ދިވެހިރާއްޖޭގެ މެދު ޒަމާނުގެ ތާރީހަށް ބަލާއިރު، ރާއްޖެއަށް އެންމެ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ދިން ބަޔަކީ މަލާބާރީންނެވެ. ދޭތެރެދޭތެރެއިން ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިކުރާ ދުއްޕާންތަކާއި، ދޭ ހަމަލާތަކުގައި ކޮންމެ ފަހަރަކުވެސް ރާއްޖެއިން އެތައް ގެއްލުމެއް ތަހައްމަލުކުރަންޖެހެ އެވެ. މީލާދީން 1752 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖެއަށް މަލާބާރީން ދިން ހަމަލާ ކާމިޔާބުވެ މި ރާއްޖެ މަލާބާރީންގެ އަތްދަށަށް ދިޔަ އެވެ. އޭރު ރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރައްވަމުން ގެންދެވީ އައްސުލްތާން މުކައްރަމް މުހައްމަދު އިމާދުއްދީނެވެ. ކަންނަންނޫރު އަލީރާޖާގެ މަލާބާރީން މިރަދުން ހައްޔަރުކުރައްވައި، ލޯފުޅު ކަނުކުރައްވައި ކަންނަންނޫރުގައި ހައްޔަރުކުރެއްވި އެވެ. އޭގެ އިތުރަށް ބިރުވެރިކަން އާންމުކުރުމަށްޓަކައި މާލޭގެ އެތައް ތަނެއްގައި ހުޅުޖަހައި އަންދައިލި އެވެ.
އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިން މި ދަންނަ ކަންކަންނޫރު އަލީރާޖާއަކީ މާމަލޭ މަރައްކާރު މުހައްމަދު އަލީ އެވެ. މިއީ މީލާދީން 1545 އިން ފެށިގެން ކަންނަންނޫރުގައި ވެރިކަން ކުރަމުން އަންނަ އަރައްކަލް ވަންހައަށް ނިސްބަތްވާ ޒުވާނެކެވެ. 'އަލީ ރާޖާ' އަކީ މިދަރިކޮޅުގެ ވެރިންނަށް އެރުވޭ ލަގަބެކެވެ. އެ ދަރިކޮޅުގެ ކޮންމެ މީހަކު ވެރިކަމުގައި ހުއްޓަސް އެއީ އަލީ ރާޖާ އެވެ.
މަރައްކާރު މުހައްމަދު އަލީ ނުވަތަ އަލީ ރާޖާގެ ހަމައެކަނި ނިޔަތާއި މަގުސަދަކީ އޭނާގެ ވިޔަފާރިއާއި ބާރުގެ ދާއިރާ ފުޅާކުރުމެވެ. ސިލޯނާއި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކަންނަންނޫރުގެ ވިޔަފާރިވެރިން ކުރަމުން ދިޔަ ވިޔަފާރިތަކަށް ފަހިކުރުމަށްޓަކައި އެ ވިޔަފާރިވެރިން ދެ ގައުމުގެ ވެރިންނާ ގުޅުން ބަދަހިކުރަނީ އެވެ. މި ގުޅުމުގެ ތެރެއިން ލިބޭ މައުލޫމާތުތަކުން، ވެރިކަމާ ތޮޅޭ ބަޔަކު ތިބިނަމަ އެބަޔަކު ފާހަގަކޮށް، އެ ބަޔަކާވެސް ގުޅުން އުފައްދަ އެވެ. އަދި ސިއްރުވެރިގޮތުގައި، އިދިކޮޅު ރޭވުންތަކަށް ވާގިވެރިވެސް ވެ އެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ މަލާބާރުންގެ އަތްދަށަށް ދިޔައީވެސް ދިވެހިންގެ ބަޔަކު ވެރިކަމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި ކުޅަ ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. ދިވެހި ވެރިކަމުގެ ބަލިފައިތަކާއި، ހަމަލާދޭންވީ ދަނޑިވަޅުފަދަ ބޮޑެތި ސިއްރުތައް ހިއްސާކޮށްގެން ވީ ހިޔާނާތުގެ ސަބަބުން، އައްސުލްތާން މުކައްރަމް މުހައްމަދު އިމާދުއްދީނުގެ ރަސްކަން ފުރޮޅާލައި، ދިވެހި ތަހުތަށް ވެރިވެގަންނަން ފުރެއްދެ ބާރަކަށް ޖާގަ ލިބުނީ އެވެ. މި ހިޔާނާތުގައި މެކުނު ދިވެހިންނަށްވެސް ލިބުނީ ކޮޅުކެއްސެވެ. އެމީހުން ކަނޑުފައްތައި މަރާލީ އަމިއްލަ ފަސްގަނޑަށް ތެދުވެރިނުވި ބަޔަކަށް އިތުބާރު ކުރެވޭން ނޯންނާނޭކަމަށް ބުނެ އެވެ. އަލީ ރާޖާގެ ބާރުގެ ދަށުގައި ދިވެހިރާއްޖެ އޮތް ދުވަސްވަރު ދިވެހިރާއްޖެ އަށާއި ދިވެހިންނަށް ދިން ގެއްލުންތައް ނުހަނު ބޮޑެވެ. އެއިން ކަމަކަށް މައާފުކުޅައުމަކީ ދިވެއްސެއްގެ ހިތަށް ކުޅަދާނަވެގެން ވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.
