މީގެ 55 އަހަރު ކުރިން ފަލަސްތީނުގެ ބިމުގެ ގޮތުގައި އޮތް ހުޅަނގު އައްސޭރި އާއި އިރުމަތީ ގުދުސް އަދި ގާޒާގެ އިތުރުން ސީރިއާގެ ގޯލަން ހައިޓްސް އާއި މިސްރުގެ ސައިނާ ޕެނިންސުލާ އެންމެ ހަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހިފައި، އިޒްރޭލުން މުޅި ދުނިޔެ ސިއްސުވާލި އެވެ.
އެއީ 1967 ވަނަ އަހަރު މިސްރާއި އުރުދުން އަދި ސީރިއާއާ ދެކޮޅަށް ކުރި "ޖޫން ހަނގުރާމަ" އެވެ. އެކަން އަރަބި ދުނިޔޭގައި މަގްބޫލުވީ "ނަކްސާ" ނުވަތަ "ބޮޑު ނާކާމިޔާބީ" ގެ ގޮތުގަ އެވެ. އެ ހަނގުރާމައިގައި ފަލަސްތީނަށް އެ ގައުމުގެ ހުރިހާ ބިމެއް ގެއްލި އަޅުވެތިކަމުގެ ތެރެއަށް ދިޔަ އެވެ.
އިޒްރޭލުގެ ދައުލަތް ގާއިމް ކުރީ އަރަބިންނަށް އެ ބޮޑު ނާކާމިޔާބީއާ ކުރިމަތިވުމުގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން 1948 ގަ އެވެ. އިޒްރޭލުގެ ނަމުގައި ޔަހޫދީންގެ ދައުލަތް އުފެއްދީ ފަލަސްތީނުގެ ބިމުގަ އެވެ. ޔަހޫދީންގެ "ހައްގު ބިން" ހޯދުމަށް ކަމަށް ބުނެ، ހަގީގަތުގައި ފެށި މަސައްކަތަކީ ފަލަސްތީން ދަރިކޮޅު ނައްތާލުމުގެ މަސައްކަތެވެ.
"ޔަހޫދީ ދައުލަތް" އުފެއްދުމަށް 750،000 ފަލަސްތީން މީހުން، އެ މީހުންގެ ބިމުން ބޭރުކުރި އެވެ. އޭގެ ފަހުން އަވަށްތައް ސުންނާފަތި ކުރި އެވެ. އެ އަނިޔާވެރިކަމާ އެކު އިޒްރޭލުގެ ދައުލަތް އިއުލާން ކުރިތާ ދުވަސްކޮޅޭއް ފަހުން، އަރަބިން ބޭނުންވީ ޔަހޫދީންނާ ދެކޮޅަށް އެއްބައިވުމަށެވެ.
އިޒްރޭލުގެ ދައުލަތް ގާއިމް ކުރަން 1948 ގައި ހިންގި ގަތުލުއާއްމު ނުވަތަ "ނަކްބާ" ނިމުނީ ތާރީހީ ގޮތުން އޮތް ފަލަސްތީނުގެ 78 ޕަސެންޓް އިޒްރޭލުގެ ދަށަށް ގޮސްގެންނެވެ. ބާކީ އޮތް 22 ޕަސެންޓް ދިޔައީ މިސްރާއި އުރުދުންގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށަށެވެ.
އަރަބިންގެ އަތުގައި އޮތް ފަލަސްތީން ބިމުގެ 22 ޕަސެންޓު ގެއްލުނީ 1967 ގެ ހަނގުރާމައިގަ އެވެ. ފަލަސްތީނުގެ ބިމުގެ އިތުރުން މިސްރާއި ސީރިއާގެ ބިމުން ބައެއް ވެސް ހިފި އެވެ. އެ ފަހަރު ހަނގުރާމަ ނިމުނު އިރު ފަލަސްތީނުގެ އިތުރު 300،000 މީހުން ގެތަކުން ބޭރުކޮށް ހާލުގައި ޖެއްސި އެވެ.
