ނައިބޮއްޔަކީ ކޮން އެއްޗެއް؟

ނައިބޮއްޔެއްގެ ތޮށިގަނޑެއް

ނައިބޮއްޔެއްގެ ތޮށިގަނޑެއް

އަހަރުމެން ކުޑައިރު ގޭގައި ގެންގުޅޭ ތަކެތީގެ ތެރެއިން ގިނަ ތަކެއްޗަކީ ދިވެހިންގެ ދިވެހި އުފެއްދުމެވެ. ބަދިގެ ތެރެއިން ފެންނަ ތަކެތީގެ ތެރެއިން އުދުޅި އާއި ދޭފަތާއި ސަމުސާ ފަދަ ތަކެއްޗަކީވެސް ދިވެހީންގެ ދިވެހި އުފެއްދުމެވެ. މިތަކެތި އާންމުކޮށް ހަދާފައި ހުންނާނީ ނާއްޓާއި ލަކުޑި ބޭނުން ކޮށްގެންނެވެ. ހާއްސަކޮށް ސަމުސަލާއި އުނދުޅި ތައްޔާރުކޮށް އުޅުނީ އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ނާށި ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. އަދި ސިއްލަވަރު ބޭނުންކޮށްގެން ވެސް މި ބާވަތުގެ ތަކެތި ދިވެހިން ތައްޔާރުކޮށް އުޅުނެވެ.

ސިއްލަވަރު ސަމުސާއި ނާށި ސަމުސަލުގެ އިތުރުން ތަފާތު މައުދަނެއްގައި ހަދާފައި ހުންނަ މާރީތި ސަމުސަލެއް އަދި ގެންގުޅެ އެވެ. މީގެ އެތެރެ ހުންނަނީ ހުދު ކުލައިގަ އެވެ. ބޭރު ފުށުގައި ހުންނަނީ މުށިކުލައަކުން ތަރުތީބުން އަޅާފައި ހުންނަ ކުރެހުމެކެވެ. މި ބާވަތުގެ ސަމުލަސަކީ ކޮންމެ ކޮންމެ ގެއަކު ގެންގުޅޭ، އެހާ އާންމު ސަމުސަލެއް ނޫނެވެ. ހުރިހާ ސަމުސާތަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް މި ސަމުސަލަށް ބަލައިގެން ފޮރުވައިގެން ގެންގުޅެ އެވެ. ދެން މިސަމުސަލަކީ ކޮން ކަހަލަ ސަމުސަލެއްތޯ އޮޅުން ފިލުވިއިރު މިއީ ނައިބޮލި ކިޔާ އެއްޗަކުން ހަަދައިފައި ހުންނަ އެއްޗަކަށްވި އެވެ. ނައިބޮލި ސަމުސަލާމެދު މީހުން ދެކެނީ އެ ސަމުސަލަށް ވިހައެއް ފަދަ އެއްޗެއް ލެވިއްޖެނަމަ އޭގެ ކުލަ ބަދަލުވެ މީހުންނަށް އެނގޭނެ ކަމުގަ އެވެ.

ނައިބޮލިން ހަދާފައި ހުންނަ ސަމުސަލުގެ ކުރެހުމެއް. -- އާޓްވޯކް: ހަސަން ޒަރީރު (ލަގަން)
ނައިބޮލިން ހަދާފައި ހުންނަ ސަމުސަލުގެ ކުރެހުމެއް. -- އާޓްވޯކް: ހަސަން ޒަރީރު (ލަގަން)

ނައިބޮލިން ހަދާފައި ހުންނަ ސަމުސަލުގެ ކުރެހުމެއް. -- އާޓްވޯކް: ހަސަން ޒަރީރު (ލަގަން)

