ސަމާސާ ބޭސްވެރިކަން

-- އާޓްވޯކް: ރައްޔާން މުހައްމަދު/އަދަދު

-- އާޓްވޯކް: ރައްޔާން މުހައްމަދު/އަދަދު

ގޭތެރޭގައި މީހަކު ދަތެއްގައި ރިއްސާތީ އުޅުނު ދުވަހެކެވެ. އޭނާގެ ޙާލަތު ގޭތެރޭގެ މީހުން ގާތު ބުނެދޭ އިރަށް، ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެ ތަދަށް ލުޔެއް ލިބޭތޯ ކުރެވިދާނޭ ކޮންމެވެސް ކަމެއް ކިޔައިދެމުންދިޔައެވެ. މިހެން ގޮސް ދޮންކާފަޔާ ހިސާބަށް ދިޔަތަނާ، މޫނުމަތީގެ ކުލަވަރަށް ބަދަލެއްވެސް ނުގެނެސް ބުނީ މިހެންނެވެ.

"ދަތުގައި ރިހޭނަމަ ހަދާ ބޭސް މުޖައްރިބު. ދަތްކުރަނދުފަތު ދިޔައިގައި ދަތްދަގަނޑު ގާނާފައި ދައްޖާލުގެ ބުރަކަށީގައި ވަށާންވީ"

މޭޒުދޮށުގައި ތިބި އެއްބަޔަކަށް މި ކީ އެއްޗެއް ފަހުމު ނުވެގެން އުޅެނިކޮށް، ދެންތިބި މީހުން ޕަކަ ޕަކަ އަޅާފައި ހޭންފަށައިފިއެވެ. އެހެންޏާ އެ ބުނީ ދަތްކުރަނދު ފަތު ދިޔައިގައި ދަތްދަގަނޑު ގާނާފައި އަދި އެ ގެންގޮސް ދައްޖާލުގެ ބުރަކަށީގައި ހާކާށޭ ވިއްޔާއެވެ.

Advertisement

ބުނެވޭ ގޮތުގައި މި ފަދަ ސަމާސާ "ބޭސްފަރުވާ" ކިޔައިދިނުމަކީ އިހުގައި ޢާއްމު ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ކުޑަކުއްޖަކު، ރިހޭ ކޮންމެވެސް ތަނެއްގެ ޝަކުވާ ބަންނަން އަތުވެއްޖެނަމަ އެކުއްޖާ ލޮއްސައި ހެއްވާލުމަށް، މި ފަދަ ސަމާސާ ޢިބާރާތްތައް ކިޔައި އުޅެއެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑު މި ގަސްދުކުރަނީ މި ފަދަ ދެތިން ޢިބާރާތެއްގެ މައްޗަށް ނަޒަރު ހިންގާލާށެވެ.

ފުރަތަމަ، އިސްވެދިޔަ ޢިބާރާތްކޮޅު ބާރަށް ކިޔާލަމާ ހިނގާށެވެ. އަޑުހަރުކޮށް ކިޔާލުމުން ފާހަގަކުރެވޭ އެއް ސިފައަކީ ތަކުރާރުވާ އަޑުތަކެއް ހުރި ކަމެވެ. "ދަތް" މި ލަފުޒު ތަކުރާރުކޮށްފައިވާ ހުނަރުވެރި ގޮތެވެ. "ދަތްދަގަނޑު" އަދި "ދަތްކުރަނދުފަތް" ކިޔާއިރު އެ އަޑު ތަކުރާރުވެއެވެ. އަދި މި ބުނުން ބޭނުންކުރާއިރު ދައްޖާލުގެ ނަންވެސް ކިޔާކަމަށްވަނީ "ދަތްޖާލު" މި ގޮތަށެވެ. މި ގޮތަށް އެއް ޢިބާރާތެއްގައި އެއް އަޑުތަކެއް ތަކުރާރުކުރުމަކީ އެ ޢިބާރާތެއް ހިތަށް ނަގައިގަންނަން ފަސޭހަކުރަން ބޭނުންކުރެވޭ މުޖައްރިބު އުކުޅެކެވެ.

