މިއީ ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒުގެ ސަރުކާރުން ހިންގާ އެންމެ ބިޔަ މަޝްރޫއު އެވެ. ބޮޑު އާބާދީއަކަށް މާ ސަހަރެއް ބިނާކުރުމުގެ އުންމީދުގައި މާލެ އަތޮޅު ދެކުނު ބިތުގައި އޮތް ފުށިދިއްގަރު ފަޅު ހިއްކައި، "ރަސްމާލެ" އަށް ބަދަލުކުރުމުގެ އަމަލީ މަސައްކަތް ފެށީ މިދިޔަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު 18، ގަ އެވެ.

އިދިކޮޅުން، ކޮރަޕްޝަނާއި ރިޝްވަތުގެ ބޮޑެތި ތުހުމަތުތަކެއް ކުރަމުން ދަނިކޮށް، އަށް މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 1153 ހެކްޓަރުގެ ބިން ހިއްކަވާނެ ކަމަށް ރައީސް އެ ދުވަހު ވިދާޅުވި އެވެ. މާސްޓާ ޕްލޭނެއް އޭރަކު ނެތެވެ. މަޝްރޫއުގެ އަގެއް ނެތެވެ. ރައްޔިތުން ގަބޫލުކުރީ ވަލިއްޔުލްއަމްރުގެ ބަހެވެ.

ރައީސްގެ އެދުވަހު ވިދާޅުވި މި ވާހަކަ ރައީސް އޮފީހުގެ ވެބްސައިޓުގައި އަދިވެސް ޝާއިއުކޮށްފައިވެ އެވެ.

މަޝްރޫއު މަޑުޖެހޭ ވާހަކަ އެކި ފަހަރުމަތިން ސޯޝަލް މީޑިއާގައި އާންމުވެ، ނޫސްތަކުން ވެސް ރިޕޯޓުކުރި އެވެ. ރައީސް އޮފީހުގެ ތަރުޖަމާނުންނާއި ވަޒީރުންނާ ސުވާލުކުރުުމުން މީގެ ކުރިން އެހުރިހާ ބޭފުޅުން ވެސް ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވީ މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާ ކަމަށެވެ. ބިން ހިއްކާތަން ނުފެނުނަސް އެހެން މަސައްކަތްތައް ކުރާ ކަމަށެވެ.

ނަމަވެސް، މިދިޔަ ބުރާސްފަތި ދުވަހު ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ މިނިސްޓަރު ޑރ. އަބްދުﷲ މުއްތަލިބު ވަނީ، ރަސްމާލޭގެ މަސައްކަތް ފުރަތަމަ ޕްލޭންކުރި ގޮތަށް ކުރިއަށް ނުދާ ކަަމަށް އެއްބަސްވެވަޑައިގެންފަ އެެެވެ. އެ ޕްލޭން ފެއިލްވެފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެފަ އެވެ. އޭނާގެ ވާހަކައިން އެނގުނީ "ރަސްމާލެ" ބިލާހަކަށްވެއްޖެ ކަމެވެ.

ފައިސާ ހޯދަން އެކި ފަހަރު އެކި ވާހަކަ

ފުށިދިއްގަރު މަޝްރޫއު ފަށަން ރައީސް ނިންމެވީ އޭރު އިދިކޮޅު އެމްޑީޕީއަށް މެޖޯރިޓީ އޮތް 19 ވަނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ވެސް ގޮންޖައްސަވަމުންނެވެ. މިފަދަ ނިންމެވުމެއް ރައީސް ނިންމެވީ، މާލެ ސަރަހައްދުގައި ހިއްކަން ފަށާފައިވާ ސަރަހައްދުތަކަށް އިސްކަން ދޭ ކަމަށް ބުނެ އެމްޑީޕީގެ މަޖިލީހުން ރައީސްގެ "ހުވަފެނީ މަޝްރޫއަށް" ބަޖެޓުކުރި 400 މިލިއަން ރުފިޔާ އުނިކުރުމުންނެވެ.

މި މަޝްރޫއަށް ދައުލަތުގެ ބަޖެޓު އެންމެ ފައިސާ ފޮތްޗެއް ވެސް ހަރަދުނުވާނެ ކަމަށް، ފަހުރުވެރިކަމާއެކު ރައީސް އެ ދުވަހު ވިދާޅުވި އެވެ.