އެ އަޅުވެތިކަމުން ދިވެހިރާއްޖެ މިނިވަންވީ ފަހުންވެސް އެބައިމީހުން ދޭތެރެދޭތެރެއިން ދިވެހިރާއްޖެއާ ދިމާކޮށްލަ އެވެ. އެހެނަސް ދިވެހިން ތިބެނީ ހުށިޔާރުވެ އެވެ. ރާއްޖެއާ ތޮޅޭން އަންނަ ކޮންމެ ބަޔަކު ބަލިކުރަމުން ދިޔައެވެ.
އައްސުލްތާން މުހައްމަދު މުއީނުއްދީނު އަލްއައްވަލުގެ ޒަމާނުގައި ދިވެހިރާއްޖެއާ ދިމާކުރަން ހޮޅީން އަންނަ ކަމުގެ ހަބަރުވެގެން ރަދުންގެ އަމުރުފުޅަށް ހަނގުރާމައަށް ތައްޔާރުވުމުގައި ރައްޔިތު ފިރިހެނުން އަވަދިނެތި އެބައުޅެ އެވެ. އެންމެ ބޮޑު މަސައްކަތަކަށް އޮތީ ބަޑިހަރުތައް އައުކުރުމެވެ. މި މަސައްކަތަށް ބޭނުންވާ ހައިވަކަރު ކީހާން ވެގެން ތިއްބައި އިތުރު ހަބަރެއް ލިބިއްޖެ އެވެ. މަލިކު އޮޑިއެއްގެ ބަޔަކު ތިލަދުންމައްޗަށް ވަދެ ދިން ހަބަރެއް ހިފައިގެން ތިލަދުންމަތިން ފުރައިގެން އައިސް މާލޭގެ ކަޑިންމައިން ވަން އޮޑިއަކުން ގޮވާލި އެވެ. ކަންނަންނޫރު އަލީރާޖާ މަރުވެއްޖެ އެވެ.
ހަނގުރާމައަށް ތައްޔާރުވާންތިބި ދިވެހީންތައް އެކީ އެއް އަޑަކުން ٱلْحَمْدُ لِلَّٰهِ އޭ ގޮވާން ފެށި އެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް ތަހުނިޔާ ކިޔާން ފެށި އެވެ. މިކަމެއް ހިނގަމުން ދިޔައިރު ހަރުފުރައިގެ މީހަކު ހަމަހިމޭނުން އިނދެފައި އެންމެން ހިމޭންވެ އަޑުމަޑުވުމުން އެބަ ކިޔަ އެވެ. إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ އެވެ. ތިބާއީ އަހަރުމެންނަށް އޮތް ވަރަށް ދެރަ ހަބަރެކެވެ. ހުރި ހިތާމައެއްގެ ބޮޑުކަމާ އެވެ. އެ މީހާއަށް ކޮށްފައި ހުރި ފުންއަސަރު އޭނާގެ މޫނުމަތިން ފާޅުވެ އެވެ.
މިކަމާ ހިތްހަމަނުޖެހިގެން، އެއްވެފައިތިބި ހަނގުރާމަވެރިން މީނާއާ ދިމާކޮށްލައިފި އެވެ. ދިވެހި ލަޝްކަރުގެ އެންމެ ބޮޑު ދުޝްމަނު މަރުވުމަކީ މި ލަޝްކަރަށް ލިބުނު ފަސޭހަ އެކެވެ. އެކަމުގެ މައްޗަށް ހިތާމަކުޅައުން ހައްގުވަނީ ކޮން ހުއްޖަތަކުންތޯ ސުވާލުކޮށް ހިތްހަމަނުޖެހުމުގެ ބަސްތަކުން މީނާއާ މުހާތަބުކުރެވެމުން ދިޔަ އެވެ. ދާދި އަވަހަށް މި ހަބަރު ރަދުންގެ ކަންފަތްޕުޅަށްވެސް ފޯރައިފި އެވެ. ވަގުތުން އަމުރުފުޅުކުރެއްވީ އޭނާ ހާޒިރުކުރުވުމަށެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ވަގުތުގައި ދިވެހި ލަޝްކަރުގެ ޖޯޝު މަރުވާ ގޮތަށް، އަދި ލަޝްކަރުގެ ތެރޭގައި ބައިބައިވުން އުފެދޭ ގޮތަށް އަމަލުކުރީތީ ކުށްވެރިވީ އެވެ.