އަރަބިންނާއި ޔަހޫދީންނާ ދެމެދު ހަނގުރާމަ ފެށުމަށް މެދުވެރިވި ހާދިސާތައް
ނަވާރަ ސަތޭކަ ސާޅީސް އަށް ވަނަ އަހަރަށް ފަހު އިޒްރޭލާއި ސީރިއާ އަދި އިޒްރޭލާއި އުރުދުން ގުޅޭ ބޯޑަރުގެ ގޮތުގައި އޭރު އޮތް ހިސާބުގައި ވަރަށް ގިނައިން ކުރިމަތިލުންތައް ހިނގި އެވެ. ގެތަކުން ނިކުންނަން މަޖުބޫރުވި ފަލަސްތީނުގެ އެތައް ހާސް މީހުން މަސައްކަތް ކުރީ ގެއްލިފައިވާ އާއިލާގެ މެމްބަރުން ހޯދޭތޯ ބޯޑަރު ހުރަސް ކުރުމަށެވެ.
ބެލެވޭ ގޮތުގައި 1949 އާއި 1956 އާ ދެމެދު ބޯޑަރު ހުރަސް ކުރަން އުޅުނު 2000 އާއި 5000 އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މީހުންގެ ގަޔަށް ބަޑި ޖަހައި އިޒްރޭލުން މަރާލި އެވެ.
ބަދަލު ހިފުމުގެ ރޫހުގައި އިޒްރޭލުން ހިންގި އެންމެ އަނިޔާވެރި އެއް އަމަލަކީ 1953 ގައި ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ ގިބްޔާ އަވަށުގައި 45 ގެ ގޮއްވާލި ހާދިސާ އެވެ. އެ ފަހަރު 69 ފަލަސްތީން މީހުން މަރުވި އެވެ.
މިސްރުގެ ކުރީގެ ރައީސް ގަމާލް އަބްދެލް ނާސިރް.
އޭގެ އަހަރުތަކެއް ފަހުން 1956 ގައި ސުއޭޒް ކާރިސާ ކުރިމަތިވި އެވެ. އިޒްރޭލާއި، ފްރާންސް އަދި އިނގިރޭސިވިލާތް ގުޅިގެން މިސްރަށް ސިފައިން ފޮނުވީ އޭރު މިސްރުގެ ރައީސް ގަމާލް އަބްދެލް ނާސިރްގެ ވެރިކަން ބަދަލުކުރުމަށެވެ. އެއީ ބައިނަލްއަގްވާމީ ޝިޕިންއަށް މުހިއްމު ސުއެޒް ކެނެލް ކުންފުނި މިސްރުގެ ދައުލަތުގެ ކުންފުންޏަކަށް ހެދުމުންނެވެ. އޭގެ ކުރިން އެއީ އިނގިރޭސިންނާއި ފްރާންސް ގުޅިގެން ހިންގި ކުންފުންޏެކެވެ. ސުއޭޒް ކެނަލް އޮޕަރޭޓް ކުރީ އެ ކުންފުނިންނެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް، އެ ތިން ގައުމުގެ ސިފައިންނަށް މަޖުބޫރުވީ މިސްރުން ފައިބާށެވެ. އޭގެ ފަހުން 10 އަހަރު ވަންދެން އދ. ގެ ސުލްހަ ބަލަހައްޓާ ފައުޖެއް އިޒްރޭލާއި މިސްރުގެ ބޯޑަރު ކައިރީގައި އޮތެވެ.
ނަވާރަ ސަތޭކަަ ފަސްދޮޅަހުގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ފެދަޔީން ހަރަކާތް ފެށުނެވެ. އެއީ އިޒްރޭލާ ދެކޮޅަށް ހަމަލާ ދޭން ހަރަކާތްތެރިވާން ފެށި ހަތިޔާރު އެޅި ފަލަސްތީނުގެ ގްރޫޕްތައް އުފަންވި ދުވަސްވަރެވެ.
