ރަސްމާލެ ޑީލް: 500 ހެކްޓަރު ބިމަށް ރާއްޖެއަށް ލިބެނީ "ޗިޕްސް"

ޗައިނާ އާއި ޔޫރަޕުގެ ޖައްރާފުތަކުން މުޅި މާލެ އަތޮޅުގެ އެތެރެވަރީގައި ދުއްވަމުން އެ ގެންދަނީ އެންމެ ބޭނުމަކަށެވެ. އެތައް މިލިއަން އަހަރަކުން އުފެދިފައި އޮތް މި ޖަޒީރާގެ ކަނޑު އަޑީގައި ހުރި ހުރިހާ ވެއްޔެއް ނަގައި ހުސްކުރުމަށެވެ. މާލެއާ 15 މިނެޓު ދުރުގައި އޮތް ފުށިދިއްގަރު ފަޅު ފެނުން މައްޗަށް އުފުލި، ހިކެމުން އެ ދަނީ އެ ޖައްރާފުތަކުގެ ފަލުކާއަށް އަޅައިގެން ގެނެސް އޮއްސަމުންދާ ވެލިންނެވެ.  އެ ވެލި ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. އެކަމަކު ޖައްރާފުތައް ހިންގުމަށް ހޭދަކުރީ ހަރަދެއް ނުފެނެ އެވެ. ނުވެސް އެނގެ އެވެ. އަންދާޒާ ބިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ އިތުރެވެ.

ނޮވެމްބަރު 2023، ގައި ހިއްކަން ފެށި މާސިންގާ ފަޅު، ރަށަކަށް ބަދަލުވެ، އެއީ މިއަދު ރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު އަދި އަގުހުރި ބިމެވެ. ނަމަވެސް، ހިއްކަން އެޅި ވެލިން ލޮނު ވަސް ނުކެނޑެނީސް 99 އަހަރަށް އެ ބިމުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ދިވެހިންނަށް ގެއްލިއްޖެ އެވެ. ރަސް ސަހަރުގެ ފަސްގަނޑު ހަމަނުޖެހެނީސް ދުބާއީގެ އީގަލް ހިލްސްއަށް ރަސްމާލެއިން 500 ހެކްޓަރު ދިނުމަށް ސަރުކާރުން އެއްބަސްވެއްޖެ އެވެ.

ސަރުކާރުން ބުނަނީ މިއީ 20 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓެއް ކަމަށެވެ. ބޭރުގެ ނޫސްތަކުގައި އޮތީ އެއީ 12 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓެއް ކަމަށެވެ. މި 8 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ފަރަގަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖީޑީޕީ އާ އެއްވަރުގެ ބޮޑު ފަރަގެކެވެ. މިއީ މަޝްރޫއުގެ ގިނަ ކަންކަން ސިއްރުކޮށް އޮބަހައްޓާފައި އޮތް މިންވަރެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވީ، ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓެއް ރާއްޖެއަށް މިސްރާބު ޖެހުމުން އުފާވުމަށް ވުރެ ގިނަ ދިވެހިންގެ ހިތުގައި އުފެދުނީ އެއާ މެދު ސުވާލެވެ. 

މިފަދަ ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓެއް އެ ކުންފުނިން ކުރަނީ ކޮން އަގަކަށްތޯ އެވެ. ރާއްޖޭގެ މައި ވައިގެ ބަނދަރާ ކައިރީގައި އޮތް ޕްރައިމް ރެއަލް އެސްޓޭޓް ބީލަމަކާ ނުލައި 99 އަހަރަށް ދޫކޮށްލަނީ ކޮން އަގަކަށްތޯ އެވެ. މި ޑީލުން ރާއްޖެއަށް ލިބެނީ އަދި ރާއްޖެއިން ދޫކޮށްލަނީ ކޮން އެއްޗެއްތޯ އެވެ. 500 ހެކްޓަރުގެ ބިމަށް އެކަށީގެންވާ އަގެއް ލިބޭތޯ އެވެ. މިއީ ހައްތަހާ ވެސް އުފެދޭ ސުވާލުތަކެވެ. މިހާރު ލިބެން ހުރި މައުލޫމާތަށް ބަލައި އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް ސުވާލުތަކަށް މި ރިޕޯޓުގައި ޖަވާބު ހޯދީމެވެ.