Advertisement

ދެން ނައިބޮއްޔަކީ ކޮންތާކު އުޅޭ އެއްޗެއްތޯ ބެލިއިރު އެހެނިހެން ބޮލިތައް ފަދައިން, އެއީ ފަޅުފަޅާއި ތޮށިމަތީގައި އުޅޭ އެއްޗަކަށް ނުވެ އެވެ. މަންމަ އަޅުގަނޑު ގާތު ބުނުއްވާފައިވާ ގޮތުން ނައިބޮއްޔަކީ ކަނޑުގައި އުޅޭ ބޮއްޔެކެވެ. އެބޮލި އުޅޭނީ މަސްއައިންތަކާ އެކުގައިކަމާ އަދި އޭގެ ބާރު ދުވެލީގެ ސަބަބުން އައިންތަކުގެ ކުރިޔަށް ނުކުމެ ދުވާ ކަމަށްވެ އެވެ. އެހާ ކުރީގައި ނައިބޮއްޔާއި ބެހޭ ގޮތުން އެވަރުގެ މައުލޫމާތެއް ވެސް ލިބިފައި އޮތުމަކީވެސް ކުޑަކަމެއް ނޫނެވެ.

ނަން

އިނގިރޭސި ބަހުން މި ބޮއްޔަށް ކިޔަނީ ނޯޓިލަސް (nautilus) އެވެ. ގުރީކު ބަހުން މީގެ މާނައަކީ ސެއިލަރ (Sailor) އަވެ. އަޅުގަނޑަށް ދަސްވެފައި އޮތީ “ނައުބޮލީ” ނަމުންނެވެ. އެކަމަކު މި ލިޔުން ލިޔަން ވެގެން ރަދީފު ބެލިއިރު ރަދީފުގައި އޮތީ "ނައިބޮއްޔެވެ." މަންމަ އަޅުގަނޑަށް މި ބޮލި ކިޔައި ދެއްވި ގޮތުން, ސިފަ ކުރެވުނީ ރިޔާތައް ނަގާފައި ހުންނަ ނަވެއް ކަނޑުމަތީގައި ދަތުރުކުރާހެން, މި ބޮލި ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުގެ ތެރޭގައި ދަތުރުކުރާ ކުރުމަށެވެ.

ނައިބޮއްޔަކީ ދިރޭ ތަކެތީގެ, ގުރޫޕްތަކުގެ ތެރެއިން މައިކަށި ނެތް ތަކެތީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބޮއްޔެކެވެ. އާދަޔާއި ހިލާފު މި ރީތި ބޮލީގައި ބޯވަޔާއި ބޯވަދިލަމަހުގެ ތަފާތު ބާވަތްތަކާއި ގުޅޭ ސިފަތައް އެކުލެވިފައިވެ އެވެ. ނަމަވެސް މި ބުނެވުނު ތަކެތީގައި ނެތް ވަރުގަދަ ރީތި ތޮށިގަނޑެއް ނައިބޮއްޔަށް ލިބިފައިވެ އެވެ. އެ ތަކެތީގައިވާ ފަދަ ފައިތަކެއް ލިބިފައިވިޔަސް އެތަކެތީގެ ފައިތަކުގައިވާ ތަތްކުރާ ފިތްތަކެއް ނައިބޮލީގެ ފައިތަކަކު ނުހުރެއެވެ.

ބޭނުން

ނައިބޮއްޔަކީ ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ބާވަތަކަށް ނުވާތީ, ދިވެހިންނަށް ނައިބޮލި ލިބެނީ ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގެ ގޮނޑުދޮށަށް އޮއިވަރާއެކު ފެންމަތިން އައިސް ލެއްގުމުންނެވެ. ނައިބޮލި ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރުވެފައި އޮންނަނީ އެބޮލިން ސަމުސާ ހަދާ ބޭނުން ކުރުމަށާއި ރާއްޖެއަށް ޓުވަރިޒަމް ތައާރަފުވުމުން އޭގެ ތޮށިގަނޑުން ގަހަނާ ހެދުމާއި އެމީހުންނަށް ބޭނުންވާނެ ތަކެތިތައްޔާރު ކުރާކުރުމުންނެވެ. ނައިބޮލީގެ ބޭރުތޮށިގަނޑުގައި އޮފުނެތް ކަމުގައިވިޔަސް ގަހަނާ ފަދަ ތަކެތި ހަދާ މީހުން މީގެ ބޭރުތޮށިގަނޑު ގާނާ ދުއްވާލުމުން ފެންނާނީ ތަފާތު އެތައް ކުލަތަކެއް އަރާފައިބާ އޮފުގަދަ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. އެވޭލާ ޒަމާނުގައި ދިވެހިންގެ ކޮންމެ މީހަކު ވެސް އެމީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގެ ކޮންމެވެސް ތާކު ތަވީދެއް ފަންޑިތައެއް ނެތިއެއް ނުދާނެ އެވެ. މިގޮތުން ކުޑަކުދިންގެ ކަރުގައި ނައިބޮލީގެ އެތެރޭގައި ހުންނަ ބެއްދުންތައް (ނައިބޮލިކަރު) ނަގައިގެން ވަށްކޮށްގެން ރުފިޔާއެއް ވަރުގެ ފޮއްޗެއްގެ އެއްއަރިމަތީގައި ލޯވަޅެއް އަޅައި ރޮއްޖަކަށް އަމުނައިގެން ފަށުފުލެއްހެން ކަރުގައި އަޅައި އުޅެއެވެ.