ހަނގުރާމަ ފެށުމުގެ އަހަރެއް ކުރިން ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ އަސް ސަމޫ އަވަށް އިޒްރޭލުން ބަލައި ފާސްކުރި އެވެ. އެއީ 1956 ގެ ސުއޭޒް ކާރިސާއަށް ފަހު ހިންގި އެންމެ ބޮޑު އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަނެވެ. އެއީ ފަތަހް ގްރޫޕުން ދިން ހަމލާއެއްގައި އިޒްރޭލްގެ ސިފައިންތަކެއް މަރުވުމުން ފެށި އޮޕަރޭޝަނެކެވެ. ބަދަލު ހިފުމުގެ ގޮތުން އިޒްރޭލުން އެ އަވަށުގެ މީހުން އެއް ތަނަކަށް ޖަމާކޮށް، ގިނަ ބަޔެއްގެ ގެތައް ސުންނާފަތި ކުރި އެވެ. އެ ހާދިސާގައި 18 މީހުން މަރުވެ، 100 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުންނަށް އަނިޔާވި އެވެ.
އޭގެ އިތުރުން އިޒްރޭލާއި ސީރިއާގެ މަޝްރަހު ވެސް ދިޔައީ ހޫނުވަމުންނެވެ. އެއީ އުރުދުން ކޯރުގެ ފެން ބޭނުން ކުރުމާ މެދު އުފެދުނު ހިޔާލު ތަފާތުވުމާއި ބޯޑަރު ކައިރީގައި އިޒްރޭލުން ދަަނޑު ހައްދާތީ އުފެދުނު މައްސަލައާ ހެދި އެވެ.
ސައިނާގައި ތިބި ސުލްހަ ބަލަހައްޓާ ފައުޖު. -- ފޮޓޯ: އދ.
މެއި 13، 1967 ގައި ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަނުން މިސްރަށް ފޮނުވި ކުށް މައުލޫމާތެއްގައި ބުނީ ސީރިއާއަށް އިޒްރޭލުގެ ސިފައިން އަރަން ތައްޔާރުވަމުންދާ ކަމަށެވެ. ސީރިއާ އާއި މިސްރާ ދެމެދު 1955 ގައި ސޮއިކުރި ދިފާއީ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، އެއް ގައުމު އަނެއް ގައުމަށް ހަނގުރާމައިގެ ދަނޑިވަޅުގައި އެހީވާނެ އެވެ.
އެހެންވެ، ސައިނާގައި ތިބި އދ. ގެ ސުލްހަ ބަލަހައްޓާ ފައުޖުތައް އެ ތަނުން ދިޔުމަށް މިސްރުން އަމުރު ކުރި އެވެ. އަދި އެ ތަނުގައި މިސްރުގެ ސިފައިން ބޭތިއްބި އެވެ. އޭގެ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން ރައީސް ގަމާލް އަބްދެލް ނާސިރް ނިންމެވީ ރަތް ކަނޑުން އިޒްރޭލްގެ މަނަވަރުތަކަށް ނުދެވޭ ގޮތް ހެދުމަށެވެ.
މެއި މަސް ނިމުނު އިރު މިސްރާއި އުރުދުންއިން އޮތީ ދިފާއީ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފަ އެވެ. އޭގެ ދަށުން އުރުދުންގެ ސިފައިން އޮތީ މިސްރުގެ ކޮމާންޑުގަ އެވެ. އޭގެ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން އިރާގުން ވެސް އެ އެއްބަސްވުމުގައި ބައިވެރިވި އެވެ.
އަރަބިން ހަނގުރާމައަށް ތައްޔާރުވަމުން ދަނިކޮށް ޖޫން 5 ވަނަ ދުވަހުގެ އިރާކޮޅު އިޒްރޭލުން ކުއްލި ހަމަލާތަކެއް ދިނީ މިސްރުގެ ވައިގެ މަރުކަޒުތަކަށެވެ. "ހަ ދުވަހުގެ" ހަނގުރާމަ ފެށީ އެ ހިސާބުންނެވެ.