މިހާ ހިސާބުން މި ބުނާ އެއްޗެއްގެ މާނައާމެދު ވިސްނާލަމާ ހިނގާށެވެ. ދަތްކުރަނދަކީ ރީނދޫކުލައިގެ މަލެއް އަޅާ ގަހެކެވެ. މިއީ ފަތްބޯ، ދެތިން ފޫޓައް ވުރެ ދިގު ނުވާ ގަހެކެވެ. ދަތްދަގަނޑަކީ މޮހޮރު ނެގުމަށާއި އެއްޗިހި މަތާލުމަށް ފަތިކޮށް، ދެކަފިވެފައި ހުންނަ ގޮތަށް ދަގަނޑުން ހަދާފައި ހުންނަ އެއްޗެކެވެ. އެންމެ ފަސޭހައިން ސިފަކުރެވޭނީ މަރުތޭލުގައި ދެ ކޮޅު އޮންނައިރު، މޮހޮރު ޖަހަން ޖަހާކޮޅު ނޫން އަނެއްކޮޅު ސިފަކޮށްލުމުންނެވެ. ކޮންމެއަކަސް މި ބުނުމުގައި މި ބުނަނީ ދަތްކުރަނދުފަތުގެ ދިޔައިގައި އެކަހަލަ ދަތްދަގަނޑެއް ގާނާށޭއެވެ. އަދި އެވަރުން ނިމުނީކީ ނޫނެވެ. އެ އުނގުޅާން މި ޖެހެނީ ރިހޭ ދަތުގައެއް ނޫނެވެ. ދައްޖާލުގެ ބުރަކަށީގައެވެ. ހައްތަހާވެސް ނުކުރެވޭނޭ ކަންކަމެވެ.

އެހެން ބުނުމެކެވެ. މި ފަހަރު ކަރުގައި ރިހޭނަމަ ކަން ކުރާންވީ ގޮތެވެ.

"ކަރުގައިރިހޭނަމަ ހަދާބޭސް މުޖައްރިބު. ކަރުކާށިތެލުގައި ކަރުދާސް ގާނާފައި ސަރުދާރުގޭ ބޮޑު ދޮރޯށީގައި ވަށާންވީ."

މި ފަހަރުވެސް އެއް ބަހަވީ އުކުޅުތަކެކެވެ. ޅެމެއް ނޫނެއް ކަމަކު "ކަރުކާށިތެޔޮ"، "ކަރުދާސް" އަދި "ސަރުދާރު" މި ލަފުޒުތަކުގައި ބަނޑުވައްއަކުރާއި ކާފިޔާ ވަނީ ހަމަކޮށްފައެވެ. އަނެއްކާވެސް ނުކުރާނޭ ކަހަލަ ކަންކަމެވެ. އަދި ކުރިއަސް އެއަކުން އެ ރިހޭ ކަރަކަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ކުރާނޭ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ.

އެހެން ފަރުވާއެކެވެ. މި ފަހަރު އަދި ކުރަން މާ އުނދަގޫ ކަންތައްތަކެވެ. މި ފަހަރު މި ރިހެނީކީވެސް އާދައިގެ ތަންތަނުގައެއް ނޫނެވެ. ތުރާ ތަންތަނުގައެވެ. ބުނެ އުޅުނު ކަމަށް ވެއެވެ.

"ތުރާ ތަންތަނުގައި ރިހޭ ނަމަ ހަދާ ބޭސް މުޖައްރިބު. މުރާކިފަތު ދިޔައިގައި ކުރާވައްގަނޑު ގާނާފައި ފުރާދުއްވާ ތަކެތީގައި ވަށާންވީ."

މިފަހަރު ތަކުރާރުވަނީ އުބުފިއްޔާއި އާބާފިއްޔެވެ. "ތުރާ"، "މުރާކި" އަދި "ފުރާ" ކިޔާއިރު ކާފިޔާ ހަމަވެފައި އޮތުމުގެ އިތުރުން ބަނޑުވައްއަކުރުގެ އަޑު ތަކުރާރުވާތީ މި ޢިބާރާތްތައް ފަސޭހައިން ހިތަށް ނަގައިގަނެވޭ ގޮތެއް ހުރެއެވެ. މި ފަހަރު ބޭސްހަދަން މި ޖެހެނީ މުރާކިފަތު ދިޔައިގައި ސައިކުރަލުގައި ފެން އޮއްސުމަށް ހަރުކޮށްފައި ހުންނަ ވައްގަނޑު ގާނައިގެންނެވެ. ދެން މި އުނގުޅަން މި ޖެހުނީ ފުރާދުއްވާ އުޅަނދުފަހަރުގައެވެ. އޭރުން ތުރާ ތަންތަނުގެ ރިހުން ކެނޑޭނެޔޯލައެވެ. މި "ފަރުވާ"އިން ގައިގައި ހުރި ރިހުމެއް ނުކެނޑުނަސް، މޫނުމައްޗަށް ހިނިތުންވުމެއް ގެނުވާނެކަން ގައިމެވެ.

ދެން މި އޮތީ ތަންކޮޅެއް ތަފާތު ކަމަކަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކުޑަކުދިން ކުޅެން އުޅޭއިރު ވަރަށް ގިނައިން އަޑުއިވޭ ޝަކުވާއެކެވެ. ތަނަކުން ވެއްޓި ކަށިމަތި މަށައިގެން ދާ ވާހަކައެވެ. ބުނެ އުޅުނު ކަމަށްވެއެވެ.