ގަދީމީ

ނައިބޮއްޔަކީ ދިރޭތަކެތީގެ ތެރެއިން ވަރަށް ގަދީމީ ބޮއްޔެކެވެ. ސައިންސްވެރިން ހޯދައިފައިވާ ހޯދުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި ނައިބޮއްޔަކީ ޑައިނަސޯ ދުނިޔޭގައި އުޅެން ފެށުމުގެ 265 އަހަރު ކުރީގައި ވެސް އުޅެފައިވާ ބާވަތެކެވެ. ދެހާސް މިލިއަން އަހަރު ކުރީގައި ދުނިޔޭގައި މީގެ 10,000 ވައްތަރު އުޅުނުކަމަށް ވެ އެވެ. ނަމަވެސް މިހާ ހިސާބަށް އައިއިރު ދުނިޔޭގައި އުޅެނީ އޭގެ މަދު އަދި ސައިޒުގެ ގޮތުން ކުދި ބާވަތްތަކެކެވެ. ފޮސިލުތަކުން ފެނިފައިވާ ބޮލިތަކުގައި 6 މީޓަރާއި 9 މީޓަރު (19.6 ފޫޓާއި 29.5 ފޫޓު) ގެ ބޮޑެތި ބޮލިވެސް ފެނިފައި ވެ އެވެ. މި ބޮއްޔާއި މެދު ހައިރާން ވާންޖެހޭ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ފޮސިލުތަކުން ފެނިފައިވާ 550 މިލިޔަން އަހަރުގެ ކުރީގެ ބޮއްޔާއި މިއަދު ދުނިޔޭގައި އުޅޭ ބޮއްޔާ އަޅާބަލާއިރު ބަދަލު ނައިސް ހުރި ހުރުން ހިމެނެ އެވެ. އެހެން ކަމުން މި ބޮލި މަޝްހުރުވެފައި އޮންނަނީ "ލިވިން ފޮސިލްގެ" ނަމުންނެވެ. ބޯވަޔާއި ބޯވަދިލަމަސް ފަދަ ތަކެއްޗަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތައް އައިސްފައި ވީ ނަމަވެސް ނައިބޮއްޔަށް އެފަދަ ބަދަލުތައް ނާންނަކަން ފާހަގަ ކޮށްލެވެއެވެ.

އިހުގައި ދުނިޔޭގައި ދިހަހާސް ވައްތަރެއްގެ ނައިބޮލި އުޅުނުކަމުގައި ވިޔަސް މިއަދު ދުނިޔޭގައި އުޅެނީ ނައިބޮލީގެ 6 ބާވަތެވެ. އެ ހަ ވައްތަރަކީ:

  • ކުރިސްޓީ ނޯޓިލެސް (Crusty Nautilus)
  • ޗެމްބާރޑް ނޯޓިލެސް (Chambered Nautilus)
  • ބެލީބަޓަން ނޯޓިލެސް (Bellybutton Nautilus)
  • ޕަލާއު ނޯޓިލެސް (Palau Nautilus)
  • ވައިޓް ޕެޗް ނޯޓިލަސް (White-Patch Nautilus)