ތާރީހު ދިރާސާ ކުރާ ބައެއް މީހުން ހަނގުރާމައިގެ މަގްސަދަކީ އިޒްރޭލުން 1948 ގައި ފެށި މަސައްކަތް ނިންމުމެވެ. އެއީ މުޅި ފަލަސްތީނުގެ ބިން ހިފުމުގެ މަސައްކަތެވެ. ނަވާރަ ސަތޭކަ ފަސްދޮޅަސް ހަތެއްގައި ހަނގުރާމަ ފެށި ދުވަހުގެ ހަވީރު އިޒްރޭލުގެ މިނިސްޓަރު ޔިގާލް އެލޮން އޭނާގެ ޑަޔަރީގައި ލިޔުނު އިބާރާތެއް ތިރީގައި އެ ވަނީ އެވެ.
"އާ ހަނގުރާމައެއްގައި، 1948 ގެ މިނިވަންކަމުގެ ހަނގުރާމައިގެ ހެދި ގޯސްތައް ތަކުރާރުކޮށްގެން ނުވާނެ. ފުރިހަމަ ކާމިޔާބު ނުލިބެނީސް ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލައިގެން ނުވާނެ. އެއީ އިޒްރޭލަށް ހައްގުވާ ބިިމުގެ ފުރިހަމަ ބައި އެއްކޮށް ހޯދުން."
ހަނގުރާމަ ނިޔުޅިގެން އައި ގޮތް
އިޒްރޭލުން ސައިނާގައި ހުންނަ މިސްރުގެ ވައިގެ މަރުކަޒުތަކަށް ދިން ހަމަލާތަކާއި ސުއޭޒް ކެނަލްއަށް ދިން ހަމަލާތަކުގައި މިސްރުގެ ވައިގެ ފައުޖުގެ 90 ޕަސެންޓު ސުންނާފަތިވި އެވެ. ހަނގުރާމަ ނިމިގެން ދާނެ ގޮތް އޭރު ވެސް އަންދާޒާ ކުރެވެން ފެށުނެވެ. އެއަށްފަހު އިޒްރޭލުގެ ސިފައިން ބިމުގެ ސަރަހައްދުން ކުރިއަށް ގޮސް، ހަމަ އެ ދުވަހު ގާޒާ އާއި ސައިނާ ހިފި އެވެ.
ޖޫން 5، ގައި ސީރިއާގެ ވައިގެ މަރުކަޒުތަކަށް ވެސް ހަމަލާ ދިނެވެ. ޖެހިގެން އައި ދުވަހު ހަނގުރާމަ ކުރީ އުރުދުންއާ ދެކޮޅަށެވެ. އެއީ އުރުދުންއިން ކޮންޓްރޯލް ކުރާ އިރުމަތީ ގުދުސް ހިފުމަށެވެ.
ޖޫން 7، ގެ ފަތިހު އަސްކަރީ ކޮމާންޑަރު މޯޝޭ ދާޔަން އިޒްރޭލް ސިފައިންނަށް އަމުރު ކުރީ ގުދުސްގެ އޯލްޑް ސިޓީ ހިފުމަށެވެ. އެ ދުވަހު ހަމަލާ ހުއްޓާލުމަށް އދ. އިން ބާރު އަޅަން ފެށުމުން، ނިއު ޔޯކާއި ވޮޝިންޓަންގައި ތިބި އިޒްރޭލުގެ ޑިޕްލޮމެޓުން މަސައްކަތް ފެށީ ހަމަލާ މެދުކަނޑާލުން ފަސްކުރުމަށް އެމެރިކާގެ ތާއީދު ހޯދުމަށެވެ. އެއީ "ހައްގުވާ ބިމުގެ ފުރިހަމަ ބައި ނުލިބެނީސް" ހުއްޓާލަން ބޭނުން ނުވާތީ އެވެ.
ޖޫން 7، ގެ މެންދުރު ވީ އިރު އިޒްރޭލް ފައުޖުން އުރުދުންގެ ސިފައިންގެ އަތުން އޯލް ސިޓީ ވެސް ހިފި އެވެ.
ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ ބޮޑެތި ސިޓީތައް ކަމުގައިވާ ނަބްލޫސް، ބެތްލްހެމް، ހިބްރޫން އަދި ޖެރީކޯ އިޒްރޭލުގެ ދަށަށް ދިޔަ އެވެ. އޭގެ އިތުރުން އުރުދުންގެ ކޯރު ހުރަސް ކުރަން އޮންނަ އަބްދުﷲ ބްރިޖާއި ހުސެން ބްރިޖު ގޮއްވާލި އެވެ. އެއީ ހުޅަނގު އައްސޭރި އާއި އުރުދުން ގުޅާލަދޭ ބްރިޖުތަކެވެ.
އޯލްޑް ސިޓީ ހިފުމަށް ފަހު އިޒްރޭލުގެ ފައުޖުން އެ ތަނުގައި އޮތް 770 އަހަރުވީ މޮރޮކަން ކުއާޓާ ނެއިބާހުޑް އެއްކޮށް ސުންނާފަތިކޮށްލި އެވެ. އެއީ ޔަހޫދީން ވެސްޓަން ވޯލް ގޮތުގައި ނިސްބަތް ކުރާ ސަރަހައްދަށް ފަސޭހައިން ދެވޭނެ ގޮތް ހެދުމަށް ކަމަށް ބުނެ އެވެ.
އެ ތަނުގައި ދިރިއުޅުނު ފަލސްތީނުގް 100 އާއިލާ ބޭރުކުރި އެވެ. ގެތަކުން ނެރި މުޅި ސަރަހައްދަށް ބޮން އަޅައި ގޮއްވާލި އެވެ. އެ ބިން އިޒްރޭލުން ބޭނުން ކުރީ މިހާރު ހުންނަ "ވެސްޓަން ވޯލް ޕްލާޒާ" އެޅުމަށެވެ.
ހަނގުރާމަ ކުރިއަށް ދިޔަ އިރު އިޒްރޭލް ސިފައިން ދިޔައީ ފަލަސްތީނުގެ ނަސްލު ނައްތާލުމަށް ނިޒާމީ ގޮތުން ރާވައިގެން ހަަރަކާތްތައް ހިންގަަމުންނެވެ. އެކަން ކުރީ ފަހުން ބޮޑު ވަޒީރަކަށް އައި ޔިޓްޒަކް ރާބިންގެ ސީދާ އަމުރަށެވެ. އެގޮތުން ޗާޓުން ފޮހެލި އެންމެ މަޝްހޫރު އަވަށްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ އިމްވާސް، ބެއިތު ނުބާ އަދި ޔާލޫ އެވެ.
ފަލަސްތީނުގެ ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ ގަލްގިލްޔާ އަދި ތުލްކާރެމް ސިޓީތަކުގައި އިޒްރޭލުން ރާވައިގެން ގެތައް ސުންނާފަތި ކުރި އެވެ. ގަލްގިލްޔާއިން އެކަނިވެސް 12،000 މީހުން ބޭރުކުރި އެވެ.
ފަލަސްތީނުގެ ރެފިއުޖީން.
ހަމަލާ މެދުކަނޑާލަން މިސްރާއި އިޒްރޭލުން ސޮއިކުރީ ޖޫން 9، ގަ އެވެ. ސީރިއާ އާއި އިޒްރޭލުން ސޮއިކުރީ ޖޫން 11، ގަ އެވެ.
ހަނގުރާމައިގައި ގެދޮރު ގެއްލުނު ފަލަސްތީނުގެ ގިނަ މީހުން ވީ އުރުދުންގެ ރެފިއުޖީންނަށެވެ. ގިނަ މީހުން އުރުދުންއަށް އެތެރެވީ ކޯރު ހުރަސްކޮށްގެން، ފައިމަގުގައި، ފުރާނަ އަތް މައްޗށް ލައިގެންނެވެ.