ރާއްޖެއަށް ޑީލުން ލިބެނީ ކޮން އެއްޗެއް؟

ދިވެހި ސަރުކާރާއި އީގަލް ހިލްސްއާ ދެމެދު ސެޕްޓެމްބަރު މަހު ސޮއިކުރީ ކޮމާޝަލް ޓާމްސް އެގްރީމެންޓެކެވެ. މިއީ ތަފްސީލީ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރުމުގެ ކުރިން، ދެ ފަރާތުން އެއްބަސްވާ މައިގަނޑު ވިޔަފާރި އުސޫލުތައް ލިޔުމުން ބަޔާންކުރާ އެގްރީމެންޓެކެވެ. 

އިންޓަގްރޭޓެޑް މޮޑެލްއަށް ތަރައްގީކުރާ އެެ ސަރަހައްދުގައި މަހުޖަނުން އުޅުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގެ ހޮޓާތަކާއި ރިސޯޓުތަކާއި، ފެންވަރު ރަނގަޅު އަދި ބްރޭންޑެޑް ރެޒިޑެންސްތަކާއި، ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގެ މެރީނާއަކާއި، ވޯޓަފްރަންޓް މަގުތަކާއި، ރެސްޓޯރެންޓުތަކާއި، ފިހާރަތަކުގެ އިތުރުން މުނިފޫހިފިލުވުމާއި ސިއްހީ މަރުކަޒުތައް ހުންނާނެ ކަމަށް އީގަލް ހިލްސްއިން ބުނެ އެވެ. 

ކޮންސްޓްރަކްޝަން މިނިސްޓަރު އަބްދުالله މުއްތަލިބު އޭނާގެ ލިންކްޑްއިންގައި ހިއްސާކުރެއްވި ލިޔުމެއްގައި ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ރަސްމާލޭގެ ބިމުގެ ބަދަލުގައި ދިވެހި ދައުލަތަށް ލިބޭނީ އާމްދަނީ އާއި ޓެކުހެވެ. އެ ތަނުގައި ފޯރުކޮށްދޭ ހުރިހާ ހިދުމަތްތަކުންނާއި ވިއްކާ މުދަލުން، ރިސޯޓުތަކުން ދައްކާ ރޭޓުގައި ޓެކްސް ދައްކަން ޖެހެ އެވެ. ސަރުކާރުގެ އަންދާޒާއަކީ ކުރިއަށް އޮތް 10 އަހަރުގެ ތެރޭ މަޝްރޫއުގެ ހުރިހާ މަރުހަލާއެއް ނިމި ރަސްމާލެއަށް އެކަނި އެއް މިލިއަން ޓޫރިސްޓުން އަންނާނެ ކަަމަށެވެ.

އީގަލް ހިލްސްއިން ރަސްމާލޭގައި ޑިވެލޮޕްކުރާ ޕްރޮޕަޓީތައް ވިއްކައިގެން ލިބޭ އާމްދަނީގެ 10 ޕަސެންޓު ދިވެހި ސަރުކާރަށް ލިބޭނެ އެވެ. އަދި ކޮންމެ ޕްރޮޕަޓީ މުއާމަލާތަކުން ހަތަރު ޕަސެންޓު ލިބޭނެ ކަމަށް ވެސް މުއްތަލިބު ލިޔުއްވި އެވެ. މި ޕްރޮޖެކްޓުގެ ދަށުން ތަންތަަން ތަރައްގީކުރުމުގެ މަރުހަލާގެ ތެރޭގައި ދައުލަތަށް 11 ބިލިއަން ޑޮލަރު ވަންނާނެ ކަމަށް ވެސް ސަރުކާރުން އަންދާޒާކުރެ އެވެ. އޭގެ އިތުރުން، އެ ތަނުގައި 54،000 ވަޒީފާ އުފެދިގެންދާ ކަމަށް ވެސް ސަރުކާރުން ބުނެ އެވެ. 