އުޅޭތަނާއި ސަރަހައްދު

ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި މައިކަށި ނެތް ދިރޭ ތަކެތީގެ އާއިލާގެ ބާވަތްތައް އުޅުނު ކަމުގައި ވިޔަސް, ނައިބޮލި ދިރިއުޅެނީ ދެކުނު ހުޅަނގު ޕެސެފިކް ކަނޑުގައެވެ. ހާއްސަކޮށް ފިލިޕީންސް, އިނޑޮނޭސިއާ, އަދި އޮސްޓްރޭލިއާ ހިމެނޭ ސަރަހައްދުތައް ފާހަގަ ކޮށްލެވެ އެވެ.

ކާނާ

ނައިބޮލީގެ މައިގަނޑު ކާނާއަކީ ޑިނގަ އާއި ކަކުންޏާއި ހަރުތޮށިގަނޑު ލިބިފައިވާ ބާވަތްތަކުގެ އިތުރުން މަރުވެފައި ހުންނަ ތަކެއްޗެވެ. މި ސޮރުމެން ކާނާ ހޯދުމަށް ޝިކާރަކޮށް އުޅުމުގައި އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުން ކުރަނީ ބޮލީގެ ފައިތަކެވެ. އެއަށް ފަހު އޭގެ ވަރުގަދަ ތުންގަނޑުން ނުވަތަ ދަތްތަކުގެ އެހީގައި ކުދިކޮށްގެން ކައިއުޅެއެވެ. މީގެ ތުންގަނޑަކީ ބޯވަ އާއި ގުރާފަދަ ތަކެތީގައި ހުންނަ ފަދަ ވަރުގަދަ ތުންގަނޑެކެވެ. (ނުނިމޭ)

މަޢުލޫމާތު ނެގީ:

www.marinebio.org

www.seasky.org

https:octolab.tv

ކޮމެންޓް

ފަހުގެ ޚަބަރު

ސިޓީބިޓީ: އިހުތިރާމާ ގުޅޭ ގޮތުން ރައީސް މުއިއްޒަށް ސުވާލެއް!

ރައީސް ޑރ. މުއިއްޒު "އިހުތިރާމް އަދާކުރުމުގެ ގައުމީ މަޝްރޫއު" އިފްތިތާހު ކުރެއްވި ނަމަވެސް، އެ މަޝްރޫއުގެ ތަފްސީލާއި އިހުތިރާމުގެ މާނަ ސާފުކޮށްދެއްވާފައި ނުވާތީ މި ލިޔުމުގައި ވަނީ ފާޑުކިޔާފައެވެ. އަދި މުޅި ގައުމަށް ނަސޭހަތް ދެއްވުމުގެ ކުރިން، ރައީސްގެ އަރިހުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންގެ އަމަލުތަކާއި ބަސްމަގު ހުރި ގޮތުން އެ ބޭފުޅުންނަށް އިހުތިރާމް ކުރަން ދަސްކޮށްދެއްވާފައިވޭތޯ ލިޔުމުގައި ސުވާލު އުފައްދާފައިވެއެވެ.

ރިންގު ހުސްވަންދެން ދިހަ ބާރަފަހަރަށް ގުޅުމުގެ ދީނީ ހުކުމް

ތިމާގެ އެކުވެރިޔާގެ ހާލަތްތަކާއި އުޒުރުތަކެއް ހުރެދާނެކަމަށް ބެލުމެއް ނެތި އެކުވެރިޔާއަށް އުނދަގޫވާނެހެން ދިހަބާރަ ފަހަރަށް ރިންގު ހުސްވަންދެން ފޯނުކޮށްކޮށް ހުރުމަކީ އެކުވެރިޔާގެ ޑިޖިޓަލް ޕާރސަނަލް ސްޕޭސްއަށާއި ބައުންޑަރީއަށް އަރައިގަތުމެވެ. އެކަމަކީ ދީނީގޮތުން ކޮށްގެންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ތަދުވަނީތަ ހިތަށް؟ ތިއީ ދެން ކޮންކަމެއް؟

މި ލިޔުމަކީ ފަރެސް އާމިރުގެ ޅެންތަކުގެ ތެރެއިން، 'ހުސްވަތެއް ދުޅައަށް ގުނުން މަކަރަށް ވެދާށި' މި ޅެމުގެ މައްޗަށް ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. މި ލިޔުމުގައި ބަލާލާފައިވަނީ އެ ޅެމުގެ ވަކިވަކި ބައިތުތަކުގެ މާނައަށެވެ.