"ތޮށިމަތީގައި ދުވަނިކޮށް ތޮށިމައްޗަށް ވެއްޓި ކަށިމަތި ހަލާކުވެއްޖެނަމަ ހަދާބޭސް މުޖައްރިބު. ބަޑިފަނު ދިޔައިގައި ތަށިމުށި ގާނާފައި އަށިއޮޅީގައި ވަށާނީ."

މި ފަހަރު ތަކުރާރުވަނީ އަބަފިއްޔާއި އުބުފިލީގެ ކާފިޔާއަކާއި، "ށި" މި އަޑެވެ. "ތޮށި"، "ތަށި" އަދި "އަށި" މި ލަފުޒުތަކުގައި އަކުރާއި ފިލީގެ އަޑު އެއްގޮތްވުމުން، މި ސަމާސާ ހަނދާނުގައި ބަހައްޓަން ފަސޭހަކޮށްދެއެވެ. ބަޑިފަނަކީ ފުޅަފުގައްޔާއި ދޯނިފަހަރުގައި ޖަހާ ފަނެކެވެ. މި ސަމާސާގައި މި ބުނަނީ އެފަދަ ފަނެއްގެ ފަންވަތްތަކުން ދިޔަ ފެލައިގެން، ގޭގޭގެ ތަޅުންގަނޑާއި ބިތްބިތުގައި ޖަހާ ތަށިމުށި އޭގައި ގޭނުމަށެވެ. ދެން އެ ވަށަންވީ އަށިއޮޅީގަޔޯލައެވެ.

މި ބުނުންތަކުގެ އިތުރުންވެސް، އެކި ހިސާބުގަނޑުގައި ކިޔައި އުޅޭ މި ފަދަ އެތައް ބުނުމެއް ހުންނާނޭކަން ގައިމެވެ. މި ބުނުންތައް ލިޔުމުގައިވެސް ކުށް ހުރުން އެކަށީގެންވެއެވެ. ތުންތުންމަތިން ކިޔައި އުޅޭ މި ފަދަ "ވަރބަލް ފޯކްލޯރަކީ" އޭގައި ތަފާތު ހުންނާނޭ އެއްޗެކެވެ. ކުށެއް ވާނަމަ އިސްލާޙުކޮށްދެއްވައްޗެވެ. ތިޔަ ކިޔުންތެރިން ދަންނަ މި ފަދަ ބުނުންތައް ހިއްސާވެސް ކޮށްދެއްވައްޗެވެ. ދިވެހި އާދަކާދައިގައި ހިމެނޭ މި ފަދަ ކުދި ކުދި ކަންތައްތަކަކީވެސް ދިވެހި ޘަޤާފަތައް އިތުރު މުއްސަނދިކަން ގެނުވައި، ބަހަށް ދިރުން ގެނެސްދޭ ކަންތައްތަކެވެ.

ފަހުގެ ޚަބަރު

ސިޓީބިޓީ: އިހުތިރާމާ ގުޅޭ ގޮތުން ރައީސް މުއިއްޒަށް ސުވާލެއް!

ރައީސް ޑރ. މުއިއްޒު "އިހުތިރާމް އަދާކުރުމުގެ ގައުމީ މަޝްރޫއު" އިފްތިތާހު ކުރެއްވި ނަމަވެސް، އެ މަޝްރޫއުގެ ތަފްސީލާއި އިހުތިރާމުގެ މާނަ ސާފުކޮށްދެއްވާފައި ނުވާތީ މި ލިޔުމުގައި ވަނީ ފާޑުކިޔާފައެވެ. އަދި މުޅި ގައުމަށް ނަސޭހަތް ދެއްވުމުގެ ކުރިން، ރައީސްގެ އަރިހުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންގެ އަމަލުތަކާއި ބަސްމަގު ހުރި ގޮތުން އެ ބޭފުޅުންނަށް އިހުތިރާމް ކުރަން ދަސްކޮށްދެއްވާފައިވޭތޯ ލިޔުމުގައި ސުވާލު އުފައްދާފައިވެއެވެ.