"ސަރުކާރަށް ލިބޭނެ ކަމަށް ބުނާ އާމްދަނީގެ ހިއްސާ ގުނަނީ ޖުމްލަ އާމްދަނީން ކަމެއް، ހިންގުމުގެ އާމްދަނީން ކަމެއް ނުވަތަ ސާފު ފައިދާއިން ކަމެއް، އަދި މީގެ ތެރޭގައި ހޮޓާތަކާއި، ރިސޯޓުތަކާއި، ތާޑު ޕާޓީ އޮޕަރޭޓަރުން ހިމެނޭކަމެއް ނުވަތަ ހަމައެކަނި އެއީ މައި ޑިވެލޮޕަރުގެ އާމްދަނީ ކަމެއް ނޭނގެ. އެ ކަންކަން ސާފުކޮށް ނޭނގޭހާ ހިނދަކު، އާމްދަނީގެ ހިއްސާއަކުން ލިބޭނެ ފައިދާއެއް އަންދާޒާނުކުރެވޭނެ،" ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުއާ ގުޅޭގޮތުން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށް ކުރީގެ އިކޮނޮމިކް މިނިސްޓަރު ފައްޔާޒު އިސްމާއީލް ނެރުއްވި ބަޔާނުގައި ވިދާޅުވި އެވެ. 

ބިން ދޫކޮށްލުމުގެ މުގާބިލުގައި 5،000 ފްލެޓު އީގަލް ހިލްސްއިން އަޅައިދޭނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން އަންނަނީ ބުނަމުންނެވެ. 500 މިލިއަނެއްހާ ޑޮލަރު ހޭދަކޮށްގެން އަޅަނީ ތިން ކޮޓަރީގެ އެޕާޓްމަންޓުތަކެވެ. މި ފްލެޓުތައް ތަރައްގީކުރަން ސަރުކާރުން އެއްވެސް ފައިސާއެއް ދައްކަން ނުޖެހުނަސް، ރަސްމާލޭގައި ތަރައްގީކުރާ ތަންތަނުން ސަރުކާރަށް މުސްތަގުބަލުގައި ލިބޭ ގޮތަށް އޮތް 10 ޕަސެންޓުން މި ފްލެޓުތަކުގެ އަގު ކެނޑޭނެ އެވެ. 

ރާއްޖެއިން ދޫކޮށްލަނީ ކޮން އެއްޗެއް؟

ދެން އޮތީ ރާއްޖެއަށް މި ޑީލުގެ ސަބަބުން ތާ އަބަދަށް ގެއްލިގެންދާ ބިމުގެ ވާހަކަ އެވެ. 500 ހެކްޓަރަކީ ކުޑަ ސަރަހައްދެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖޭގައި އޮތީ 500 ހެކްޓަރަށްވުރެ ބޮޑު، އެންމެ ދެ ރަށެވެ. ލ. ގަމާއި އައްޑޫ ހިތަދޫ އެވެ. ވެރި ރަށާ ކައިރީގައި އޮތުމުން ރަސްމާލޭގެ ބިމުގެ އަގު އެ ދެ ރަށުގެ ބިމުގެ އަގަށްވުރެ ބޮޑުވާނެ އެވެ. 