މި މީހަކު ހާޒިރުކުރެވުމުން ރަދުން ކޯފާވެފައި މީނާއާ ސުވާލުކުރެއްވި އެވެ. އަލީ ރާޖާގެ މަރާމެދު ކަލޭ ހިތާމަކުރި ހަބަރު އައްސަވައިފީމެވެ. އެގޮތަށް ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ މުރާދަކީ ކޮބައިކަން ބުނެދޭށެވެ. އޭނާ ރަދުންނަށް އަދަބު އަދާކޮށް ދަންނަވަ އެވެ. މާތް ރަސްކަލާނގެ މަހާރަދުންގެ އުމުރުފުޅު ދިގުކުރައްވާށި އެވެ. ނިކަމެތި އަޅާ ބުނީ ދެ ޖުމުލައެކެވެ. އެއް ޖުމުލައަކީ إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ އެވެ. އެހެން ބުނެވުނީ އަޅު އަޑުއެހި ގޮތުގައި އަލީ ރާޖާ އަކީ މުސްލިމެކެވެ. އެހެންވީމާ މަރެއްގެ ހަބަރު ލިބޭ ހިނދު އަމިއްލަ މަރު ހަނދާންކުރަން އަންގަވާފައި އޮންނަ ފަދައިން އެބަސް ބުނީ އެވެ.
ދެވަނަ ޖުމުލައަކަށް ބުނީ "ތިބާއީ އަހަރުމެންނަށް ވަރަށް ދެރަ ހަބަރެކެވެ" މިހެންނެވެ. މިހެން ބުނި ސަބަބަކީ މި ލަޝްކަރުގެ ބަދަހިކަމާއި، ވަރުދަގަކަން ބިނާވެފައި އޮތީ މި ފާއިތުވެދިޔަ ތަނުގައި އަލީ ރާޖާގެ ދުއްޕާނާ ކުރިމަތިލުމަށް ކުރި ހިތްވަރުގެ މައްޗަށެވެ. އެކަހަލަ އަލީ ރާޖާއަކު ހުރެގެން ނޫނީ، މި ލަޝްކަރުގެ ހިތްވަރާއި ފަންވަރާއިއެކު، މަހާރަދުންގެ ހައިބަތާއި ގަދަރުފުޅު ބޮޑުވަމުންދާނީ ކިހިނަކުންތޯ އެވެ. މުސްކުޅީން ބުނެ އުޅޭތީ މި އަޅާ އަހައި އުޅެނީ ތިމާއާ ވާދަކުރާނޭ ހަމަހަމަ މީހަކު ނޫޅެނީވިއްޔާ ތިމާ މުޅީން ކަންނެތްވެ ގުނަންތައް ވަރުބަލިވެދާނޭ ކަމަށެވެ. މި ވަގުތުވެސް މި ލަޝްކަރު މިއޮތީ އެ އަލީ ރާޖާގެ ދުއްޕާނަކުން ސަލާމަތްވުމުގެ މަސައްކަތުގައި ނޫންތޯ އެވެ. އަލީރާޖާގެ މަރާމެދު ކުރެވުނު ހިތާމައަކީ އޭނާ ނެތްނަމަ މަހާރަދުންނަކަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ މާބޮޑު ބޭނުންފުޅެއްވެސް ނުމެ އޮންނާނެޔޭ ހީވެ، އެކަމުގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ހިތާމައެކެވެ.
ރަދުން ހިނިފުޅުވަޑުވާފައި މީނާ މިނިވަންކުރުމުގެ އިތުރުން، މީނާގެ ގަދަރު މަތިކުރައްވައި މުސްކުޅި ބޭކަލުންގެ ތެރެއަށް ލައްވައިފި އެވެ.
ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް މުސީބާތެކޭ ހީވާ ކަންކަން ނިމޭއިރު، ކޮށްފައި ހުންނަ ފައިދާވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. ކުރިމަތިވާ މުސީބާތުން ލިބޭން އޮތް ގެއްލުމެއް ލިބުމަށް ފަހު ފިލައިދާނޭކަން ކަށަވަރެވެ. އެކަމެއް ފިލައިގެން ދާއިރު، އެކަމަކާއެކު ގެއްލި ގޮސްފައި ހުންނަ 'ނިއުމަތް' ތަކާމެދު އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ހިތާމައިގެ އަސަރުން، އެ މުސީބާތުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ނިއުމަތްތަކަށް ކަޅި ހިންގައި ނުލެވެނީ އެވެ.
މައުލޫމާތު؛ ދިވެހީންގެ ވާހަކަ