"ކޮންމެއަކަސް، ރަސްމާލެ މަޝްރޫއު ފެށިގެން މިހާރު އެދަނީ ކުރިއަށް. އެ މަޝްރޫއު ކުރިއަށް އެ ދަނީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން އެއްވެސް ހަރަދެއް ކުރަން ނުޖެހޭ ގޮތަށް. އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ އެ މަޝްރޫއު އެގޮތުގައި ކުރިއަށް ގެންގޮސް ނިންމައިލާނަން،" ޑިސެމްބަރު 20، 2023، ގައި ރައީސް ވިދާޅުވި އެވެ.

ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ހަރަދުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި މަސައްކަތް ހަވާލުކުރި، ކެޕިޓަލް މެރިން އެންޑު ކޮންސްޓަރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ (ސީއެމްސީސީ) އަށް 70 ހެކްޓަރުގެ ބިން ދޫކޮށްލައިގެން މަޝްރޫއަށް ފައިސާ ހަަމަޖައްސަން ސަރުކާރުން ނިންމި އެވެ. އެއީ ހުޅުމާލެއިން 10 ހެކްޓަރާއި ފުށިދިއްގަރުފަޅުން ހިއްކާ 60 ހެކްޓަރު ބިމެވެ. އެ ބިމުގެ އަގު 45 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރަ އެވެ.

ނަމަވެސް، ފުރަތަމަ ހަފުތާގައި ހިއްކި 10 ވަރަކަށް ހެކްޓަރަށްފަހު މަޝްރޫއު މަޑުޖެހުނެވެ. އޭގެ ފަހުން އިތުރު ބިމެއް ނުހިއްކަ އެވެ. ފުށިދިއްގަރުފަޅުގައި ޑްރެޖަރެއް ވެސް ނެތެވެ. މަޝްރޫއު މަޑުޖެހިފައިވާ ކަމަށް ރައީސް މުއިއްޒު އެއްބަސްވެވަޑައިގެންނެވީ މާޗު 29، ގައި ދައުލަތުގެ މީޑިއާއަށް ދެއްވި އިންޓަވިއުއެއްގަ އެވެ.

ނަމަވެސް، މީގެ ކުރިން ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުގައި އަތް ނުލައްވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވި ރައީސް އެ އިންޓަވިއުގައި ކުރެއްވި ޝަކުވާއަކީ ބަޖެޓު އުނިކުރުމެވެ.

"ރައްޔިތުންނަކަށް ކަންތައްތަކެއް ކޮށްދޭ ވިސްނުމަކު ނޫން މަޖިލީހުން ކަންތައްތައް ކުރަނީ ކުރިއަށް ގެންދަނީކީއެއް، އެހެންވީމަ އެކަން ލަސްވެފަ މިއޮތީ، އެހެން ނަމަވެސް އެޗްޑީސީއާއެކީގަ އެ ފަރާތުން ކޮށްފައިވާ އެގްރީމަންޓުގެ ދަށުން ވަރަށް އަވަހަށް އަނެއްކާވެސް ބިން ހިއްކަން ފަށާނެ،" ދައުލަތުގެ މީޑިއާ ޕީއެސްއެމްއަށް ދެއްވި އިންޓަވިއުގައި ރައީސް ވިދާޅުވި އެވެ.

ނަމަވެސް، ނިމިދިޔަ ހަފުތާ އެންޓިގުއާ އެންޑް ބާބިއުޑާގައި ކުރިއަށްދިޔަ ކުދިޖަޒީރާތަކުގެ ކޮންފަރެންސް (ސިޑްސް ކޮންފަރެންސް) އަށް ވަޑައިގަންނަވަމުން، އިނގިރޭސިވިލާތުގެ "ދަ ގާޑިއަން" އަށް ލިޔުއްވި އޮޕީނިއަންއެއްގައި ރައީސް އަނެއްކާ ވެސް ޝަކުވާއެއް ކުރެއްވި އެވެ.