އެއްވެސް އިދާރާއަކުން އަދި އެހެން ގޮތަކުން ވެސް ރަސްމާލޭގެ ބިން އަގުކޮށްފައި ނެތުމުން ދޫކޮށްލާ 500 ހެކްޓަރުގެ ހަގީގީ އަގެއް ނޭނގެ އެވެ. އަކަފޫޓަކަށް 6،000ރ. އަށް ބެލި ނަމަވެސް ރަސްމާލެއިން ދޫކޮށްލާ ބިމުގެ އަގު 322 ބިލިއަން ރުފިޔާ ނުވަތަ ގާތްގަނޑަކަށް 21 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރަ އެވެ. ހިއްކުމުގެ ހަރަދު ހިމެނުމުން 22 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާނެ އެވެ. 

ބިމުގެ އަގަށްވުރެ އަބަދުވެސް ދިވެހިންނަށް މުހިންމު ވަނީ ބިން ދޫކޮށްލާ ޝަރުތުތަކެވެ. ސަރުކާރުން ބުނަނީ ރަސްމާލެ ދެނީ ކުއްޔަށް ކަމަށާއި ދެނީ 99 އަހަރަށް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ރަސްމާލޭގެ ހުރިހާ ޕްރޮޕަޓީއެއް ޓްރާންސްފާ އަދި ވާރުތަ ކުރެވޭނެ ކަމަށާއި އެއިން ކޮންމެ ފަހަރަކު 99 އަހަރުގެ އާ ލީސް މުއްދަތެއް ފެށޭނެ ކަމަށް އީގަލް ހިލްސް އިން ބުނެ އެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ތަނުން ގަންނަ ޕްރޮޕަޓީއެއްގެ ލީސްގައި ބާކީ ދެ އަހަރު އޮއްވައި ވިއްކާލާއިފިނަމަ 99 އަހަރުގެ މުއްދަތެއް އަލުން ގުނަން ޖެހޭނެ ކަމެވެ. އެއީ ރާއްޖޭގެ ގާނޫނުއަސާސީއާ ހިލާފު ކަމެކެވެ.

މާނައަކީ ތާ އަބަދަށް ދިވެހި ފަސްގަނޑުން 500 ހެކްޓަރު ބޭރު ބަޔަކަށް ހިބައިން ދެނީ އެވެ. އެއީ 700 ފުޓްބޯޅަ ދަނޑު އެޅޭނެ ސަރަހައްދެކެވެ. ރަސްމާލޭގައި ބިނާ ކުރާ ހުރިހާ ތަނެއް ބިދޭސީންނަށް މިލްކުވި ނަމަވެސް، މީގެ 99 އަހަރު ފަހުން ރަސްމާލޭގެ ބިން ދިވެހި ދައުލަތަށް ލިބޭނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނެ އެވެ. ބިދޭސީ ފަރާތަކުން އިމާރާތް މިލްކު ކުރާ ނަމަ، އެތަން އަޅާފައި އޮތް ބިން ދިވެހިންނަށް މިލްކުވުމެކޭ ނުވަތަ ނުވުމުކޭ ވާނީ އެއްވަރެކެވެ.

ރަސްމާލެ ހިއްކީ ބޭރުގެ ބަޔަކަށް ވެލިފުކެއް ވެސް ނުދޭގޮތަށް ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ޓޯޓަލް ސޯލިއުޝަންގެ ހުވަފެން ދައްކައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް، ރަސްމާލެއިން 500 ހެކްޓަރުގެ ބިން އީގަލް ހިލްސްއަށް ދީފިނަމަ، އެ ތަނުން މިހާރު އިއުލާނުކޮށްފައިވާ 15،000 ގޯތީގެ އިތުރަށް ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ އެއްވެސް މަޝްރޫއުއެއް އެ ސަހަރުގައި ނުހިންގޭނެ އެވެ. ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ޓޯޓަލް ސޮލިއުޝަން ހޯދަން އެހެން ފަޅެއް ހިއްކަން މަޖުބޫރުވާނެ އެވެ. އެ މައުލޫމާތު އަދަދު ނޫހުގައި ޝާއިއުކޮށްފައިވާނެ އެވެ. 