އަހަރެން ވެސް ތަރައްގީ ދެކެން ބޭނުން... އެކަމަކު

1977 ވަނަ އަހަރު ސޮވިއެޓް ޔޫނިއަނުން އައްޑޫ ގަން ކުއްޔަށް ހިފަން ހުށަހެޅި ބޮޑު އަގު، ރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ސިޔާސަތު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ރައީސް ނާސިރު ދޫކޮށްލެއްވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިން ރާއްޖެއިން ފޮނުވާލައި، ގައުމީ މަސްލަހަތަށް އިސްކަންދެއްވައިގެން މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެއް އެމަނިކުފާނު އެޅުއްވިއެވެ.

ސިންގަޕޫރާއި ދެކުނު ކޮރެއާގެ ފޮރިން އިންވެސްޓްމަންޓާ އަޅާކިޔުން

ރާއްޖެއަށް ބޭރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް މުހިންމު ނަމަވެސް، ބިން ދޫކުރުމުގައި ދައުލަތަށް ލިބޭ ދާއިމީ ފައިދާއާއި ނުރައްކަލަށް ވިސްނަންޖެހެއެވެ. ސިންގަޕޫރު ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުންނަށް ބިން ދޫކުރަނީ ހާމަކަންބޮޑު ބީލަމުގެ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން، ވަކި މުއްދަތަކަށް ކުއްޔަށް ކަމަށްވާއިރު، ބިމުގެ މިލްކިއްޔާތާއި ބަނދަރު ފަދަ މުހިންމު ވަސީލަތްތައް ބާއްވަނީ ދައުލަތުގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. އެހެންކަމުން ރާއްޖޭގެ މަޝްރޫޢުތައް ކުރިއަށްގެންދާއިރު މިފަދަ ކާމިޔާބު ނަމޫނާތަކަށް ބަލައި، ދައުލަތުގެ މަންފާ އިސްކުރުން މުހިންމެވެ.

އީގަލް ހިލްސްއާ ނުލައި ވެސް ރަސްމާލެއިން ދާއިމީ ނަފާ ހޯދިދާނެ

ރަސްމާލެ ޓޫރިޒަމަށް އީގަލް ހިލްސްއަށް ދޫކޮށްލައިގެން ނުވާނެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދިވެހިންގެ ފުރިހަމަ މިލްކުވެރިކަން އޮންނަ "ރަސްމާލެ ހިއްސާ" ކުންފުނިން ބިމުގެ ކޮންޓްރޯލް ހިފަހައްޓައި، ދައުލަތް އެންމެ ލޯނެއް ވެސް ނުނަގައި، ވަޒީފާތަކަށް އަމާޒުކޮށް އަމިއްލަ ހަރަދު އަމިއްލައަށް ބަލަހައްޓާ ދިރުންހުރި ސިޓީއެއް ބިނާކުރަންވީ.

ރައްޔިތުންގެ 'އިހުތިރާމު އަތުލުމުގެ' މަޝްރޫއު

ރާއްޖޭގައި އަހުލާގާއި އިހުތިރާމު ކުރުމުގެ ސިފަ އާލާކުރުމަށްޓަކައި، ރައީސް މުއިއްޒު ވަނީ ފަސް އަހަރު ދުވަހުގެ ގައުމީ ކެމްޕޭނެއް ރަސްމީކޮށް އިފްތިތާހުކޮށްދެއްވާފަ. މި ކެމްޕޭނަކީ ދުނިޔޭގެ ބައެއް ޑިކްޓޭޓަރުން ރައްޔިތުންގެ އަހުލާގު ބައްޓަންކުރަން ހިންގި ފަދަ ހަރަކާތްތަކާ އެއްގޮތް ކަމެއް.

Newsletter

Get the latest news delivered straight to your inbox