ފަލަސްތީނާއި އިޒްރޭލް އަދި އަރަބި ދުނިޔެއަށް ކުރީ ކޮން އަސަރެއް؟
އެއީ މުޅި މެދުއިރުމަތީގެ ކުރިމަގު ބަދަލުވެގެން ދިޔަ ކަމެކެވެ. ފަލަސްތީނާއި އަރަބި ދުނިޔެއަށް އެއީ ބޮޑު ދެރަޔެކެވެ. އެ މީހުންގެ ހިތްވަރު އެލި، ސަރުކާރުތަކަށް ކުރި އިތުބާރު ވެސް ގެއްލުނެވެ. އެންމެ ހަ ދުވަަހުގެ ތެރޭގައި އިޒްރޭލުން މިލިއަނަކަށް ވުރެ ގިނަ ފަލަސްތީނު މީހުން އަޅުވެތި ކުރި އެވެ.
ފަލަސްތީނު ރައްޔިތުންނަށް ލިބުނު ދެރައިގެ ތެރެއިން އުފަަންވީ އިންގިލާބީ ރޫހާއި މިނިވަންކަމަށް ފެންބޮވައިގެންފައި ތިބި ޒުވާނުންތަކެކެވެ.
އިޒްރޭލަށް އެކަން ވީ ބޮޑު އުފަލަކަށެވެ. އެތައް ހާސް ޔަހޫދީން އުފާ ފާޅުކޮށް، ދުއާ ކުރުމަށް ވެސްޓަން ވޯލް ކައިރިއަށް ޖަމާވި އެވެ. އެ މީހުން ދެކުނީ ހަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހޯދި ކާމިޔާވަކީ މުއުޖިޒާތެއް ކަމަށެވެ.
ޔަހޫދީން ވެސްޓަން ވޯލް ކައިރީގައި.
އެއީ މުއުޖިޒާތެއް ކަމަށް ދެކޭ ވިސްނުމުގެ ތެރެއިން ނިކުތީ ހަރުކަށި ޔަހޫދީ ޒަޔޮނިސްޓް ގްރޫޕްތަކެވެ. އެ މީހުން ދެކޭ ގޮތުގައި "ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ މާތްވެގެންވާ ބިމަކީ" ހަމައެކަނި އެ މީހުންގެ މިލްކެކެވެ.
ފަލަސްތީނުގެ ބިން ފޭރިގަނެގެން ޔަހޫދީން އާބާދު ކުރުން ފެށުނީ ވެސް އެ ހިސާބުންނެވެ. ޒަޔޮނިސްޓުން ގެންގުޅޭ އަޅުވެތިކަމާއި ބިން ފޭރުމުގެ ވިސްނުން ދުނިޔެއަށް އާއްމުވި އެވެ. އދ. ގެ ގަރާރު 242 ގައި ބުނީ ސުލްހަ ގެނައުމަށް އިޒްރޭލުން ހިފި ބިންތައް އަނބުރާ ދޭން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އިޒްރޭލުން ދިޔައީ ޔަހޫދީން އެ ބިންތަކުގައި ވަޒަންވެރިވުމަށް ބާރު އަޅަމުންނެވެ.
ހަ ދުވަހުގެ ހަނގުރާމަ ނިމުނުތާ އަހަރެއް ފަހުން ސީރިއާގެ ގޯލަން ހައިޓްސްގައި ޔަހޫދީންގެ ހަ ސަރަހައްދެއް އޮތެވެ. ނަވާރަ ސަތޭކަ ހަތްދިހަ ތިނެއްގައި ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި 17 ތަން އަދި ގާޒާގައި ހަތް ތަން އޮތެވެ. އޭގެ ފަސް އަހަރު ފަހުން 1977 ގައި ހުޅަނގު އައްސޭރި، ގާޒާ އަދ ސީރިއާ އާއި ސައިނާގައި 11،000 ޔަހޫދީން ދިރިއުޅެމުން ދިޔަ އެވެ.