ވާދަވެރި ބީލަމަކަށް ދިޔަނަމަ މިއަށްވުރެ ރަނގަޅު ޓާމްސްގައި ރަސްމާލޭގެ ބިން ދޫކޮށްލެވޭނެ ޑީލްތަކެއް ހޯދުނީހެވެ. މި ދުނިޔޭގައި އޮތް ހަމައެކަނި ރެއަލް އެސްޓޭޓް ކުންފުންޏަކީ އީގަލް ހިލްސްއެއް ނޫނެވެ. 

އީގަލްސް ހިލްސްގެ އެހެން މަޝްރޫއުތަކަށް ބަލައިލުމެއް

ބޮޑު ބިމެއްގެ މުގާބިލުގައި ރާއްޖެއަށް ލިބެނީ "ހައްގު މިންވަރު"ތޯ ވަޒަން ކުރެވޭނީ އީގަލް ހިލްސްއިން މީގެކުރިން ހިންގާފައިވާ މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކާ އަޅާކިޔުމުންނެވެ. ޔޫރަޕާއި އޭޝިއާގެ އެކި ވޯޓަފްރޮންޓްތައް އެ ކުންފުނިން އެ ދަނީ ތަރައްގީކުރުމަށް ނަގަމުންނެވެ. ސާބިއާ، އަލްބޭނިއާ އަދި ޖޯޖިއާ ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ބޮޑެތި ބިންތައް ނަގައިގެން އެ ކުންފުނިން އަންނަނީ ޕްރޮޕަޓީ ޑިވެލޮޕް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ.

ރާއްޖެއެކޭ އެއްގޮތަށް މި ގައުމުތަކުގައި ވެސް ބޮޑެތި ބިންތައް އީގަލް ހިލްސްއިން ހޯދީ ވާދަވެރި ބީލަމަކާ ނުލަ އެވެ. އަދި ކޮންމެ ގައުމެއްގައި ވެސް މަޝްރޫއުއަށް ފަހިކުރުމުގެ ގޮތުން އެ ގައުމުތަކުގެ ގާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކަށް ބަދަލު ގެނެސްފައިވެ އެވެ. ރާއްޖޭގެ ބައެއް ގާނޫނުތަކަށް ވެސް މި މަޝްރޫއުއާ ގުޅިގެން ބަދަލު ގެންނާނެކަމުގެ މައުލޫމާތު އަދަދު ނޫހަށް ވަނީ ލިބިފަ އެވެ. 

އެ ގައުމުތަކުގައި ތަރައްގީކުރާ ވޯޓަފްރޮންޓްތައް އޮޕަރޭޓްކުރަން އީގަލް ހިލްސް އާއި ސަރުކާރުތައް ހިއްސާވާ ޖޮއިންޓް ވެންޗާ ކުންފުނިތައް ވަނީ އުފައްދާފަ އެވެ. އެފަދަ ކުންފުންޏެއް ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުއާ ގުޅިގެން އުފައްދާނެކަން ހާމަކޮށްފައި ނެތެވެ. ބިމުގެ ބަދަލުގައި ދައުލަތަށް އެއްވެސް ހިއްސާއެއް (އީކުއިޓީއެއް) ނުލިބޭ ހަމައެކަނި ގައުމަކީ ދިވެހިރާއްޖެ އެވެ. ސާބިއާ، އަލްބޭނިއާ އަދި ޖޯޖިއާއިން ވަނީ ބިމުގެ ބަދަލުގައި ޖޭވީތަކުގެ ގާތްގަނޑަކަށް ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ހިއްސާ ހޯދާފަ އެވެ.