ރައީސްގެ ޝަކުވާއަކަށްވީ ރަސްމާލެ ފަދަ މަޝްރޫއުތަކަށް ފައިސާ ނުލިބުމެވެ. "ރަސްމާލެ ވެގެން ދާނީ އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ފުރަތަމަ އިކޯ ސިޓީއަކަށް، މިއީ ހަގީގީ ކްލައިމެޓް އެޑެޕްޓޭޝަން އަކީ،" އެ ލިޔުމުގައި ރައީސް ވިދާޅުވި އެވެ.

މި މަޝްރޫއަށް ކްލައިމެޓް ފައިނޭންސް ނުލިބޭ ކަމަށް ވެސް ލިޔުމުގައި އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވި އެވެ.

ބަޖެޓުގައި ހިމަނުއްވާ، ފާސް ކުރި ބަޖެޓަކާ ނުލައި ޕްރޮޖެކްޓު ފަށައި، ޕްރޮޖެކްޓުގެ މަސައްކަތް ލަސްވާން ފެށުމުން އަނެއްކާވެސް ބަޖެޓާ މަތިކުރި މި މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ނުދާ ސަބަބަކަށް އެންމެ ފަހުން ގޮސް މިވީ ބޭރުގެ އެެހީ ނުލިބުމެވެ. މިފަދަ ބިޔަ މަޝްރޫއެއްގެ ފައިނޭންސިން، ވަހުތާނެއްހެން އެނބުރުމަކީ ވެސް ސަރުކާރުގެ ޕްލޭނެއް ނެތްކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.

މާސްޓާ ޕްލޭނެއް ނެތް، ފައިސާ ހޯދަން އޮތް ޕްލޭން ވެސް ފެއިލް

ފުށިދިއްގަރު ހިއްކަން ފެށީ ކުއްލިއަކަށް ކަމަށް ބުނުން ކުށަކަށް ނުވާނެ އެވެ. އެ ފަޅު ކައިރި އަޅާފައި އޮތް ބާޖެއްގައި ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތަށް ދިޔަ ނޫސްވެރިންނަށް ވެސް މަޝްރޫއުގެ ހަގީގަތެއް ނޭނގެ އެވެ. ބާޖުގައި ހުރި ކެންވަސްގައި ޖަހާފައި ހުރި މެޕުތަކުން އެ "ރަސް ސަހަރު" ސިފަވި ނަމަވެސް އެ ހަގީގަތަކަށް ހަދާނެ ޕްލޭނެއް ނެތެވެ.

ސަރުކާރުން މި ތަފުސީލުތައް ހާމަކުރާނެ ކަމުގެ އުންމީދުގައި ތިއްބާ، ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން މަޝްރޫއާ ހަވާލުވި އެޗްޑީސީގެ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރު އިބްރާހިމް ފަޒުލް ރަޝީދު ޑިސެމްބަރު 21، ގައި ނޫސްވެރިންނާ ބައްދަލު ކުރެއްވި އެވެ.

ނަމަވެސް، ފަޒުލް އެ ދުވަހު ދެއްކެވި ވާހަކައިން އެނގުނީ ރަސްމާލޭގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ދާނެ ގޮތުގެ ތަފްސީލު އެޗްޑީސީގައި ވެސް ނެތް ކަމެވެ.

ރަސްމާލޭގެ މާސްޓަޕްލޭނެއް އަދި ނެތް ކަަމަށާއި ބިމުގެ އަގު ވެސް ކަނޑަނާޅާ ކަމަށް ފަޒުލް އެދުވަހު ވިދާޅުވުމުން ނޫސްވެރިން ތަކުރާރުކޮށް ސުވާލުކުރި އެވެ. މާސްޓާ ޕްލޭނެއް ނެތި މަޝްރޫއު ފެށި ސަބަބު ހޯދުމަށެވެ.

"މާސްޓާ ޕްލޭނެއް ނޫން, އާންމުކޮށް ކަމެއްގައި ފެށެނީ ކޮންސްޕެޓް ޑިޒައިނަކުން. ކަމެއްގެ މަސައްކަތެއް ފެށޭނީ ޑިޓެއިލްޑް މާސްޓާ ޕްލޭނަކުން ނޫން. ކަމެއްގެ މަސައްކަތް ފެށޭނީ ކޮންސްޕެޓް ޑިޒައިނަކުން. އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ގޮތަކީ އެއީ،" ނޫސްވެރިންނާ މުހާތަބު ކުރައްވާ ފަޒުލް އެދުވަހު ވިދާޅުވި އެވެ.

