކަމުގައިވިޔަސް ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ދައުލަތަށް މުދާ ނެގޭ ގޮތަށް ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާ މުދަލާ ގުޅޭ ބިލުގައި ހިމަނައިފި އެވެ.
ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން މި ބިލު މަޖިލީހަށް ހުށަހެޅުއްވީ ފުވައްމުލަކު މެދު ދާއިރާގެ މެންބަރު އަލީ ފަޒާދު އެވެ. އިއްޔެ މަޖީލަށް ހުށަހެޅި ބިލުގައި ވަނީ ކުށް ސާބިތުވުމުން ދައުލަތަށް މުދާ ނެގުމުގެ އުސޫލުތަކާއި އިސްތިސްނާ ހާލަތްތަކުގައި ކުށް ސާބިތުވުމަކާ ނުލައި ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާ މުދާ ދައުލަތަށް ނެގުމުގެ އުސޫލުތައް ހިމަނާފަ އެވެ.
އެ ބިލުގައި ބުނާ ފޯފީޗާ އަމުރަކީ މީހެއްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވެގެން ދައުލަތަށް މުދާ ނެގުމަށް ކޯޓުން ކުރާ އަމުރެކެވެ. މިފަދަ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް ޕްރޮސެކިއުޓާ ޖެނެރަލް އެދެން ޖެހެނީ ހައި ކޯޓުގަ އެވެ. އެފަދަ އަމުރަކާއެކު އެ މުދަލެއްގެ މިލްކުވެރިކަން މުތުލަގު ގޮތެއްގައި ދައުލަތަށް ބަދަލުވާނެ ކަމަށް ބިލުގައި ބުނެފައިވެ އެވެ.
އެގޮތަށް، ސިވިލް ފޯފީޗާ އަމުރަކީމިއީ މީހެއްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވުމަކާ ނުލައި ދައުލަތަށް މުދާ ނެގުމަށް ކޯޓުން ކުރާ އަމުރެކެވެ. މިފަދަ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް ޕްރޮސެކިއުޓާ ޖެނެރަލް އެދެން ޖެހެނީ ހައި ކޯޓުގަ އެވެ. މިއީ މުދާ ބޭނުންކުރުން ނުވަތަ ބަދަލުކުރުން ނުވަތަ ފޮރުވުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ނެރޭ އަމުރެކެވެ.
މިފަދަ އަމުރެއް ނެރެވޭނީ ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް މަރުވާ ހާލަތްތަކުގައި އާއި ކުށުގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ ފަރާތަކީ ފިލައިގެން އުޅޭ ފަރާތެއް ކަމަށްވާ ހާލަތްތަކާއި ކުށުގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ދައުވާކުރުން ނާދިރުވުމުގެ ސަބަބުން އެ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ދައުވާ ކުރެވޭނެ ތަނެއް ނެތް ހާލަތްތަކުގަ އެވެ.
އެ ބިލުގައި ވާގޮތުން މުދާ ނެގޭނީ މަނީ ލޯންޑަރިން، ޓެރަރިޒަމް، ޓެރައިޒަމަށް ފައިނޭންސް ކުރުން، މީހަކު މެރުން، މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުން، މީހުން ޓްރެފިކްކުރުން، ސެކްޝުއަލް އެކްސްޕޮއިޓޭޝަން، ހަތިޔާރު ޓްރެފިކްކުރުން، ކައުންޓަފީޓް ކުރުން، އިންސައިޑާ ޓްރޭޑިން އަދި މާކެޓް މެނިޕިއުލޭޝަން، ކޮރަޕްޝަން އަދި އިންތިޒާމުވެގެން ކުރާ ބޮޑެތި ކުށް ސާބިތުވުމުންނެވެ. އޭގެ އިތުރުން، 500،000ރ. އިން މަތީގެ ޓެކްސް ނުދައްކާ ކުށްތަކުގައި ވެސް މުދާ ނެގުމުގެ ބާރު ދައުލަތަށް ލިބެ އެވެ.
ހަމައެހެންމެ، ވައްކަން ކުރުމާއި، ފޭރުމާއި، ހިޔާނާތާއި، ވަގަށް ނަގާފައިވާ ތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމާއި، މުދާ ސްމަގަލްކުރުމުގެ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން 100،000ރ. އަށްވުރެ މަތީގެ ފައިސާ ހިމެނޭ ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާފައިވާ މުދަލާއި ފައިސާ ހިމެނެ އެވެ.
މިރީ ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ދިވެހިންނާއި ބޭރު މީހުންނާއި ރާއްޖޭން ބޭރުގައި އުޅޭ ދިވެހިންގެ މައްޗަށް ހިނގާނެ ގާނޫނެކެވެ. އަދި ރާއްޖޭގައިވާ ހުރިހާ މުދަލެއްގެ މައްޗަށާއި ރާއްޖޭން ބޭރުގައިވާ ފަރާތްތަކާއި މުދަލުގެ މައްޗަށް ވެސް ވަކި ނިސްބަތަކަށް މި ގާނޫނު ހިނގާނެ އެވެ.
އެ ކުށެއް ކޮށްފައިވަނީ މި ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ފަހުން ކަމުގައިވިޔަސް ކުށަކާ ގުޅޭ މުދަލަށް މި ގާނޫނު ހިނގާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވެ އެވެ.
ރާއްޖޭގެ ބޭންކެއްގެ އެކައުންޓެއްގައި ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާފައިވާ ފައިސާ ހުރިކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ތަންފީޒީ އިދާރާއަކަށް ގަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ އެ ފަރާތެއްގެ އެކައުންޓް މޯނީޓާކުރުމުގެ އަމުރެއް ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ނެރެވިދާނެ ކަމަށް ބިލުގައި ބުނެ އެވެ. އެފަދަ އަމުރެއް ނެރެވޭނީ ގިނަވެގެން ތިން މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ތަހީގުގުކުރެވުމުންދާ ނުވަތަ ދައުވާ އުފުލިފައިވާ ފަރާތެއްގެ މިލްކުވެރިކަމުގައިވާ މުދަލާ ގުޅޭ މައުލޫމާތު ހާމަކުރުމަށް ކޯޓު އަމުރު ނެރެވޭނެ ކަމަށް ވެސް ބިލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ބޭންކުގައި ހުރި މައުލޫމާތާއި، ނުއުފުލޭ މުދަލާ ގުޅޭ މައުލޫމާތާއި، ވިޔަފާރިތަކާ ގުޅޭ މައުލޫމާތު ހިމެނެ އެވެ. އެފަދަ އަމުރެއް އެ އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތަށް ނޭނގޭ ގޮތަށް ނެރެވޭނެ އެވެ.
މި ބިލު ގާނޫނަކަށް ވެގެންދިޔުމާއެކު ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީގެ ދަށުން އެސެޓް މެނޭޖުމަންޓު އޮތޯރިޓީގެ ނަމުގައި އިދާރާއެއް އުފައްދަންޖެހެ އެވެ. އެ އިދާރާގެ މައިގަނޑު މަސްއޫލިއްޔަތަކީ މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ނަގާ މުދާ ބެލެހެއްޓުމާއި އެ މުދަލުން މުއާމަލާކޮށް ބޭނުންކުރުމުގެ ޒިންމާ މަތިކޮށްފައިވާ އިދާރާ އެވެ.