ސާބިއާ އާއި އަލްބޭނިއާއިން އީގަލް ހިލްސްއާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން ހާމަކުރި ނަމަވެސް ރާއްޖެއިން އެގޮތަށް އަމަލުކޮށްފާނެ ކަމަށް ނުބެލެވެ އެވެ. އެއީ މި ސަރުކާރަކީ ހާމަކަން ކުޑަ ސިއްރު ސަރުކާރަކަށް ވާތީ އެވެ. އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން އާންމުން ވެސް އަންނަނީ އެއްބަސްވުމުގެ ތަަފްސީލުތައް ހާމަކުރުމަށް ގޮވާލަމުންނެވެ. 

"ދިވެހިން އެދެނީ ދޫކޮށްލަނީ ކޮން އެއްޗެއްކަމާއި، އެކަން ކުރަނީ ކޮން އުސޫލުތަކަކާއި ޝަރުތުތަކެއްގެ ދަށުންކަމާއި، ކިހާ މުއްދަތަކަށް ކަމާއި، އަދި އޭގެ ބަދަލުގައި ގައުމަށް ލިބެނީ ކޮން އެއްޗެއްކަން ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި އެނގުމަށް. އެ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ނުލިބޭނަމަ، ރަސްމާލޭގެ ހުރިހާ ފައިދާއެއް ލިބެން އޮތީ ޑިވެލޮޕަރާއި އެ ތަނުން ޕްރޮޕަޓީ ގަންނަ ފަރާތްތަކަށް. އޭގެ ބުރަ އުފުލަން ޖެހޭނީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުން،" ފައްޔާޒު ވިދާޅުވި އެވެ. 

ރާއްޖޭގައި ކުރި ބޭރުގެ ބޮޑެތި އިންވެސްޓްމަންޓުތަކާ އަޅާކިޔުމެއް

ރާއްޖޭގެ ސަރުކާރުތަކުން މީގެކުރިން ބޭރުގެ ކުންފުނިތަކާއެކު ހެދި އެއްބަސްވުންތަކާއި މި ޑީލާ އަޅާކިޔައި ސަރުކާރުން އަންނަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ޕްރޮޕަގަންޑާ ފަތުރަމުންނެވެ. މި ސަރުކާރުން އީގަލް ހިލްސްއާއެކު ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުމަށްވުރެ ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުން ޖީއެމްއާރާއެކު ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުމާއި އެމްޑީޕީގެ ސަރުކާރުން އައިލާ މަޝްރޫއު އާއި ފޮއްތެޔޮ ފަޅު ކްރޮސް ސަބްސިޑީ އުސޫލުން ދޫކުރީ މާ ގެއްލުން ބޮޑުކޮަށް ކަމަށް ސަރުކާރުން އަންނަނީ ބުނަމުންނެވެ. 

އެމްޑީޕީގެ ފުރަތަމަ ސަރުކާރުގައި ހުޅުލޭ އެއާޕޯޓު ހިންގުމަށް ބަޔަކާ 25 އަހަރު ދުވަހަށް ހަވާލުކުރީ އިންޓަނޭޝަނަލް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން (އައިއެފްސީ) މެދުވެރިކޮށް ހިންގި ދެފުށްފެންނަ ބީލަމުގެ އުސޫލުންނެވެ. އެ ބީލަން ކާމިޔާބުކުރި ޖީއެމްއާރު ކުންފުނިން ދިވެހި ސަރުކާރަށް ވަގުތުން 78 މިލިއަން ޑޮލަރު ދިނެވެ. އަދި ޓެކްސް އާއި ލިބޭ ފައިދާގެ ޕަސެންޓެއް ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައި އޮތެވެ. 