އިތުރަށް ބެލި ބެލުމުން އެނގުނީ، ފުށިދިއްގަރު ހިއްކަން ފެށީ ރަސްމާލޭގެ 29 ހެކްޓަރުގެ ސަރަހައްދެއްގެ އީއައިއޭ ހަދައިގެން ކަމެވެ. މަޝްރޫއުގެ ދެ އިންސައްތަ ހިއްކަން ފެށިއިރު ބާކީ ބައިގެ އީއައިއޭ ހަދަން އަދި ހުށަވެސް ނާޅަ އެވެ.

އަށް މަހުގެ ތެރެއިން ފަސް މަސް ފާއިތުވިއިރުވެސް މަޝްރޫއުގެ މާސްޓާ ޕްލޭނެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ކޮންޓްރެކްޓަރު ބިން ވިއްކައިގެން ފައިސާ ހޯދަން ކުރި ޕްލޭން ފެއިލްވި ކަމަށް ވަޒީރު މުއްތަލިބު އެއްބަސްވަޑައިގެންނެވި ވިއިރު، ކުރިއަށްދޭނެ ގޮތުގެ ޕްލޭނެއް ވެސް ހާމައެއް ނުކުރެއްވި އެވެ.

"އެ ބޭފުޅުންނަށް އެ ބޭފުޅުން ޕްރޮޕޯސް ކުރި ގޮތަށް ފައިނޭންސް ރެއިޒް ނުކުރެވިގެން މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ނުގެންދެވިފައި އޮތީ،" އިންފްރާސްޓަކްޗާ މިނިސްޓަރު ބުރާސްފަތި ދުވަހު ވިދާޅުވި އެވެ.

އެއްބަސްވުން ބާތިލުކުރަން ސަރުކާރުން ތައްޔާރުވަނީ

މުއްތަލިބުގެ ވާހަކަތަކާއެކު، ސަރުކާރުގެ އިސް އޮފިޝަލަކު ވަނީ، ސީއެމްސީސީ އާއެކު ސަރުކާރުން އެޗްޑީސީ މެދުވެރިކޮށް މި މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ހެދި އެއްބަސްވުން އުވާލަން ނިންމާފައިވާ ކަމަށް "އަދަދު" އަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފަ އެވެ.

މި ނޫހުގެ މަސްދަރުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ގޮތުގައި އެޗްޑީސީއިން ދަނީ އެކަމުގެ ގާނޫނީ މަރުހަލާތައް ފުރިހަމަ ކުރަމުންނެވެ. ސަރުކާރުން އިތުރު ޕްލޭނެއްގެ ވާހަކަ ދައްކަމުން އަންނަ އިރު، ކުރީގެ ޕްލޭނުން ލިބޭނެ ގެއްލުމެއް އަދި ނޭނގެ އެވެ. ސީއެމްސީސީއާއެކު ހަދާފައިވާ އެއްބަސްވުން އުވާލައިފިނަމަ، އެ ކުންފުންޏަށް ބަދަލެއް ދޭންޖެހޭ ކަމެއް ވެސް ސާފެއް ނޫނެވެ.

މަޝްރޫއުގެ ޕްލޭން ފެއިލްވެ، އިތުރު ގޮތެއް ހޯދާ ވާހަކަ ޝާއިއު ކޮށްފައިވާ ހަބަރަކާއެކު ސޯޝަލް މީޑިއާގައި މިނިސްޓަރު ވަނީ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ކޮންޓްރެކްޓަރަށް ނުކުރެވުމުން، އިތުރު ފުރުސަތު ނުދޭން ނިންމާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެފަ އެވެ. މައިގަނޑު ސަބަބަކީ މާލެ ސަރަޙައްދުން ބިންތަކެއް ދިނުން ނޫން ގޮތެއް ހޯދުން ކަމަށް ވަޒީރު ވިދާޅުވި އެވެ.

