މީގެ އެތައް ގަރުނެއް ކުރިން، މީލާދީ ތާރީހުގެ ކުރީގެ ތިންވަނަ ގަރުނުން ފެށިގެން ހަވަނަ ގަރުނާ ހަމައަށް ދެމިގެންދިޔަ ބަތުލުމޫސީ (Ptolemaic) އަދި ރޯމަނުންގެ ޒަމާނުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުން ނަގާ ބޮއްޔަކީ މިސްރުގެ ބާޒާރުތަކާ ހަމައަށް ދަތުރުކުރި އަގުހުރި މުދަލެކެވެ.
އއ. ތޮއްޑޫއިން ފެނިފައިވާ މީލާދީގެ ކުރީގެ 90 ވަނަ އަހަރަށް ނިސްބަތްވާ ރޯމަނުންގެ ރިހި ފައިސާ ފޮއްޗަކީ، އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ވިޔަފާރީގެ މުހިންމު ބޮޅަކަށް ދިވެހިރާއްޖެ ވެފައިވާކަން ހާމަކޮށްދޭ އަލިގަދަ ހެއްކެކެވެ. އެ ޒަމާނުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަރާއި ފަޅުތަކުން ނަގާ ކުދި ބޮލި، މޮނެޓޭރިއާ މޮނެޓާ (Monetaria moneta) މިސްރާ ހަމައަށް ދަނީ ސީދާ ދަތުރުތަކަކުން ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މި ތަކެތި ދަތުރުކުރަނީ އިންޑިއާގެ ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ މުހިންމު ބަނދަރުތައް ކަމަށްވާ މުޒިރިސް އާއި ބަރިގާޒާ މެދުވެރިކޮށެވެ.
އެތަނުން ރަތްކަނޑުގެ ބަނދަރުތައް ކަމަށްވާ ބެރެނީކޭ އާއި މިއޯސް ހޯމޯސް އަށް އުފުލައި، އެއަށްފަހު ޖަމަލު ގާފިލާތަކުގައި މިސްރުގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކަށާއި މެޑިޓެރޭނިއަން ކަނޑުގެ ގައުމުތަކަށް މި ބޮލި ފޯރުވައެވެ.
ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ބަތުލުމޫސީ ދައުރު ފެށުނީ އެލެގްޒެންޑާ ދަ ގްރޭޓު އަވަހާރަވުމަށް ފަހު މިސްރުގެ ވެރިކަމަށް ބަތުލުމޫސީ ވަޑައިގަތުމާ ހިސާބުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ކްލިއޯޕެޓްރާގެ މަރާއެކު މިސްރު، ރޯމަނުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ދިޔަ އެވެ. މި ދެ ދައުރުގައިވެސް ބެރެނީކޭ ފަދަ ބަނދަރުތަކަކީ އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ވިޔަފާރީގެ މައި ދޮރާށްޓެވެ.
އާސާރީ ހޯދުންތަކުން ބެރެނީކޭގެ ފައްޅިއެއްގެ ދޮރުމަތިން ގިނަ އަދަދެއްގެ ބޮލި ފެނިފައިވެއެވެ. މި ބޮލިތަކަކީ ދޮރުފަތެއްގެ ފަރުދާގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ ރައްކާތެރިކަމުގެ ރަމްޒެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ތަކެތި ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ބެރެނީކޭއިން ފެނުނު ބޮލިތަކަކީ އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދަށް ހާއްސަ ބާވަތްތަކެކެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންޑިއާގެ މަސައްކަތްތެރިކަމާއި، އަސޭމިރުހާއި ހަނޑުލާއި، ކާއްޓާއި، އަދި އިންޑިއާގެ ހުޅަނގު ބިތުން ގެންގޮސްފައިވާ ފާނޫޒު ފަދަ ތަކެތި ފެނުމުން، ދިވެހިރާއްޖެ ހިމެނޭ މި ސަރަހައްދުގެ ވިޔަފާރީގެ ގުޅުން އޭރު އޮތް މިންވަރު ސާފުވެ އެވެ.
މީލާދީގެ ފުރަތަމަ ގަރުނުގައި ލިޔެފައިވާ ޕެރިޕްލަސް އޮފް ދަ އެރިތުރިއަން ސީ (Periplus of the Erythraean Sea) ފަދަ ތާރީހީ ލިޔުންތަކުގައިވެސް މި ބަނދަރުތަކާއި ވިޔަފާރީގެ މަގުތަކުގެ ވާހަކަ ބަޔާންކޮށްފައިވެ އެވެ. މިސްރުގެ ގަދީމީ ގަބުރުތަކުންވެސް ބޮލި ފެނިފައި ވާއިރު، އެއީ ސީދާ ރާއްޖޭގެ ބޮލިކަން ޔަގީންކުރެވެނީ ބަތުލުމޫސީ އަދި ރޯމަނުންގެ ދައުރުގަ އެވެ. އޭރު ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ބޮލި ނަގާ މައި މަރުކަޒެއްގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ތަނެކެވެ. މިގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޮލި، އިންޑިއާގެ މެދުވެރިން މެދުވެރިކޮށް ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުތަކަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.
މީލާދީގެ ކުރީގެ ތިންވަނަ ގަރުނުން ފެށިގެން ހަވަނަ ގަރުނާ ހަމައަށް ދިވެހިރާއްޖެ އޮތީ ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގަ އެވެ. ރާއްޖޭގެ ކުދި ބޮލިތަކަކީ ހަމައެކަނި ކަނޑުގެ ދިރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އޭރުގެ ބޮޑެތި އެމްޕަޔަރުތަކާއި ދިވެހިރާއްޖެއާ ދެމެދު އޮތް ވިޔަފާރީގެ ވަރުގަދަ ގުޅުން ރަމްޒުކޮށްދޭ ހެއްކެކެވެ. ބެރެނީކޭގެ ބަނދަރުން ފެނުނު ބޮލިތަކަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަރުތަކާއި މިސްރުގެ ބާޒާރުތަކާ ދެމެދު އޮތް ގަރުނުތަކަށް ދިގުދެމިގެންދިޔަ ތާރީހީ ގުޅުމުގެ ހިމޭން ހެކިވެރިންނެވެ.