އެ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮރަޕްޝަން އެކުލެވޭ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް އޭރު އިދިކޮޅު ޕާޓީތަކުން ތުހުމަތުކުރި އެވެ. އެހެނަސް، އެ އެއްބަސްވުމުގައި ކޮރަޕްޝަންގެ އަމަލެއް ނުހިމެނޭ ކަމަށް އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން (އޭސީސީ) ގެ ތަހުގީގުން އޮތީ ހާމަވެފަ އެވެ. ވަހީދުގެ ސަރުކާރުން އެ އެއްބަސްވުން އުވާލުމުން އެ މައްސަލަ ޖީއެމްއާރުގެ ފަރާތުން އާބިޓްރޭޝަނަށް ހުށަހެޅުމުން ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 271 މިލިއަން ޑޮލަރު ދައްކަން ދިވެހި ސަރުކާރަށް ޖެހުނެވެ. އެ ފައިސާ ދެއްކުމަށް ރާއްޖެއިން ނަގަން ޖެހުނު ދަރަނި ވެފައިވަނީ ރާއްޖެއަށް މިހާރު ދިމާވެފައިވާ ދަރަނީގެ ބޮޑު މައްސަލައިގެ އަސްލަށެވެ. 

ފޮއްތެޔޮ ފަޅުން 400 ހެކްޓަރު 2023 ވަނަ އަހަރު 99 އަހަރަށް ކުއްޔަށް ދޫކުރީ ސްވިޓްޒަލޭންޑުގައި ބޭސްވެފައިވާ ދުނިޔޭގެ އެންމެ އެކްސްކްލޫސިވް އެއް ހޮސްޕިޓާލިޓީ ބްރޭންޑް ކަމަށްވާ އަމަން ރިސޯޓްސްއަށެވެ.  އެ ކުންފުންޏަށް އެ ފަޅުން ހިއްކަން ހުއްދަ އޮތީ 120 ހެކްޓަރެވެ. ފަޅުގެ އެކުއިޒިޝަން ފީގެ ގޮތުގައި ދައުަލަތުގެ ބަޖެޓަށް 37 މިލިއަން ޑޮލަރު (570 މިލިއަން ރުފިޔާ) ވަނެވެ. އެއީ ގެޒެޓުގައި ޝާއިއުކޮށްފައި އޮތް އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފޯމިއުލާއިން އެ ފަޅު ދޫކުރާނަމަ ސަރުކާރަށް ލިބޭ އާމްދަނީގެ އަދަދަށް ވުރެ 17.5 މިލިއަން ޑޮލަރު (269.85 މިލިއަން ރުފިޔާ) އިތުރު އަދަދެކެވެ.

ނ. އަތޮޅުގައި މިހާރު ޓައުންޝިޕެއްގެ ގޮތުގައި ތަރައްގީކުރަމުން އަންނަ އައިލާ ޕްރޮޖެކްޓަށް ވެސް ފަޅު ދޫކުރީ ކްރޮސް ސަބްސިޑީގެ އުސޫލުންނެވެ. އެމްޑީޕީގެ ސަރުކާރުން އެ ފަޅު ދޫކުރީ 22 މިލިއަން ޑޮލަރު ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ވަނުމުންނެވެ. އަދި ލީސް އިތުރުކޮށްދިނީ ގާނޫނުގައި އޮންނަ ވަރަށް ފައިސާ ސްވިޓްޒަލޭންޑުގެ ކުންފުނިން ފައިސާ ދެއްކުމުންނެވެ. އެ ތަނަށް ޓެކްސް ލުއި ލިބޭ ގޮތަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނައީ މި ސަރުކާރުންނެވެ. 

"99 އަހަރަކަށް ނޫންހޭ ރިސޯޓުތައް ވެސް ދެނީ، އެހެން ނަމަވެސް އެ އާއި މިއާ ވަރަށް ތަފާތު. ރަސްމާލެ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެބަ އެނގޭ ވިޔަފާރީގެ ގޮތުގައި ބޭރު މީހުން ގެނެސް އެތާ ވަޒަންވެރި ކުރުވަން ނިންމާފައި މިއޮތީ، ރިސޯޓެއް 99 އަހަރަށް މި ދެނީ އެކުއިޒިޝަން ކޯސްޓަކާ އެކު،" ރަސްމާލޭގެ އެއްބަސްވުން ހުއްޓުވައިދިނުމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުއްވި ގާނޫނީ ވަކީލު އަލީ ހުސައިން ސަރުކާރުން ދައްކަމުންދާ ބަހަނާތަކަށް ރައްދު ދެއްވަމުން ވިދާޅުވި އެވެ. 