ފަހުގެ ތާރީހުގައި ފެނިގެންދާ އެންމެ ދިގު އަަޅުވެތިކަން
ހަނގުރާމަ ކުރީ އިޒްރޭލާއި އަރަބިންނާ ދެމެދު ނަމަވެސް އެންމެ ބޮޑު ދެރައެއް ލިބުނީ ފަލަސްތީން ރައްޔިތުންނަށެވެ. ފަލަސްތީން ރައްޔިތުން އަޅުވެތިކަމުގައި އުޅޭތާ 55 އަހަރުވެއްޖެ އެވެ. އެއީ ފަހުގެ ތާރީހުގައި އެންމެ ގިނަ ދުވަސްވީ އަޅުވެތިކަމެވެ.
ހުޅަނގު އައްސޭރި އާއި އިރުމަތީ ގުދުސް އަކީ އިޒްރޭލުގެ ބަޔެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅި ނަމަވެސް، ދުނިޔެއިން އެކަން ބަލައި ނުގަނެވެ އވެ.
ހުޅަނގު އައްސޭރި އާއި ގާޒާގައި 14 މިލިއަނެއްހާ ފަލަސްތީން މީހުން ދިރިއުޅެމުން ދަނީ އަޅުވެތިކަމުގަ އެވެ. ބައެއް މީހުން ސިފަކުރާ ގޮތުގައި ގާޒާއަކީ ދުނިޔޭގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު "އޯޕަން އެއާ" ޖަލެވެ.
އިޒްރޭލުގެ އަޅުވެތިކަމުގައި ޗާޓުން ފަލަސްތީނު ފޮހެވެމުންދާ ގޮތް.
ހިޔުމަން ރައިޓްސް ވޮޗްއިން ނެރުނު ރިޕޯޓެއްގައި ވަނީ ބައިނަލްއަގްވާމީ އިންސާނީ ހައްގުތަކާއި ގާނޫނާ ހިލާފަށް އިޒްރޭލުން ކޮށްފައިވާ އަދި ކުރަމުންދާ ބޮޑެތި ކުށްތައް ފަސް ބަޔަށް ބަހައި ލިސްޓުކޮށްފަ އެވެ. އެއީ މީހުން މެރުމާއި، ނުހައްގުން ބަންދުކުރުމާއި، ގާޒާގެ ބޯޑަރުތައް ބަންދުކޮށްގެން އުޅުމާއި، އެއް ތަނުން އަނެއް ތަނަން ދިޔުމަށް ހުރަސް އެޅުމާއި، ޔަހޫދީން އާބާދު ކުރުން އަދި ތަފާތު ކުރުން ބޮޑު ސިޔާސަތުތައް ގެންގުޅުމެވެ.
އެ ޝަކުވާތައް ތަކުރާރުކޮށް ކުރި ނަމަވެސް 1967 އިން ފެށިގެން އިޒްރޭލުން ދަނީ ފަލަސްތީން މީހުން ގެތަކުން ނެރި ހުޅަނގު އައްސޭރި އާއި އިރުމަތީ ގުދުސްގައި ޔަހޫދީން އާބާދު ކުރަމުންނެވެ. މިއަދު 600،000 އަށް ވުރެ ގިނަ ޔަހޫދީން ދިރިއުޅެނީ ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި ހަމައެކަނި ޔަހޫދީންނަށް ހާއްސަ ނެއިބާހުޑްތަކުގަ އެވެ.
ޔަހޫދީންގެ އާބާދީތަކަކީ މިހާރު ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ ބިމުގެ 40 ޕަސެންޓެވެ. އިޒްރޭލުން ވަނީ އެ ތަނުގައި އަޕާތެއިޑް ނިޒާމެއް ގާއިމްކޮށްފަ އެވެ. އެއީ އިޒްރޭލާއި ފަލަސްތީން މީހުން އެއް ނިޒާމެއްގެ ތެރޭގައި އުޅުނު ނަމަވެސް، ޔަހޫދީންނަށް އިސްކަންދޭ ނިޒާމެވެ.