ރިންގު ހުސްވަންދެން ދިހަ ބާރަފަހަރަށް ގުޅުމުގެ ދީނީ ހުކުމް

ތިމާގެ އެކުވެރިޔާގެ ހާލަތްތަކާއި އުޒުރުތަކެއް ހުރެދާނެކަމަށް ބެލުމެއް ނެތި އެކުވެރިޔާއަށް އުނދަގޫވާނެހެން ދިހަބާރަ ފަހަރަށް ރިންގު ހުސްވަންދެން ފޯނުކޮށްކޮށް ހުރުމަކީ އެކުވެރިޔާގެ ޑިޖިޓަލް ޕާރސަނަލް ސްޕޭސްއަށާއި ބައުންޑަރީއަށް އަރައިގަތުމެވެ. އެކަމަކީ ދީނީގޮތުން ކޮށްގެންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ތަދުވަނީތަ ހިތަށް؟ ތިއީ ދެން ކޮންކަމެއް؟

މި ލިޔުމަކީ ފަރެސް އާމިރުގެ ޅެންތަކުގެ ތެރެއިން، 'ހުސްވަތެއް ދުޅައަށް ގުނުން މަކަރަށް ވެދާށި' މި ޅެމުގެ މައްޗަށް ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. މި ލިޔުމުގައި ބަލާލާފައިވަނީ އެ ޅެމުގެ ވަކިވަކި ބައިތުތަކުގެ މާނައަށެވެ.

އަހަރެން ވެސް ތަރައްގީ ދެކެން ބޭނުން... އެކަމަކު

1977 ވަނަ އަހަރު ސޮވިއެޓް ޔޫނިއަނުން އައްޑޫ ގަން ކުއްޔަށް ހިފަން ހުށަހެޅި ބޮޑު އަގު، ރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަމާއި ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ސިޔާސަތު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ރައީސް ނާސިރު ދޫކޮށްލެއްވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިން ރާއްޖެއިން ފޮނުވާލައި، ގައުމީ މަސްލަހަތަށް އިސްކަންދެއްވައިގެން މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެއް އެމަނިކުފާނު އެޅުއްވިއެވެ.

ސިންގަޕޫރާއި ދެކުނު ކޮރެއާގެ ފޮރިން އިންވެސްޓްމަންޓާ އަޅާކިޔުން

ރާއްޖެއަށް ބޭރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް މުހިންމު ނަމަވެސް، ބިން ދޫކުރުމުގައި ދައުލަތަށް ލިބޭ ދާއިމީ ފައިދާއާއި ނުރައްކަލަށް ވިސްނަންޖެހެއެވެ. ސިންގަޕޫރު ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުންނަށް ބިން ދޫކުރަނީ ހާމަކަންބޮޑު ބީލަމުގެ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން، ވަކި މުއްދަތަކަށް ކުއްޔަށް ކަމަށްވާއިރު، ބިމުގެ މިލްކިއްޔާތާއި ބަނދަރު ފަދަ މުހިންމު ވަސީލަތްތައް ބާއްވަނީ ދައުލަތުގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. އެހެންކަމުން ރާއްޖޭގެ މަޝްރޫޢުތައް ކުރިއަށްގެންދާއިރު މިފަދަ ކާމިޔާބު ނަމޫނާތަކަށް ބަލައި، ދައުލަތުގެ މަންފާ އިސްކުރުން މުހިންމެވެ.

އީގަލް ހިލްސްއާ ނުލައި ވެސް ރަސްމާލެއިން ދާއިމީ ނަފާ ހޯދިދާނެ

ރަސްމާލެ ޓޫރިޒަމަށް އީގަލް ހިލްސްއަށް ދޫކޮށްލައިގެން ނުވާނެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދިވެހިންގެ ފުރިހަމަ މިލްކުވެރިކަން އޮންނަ "ރަސްމާލެ ހިއްސާ" ކުންފުނިން ބިމުގެ ކޮންޓްރޯލް ހިފަހައްޓައި، ދައުލަތް އެންމެ ލޯނެއް ވެސް ނުނަގައި، ވަޒީފާތަކަށް އަމާޒުކޮށް އަމިއްލަ ހަރަދު އަމިއްލައަށް ބަލަހައްޓާ ދިރުންހުރި ސިޓީއެއް ބިނާކުރަންވީ.

ރައްޔިތުންގެ 'އިހުތިރާމު އަތުލުމުގެ' މަޝްރޫއު

ރާއްޖޭގައި އަހުލާގާއި އިހުތިރާމު ކުރުމުގެ ސިފަ އާލާކުރުމަށްޓަކައި، ރައީސް މުއިއްޒު ވަނީ ފަސް އަހަރު ދުވަހުގެ ގައުމީ ކެމްޕޭނެއް ރަސްމީކޮށް އިފްތިތާހުކޮށްދެއްވާފަ. މި ކެމްޕޭނަކީ ދުނިޔޭގެ ބައެއް ޑިކްޓޭޓަރުން ރައްޔިތުންގެ އަހުލާގު ބައްޓަންކުރަން ހިންގި ފަދަ ހަރަކާތްތަކާ އެއްގޮތް ކަމެއް.

Newsletter

Get the latest news delivered straight to your inbox