މި ދެ ޕްރޮޖެކްޓަކީ ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއިން ބިލިއަން ޑޮލަރު ހަރަދުކޮށްގެން ހިއްކާފައިވާ ބިމެއް 99 އަހަރަށް ދޫކޮށްލަން ޖެހުނު ޕްރޮޖެކްޓުތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މިއީ ރާއްޖޭގެ ގާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް އެކުއިޒިޝަން ފީ ދައްކައިގެން ކޮންމެ އަހަރަކު ދައުލަތަށް ޑޮލަރުން ކުލި ދައްކަމުންދާ ޕްރޮޖެކްޓުތަކެކެވެ. އެ ޕްރޮޖެކްޓުތަކާ އަޅާކިޔާއިރު ރަސްމާލެ މަޝްރޫއުގެ އެއްބަސްވުމަކީ ރާއްޖެއަށް އެކަށީގެންވާ އަގެއް ލިބޭ ޕްރޮޖެކްޓެކޭ ބުނެވޭކަށް ނެތެވެ. 

----

ރަސްމާލެއިން 500 ހެކްޓަރުގެ ބިން 99 އަހަރަށް ބޭރު ކުންފުންޏަކަށް ދިނުމަކީ ހަމައެކަނި އިގުތިސޯދީ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. ޖައްރާފުތައް އައީ ޔޫރަޕާއި ޗައިނާއިންނެވެ. ވެލި ނަގަނީ ދިވެހި ކަނޑުތަކުންނެވެ. އެކަމަކު ބިން އެ ދަނީ ޔޫއޭއީއަށެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ގައުމީ މިލްކިއްޔާތާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މުސްތަގުބަލާއި، އަދި މި ގައުމުގެ ސިޔާދަތާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ ނާޒުކު މައްސަލައެކެވެ. 

މީގެ ކުރީގެ ބޮޑެތި އިންވެސްޓްމަންޓްތަކާ އަޅާކިޔާއިރުވެސް، މި ޑީލުން ދައުލަތަށް ލިބޭ މަންފާއަށްވުރެ ދޫކޮށްލަންޖެހޭ އެއްޗެއްގެ ބުރަދަން މާ ބޮޑެވެ. އެއްބަސްވުމުގެ ތަފްސީލުތައް ސިއްރުކޮށްފައި އޮތް އޮތުން ނިމުމަކަށް ގެނެސް، ދެފުށްފެންނަ ގޮތެއްގައި ރައްޔިތުންނަށް ހަގީގަތް ހާމަނުކުރާނަމަ، މިއަދު އަވަސް އަރުވާލައިގެން ނަގާ ނިންމުމުގެ އަގު އަދާކުރަން ޖެހޭނީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުންނެވެ. 

އީގަލް ހިލްސްއާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ހާމަކަން ކުޑަވުމާއި، އެހެން ގައުމުތަކުގައި އެ ކުންފުނިން ހިންގާފައިވާ މަޝްރޫއުތަކުން ދައުލަތަށް ލިބުނު ފަދަ ހިއްސާއެއް ރާއްޖެއަށް ނުލިބުމަކީ ބޮޑު ބޭއިންސާފެކެވެ. ވާދަވެރި ބީލަމަކާ ނުލައި، އަދި އެކުއިޒިޝަން ފީއެއް ނުވަތަ ކުއްޔެއް ނުލިބި، އެކި ނަންނަމުގައި ދައްކާ ހިސާބުތަކުން ދިވެހި ދައުލަތަށް ލިބޭ ބަދަލަކީ ބިމުގެ ހަގީގީ އަގާ އަޅާބަލާއިރު "ޗިޕްސް" ކޮޅެކެވެ.