ވަރަށް އަވަހަށް ބިން ހިއްކުން ފެށޭނެ ކަމަށް ހަމަ އެ ޕޯސްޓުގައި މިނިސްޓަރު ލިޔުއްވި އެވެ. ސަރުކާރުގެ ޕްލޭނަކީ ކޮބައި ކަމެއް، ފައިސާ ހޯދަނީ ކިހިނެތް ކަމެއް ވިދާޅެއް ނުވެ އެވެ. އެކަމަކު ވެސް މަސައްކަތް މި އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ނިންމޭނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން މިނިސްޓަރު ދެއްވި އެވެ.

ވަންހަނާ ސިޔާސަތުގެ ދަށުން ގިނަ މަސައްކަތްތައް ޗައިނާއަށް

ބިން ހިއްކޭނެ ގޮތެއް އަދި ފެންނަން ނެތަސް، ރަސްމާލެ ހިއްކައި ނިމުމުން، އެތަނުގައި ދެން ކުރަން ޖެހޭ މަސައްކަތްތައް ތަރުތީބު ކުރެވިފައިވާ ކަމަށް ސަރުކާރުން މީގެ ކުރިން ވަނީ ބުނެފަ އެވެ. ނަމަވެސް މިކަމުގެ ތަފުސީލެއް ވެސް މިހާތަނަށް ސަރުކާރުން ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ.

ޖެނުއަރީ މަހު މި ސަރުކާރުން އެންމެ ގާތް ހާރިޖީ ގުޅުމެއް ގެންގުޅޭ ޗައިނާއަށް ކުރެއްވި ދަތުރަށްފަހު އެނބުރި މާލެ ވަޑައިގެން އެއާޕޯޓުގައި ނޫސްވެރިންނާ ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ރައީސް ވަނީ، ޗައިނާއިން 130 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ހިލޭ އެހީ ލިބިފައިވާކަން އިއުލާނުކުރައްވާފަ އެވެ. އެ ވާހަކަތައް ނިމިދިޔަ މަޖިލިސް ކެމްޕޭނުގައި ވެސް ރައީސް ތަކުރާރުކުރެއްވި އެވެ.

މި ހިލޭ އެހީގެ ދަށުން ރަސްމާލޭގައި ހިއްކާ ބިމުގައި އަސާސީ ގިނަ ހިދުމަތްތަކެއް ގާއިމުކުރެވޭނެ އެވެ. އެގޮތުން ރަސްމާލޭގައި ކަރަންޓާއި ފެނާއި ނަރުދަމާގެ އިތުރުން ޑީވޯޓަރިންގެ ނިޒާމުގެ އިތުރުން އަލިފާން ނިއްވާ ނިޒާމާއި ގޭސް ހޮޅިތައް ޗައިނާއިން އަޅައިދޭނެ ކަމަށް ރައީސް ވިދާޅުވި އެވެ.

ނަމަވެސް، މި މަސައްކަތާ ގުޅޭ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރި ވާހަކަ ސަރުކާރުން ހާމައެއް ނުކުރެ އެވެ. މި މަސައްކަތްތައް ކުރަނީ ކޮން ކުންފުންޏަކުން ކަމެއްވެސް ނޭނގެ އެވެ. ރަސްމާލެ ހިއްކޭނެ ޕްލޭނެއް ނެތްއިރު ހިއްކާ ބިމުގައި ހިންގާ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތައް ވަނީ ސަރުކާރުގެ ވަންހަނާ ސިޔާސަތުގެ ތެރޭގައި ތަޅުލެވިފަ އެވެ.

މިއީ ރައީސް މުއިއްޒުގެ އެންމެ ބޮޑު މަޝްރޫއެވެ. އެމަނިކުފާނު މަޖިލީހާއި ބަޖެޓަށް ގޮންޖައްސަވާފައި ފެށްޓެވި މަޝްރޫއު އެވެ. އަށް މަހުން ނިންމަވާނެ ކަމަށް ވައުދުވެވަޑައިގެންނެވި މަޝްރޫއެވެ. އެހެން ނަަމަވެސް ފަސް މަސްވީއިރު، މަޝްރޫއު ހުއްޓިއްޖެ އެވެ. ޕްލޭން ފެއިލް ވެއްޖެ އެވެ. މިހާރު ސުވާލު އުފެދެނީ ރަސްމާލެ ފެންމައްޗަށް އަރާނެތޯ އެވެ.