ޖަޕާނުގައި އެންމެ ގިނަ ދުވަހު ބޮޑު ވަޒީރުކަން ކުރެއްވި ލީޑަރުގެ ރެކޯޑް ޝިންޒޯ އަބޭ ގާއިމްކުރެއްވީ އިގްތިސާދަށް އިސްލާހީ ބަދަލު ގެނައުމާއި، މުހިންމު ޑިޕްލޮމެޓިމް ގުޅުންތައް ހަރުދަނާ ކުރަމުން އަދި އަބުރު ގެއްލޭ ފަދަ ވާހަކަތަކާ ކުރިމަތިލައްވަމުންނެވެ.
ސިއްހީ ހާލުކޮޅުގެ ސަބަބުން ބޮޑު ވަޒީރުކަމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވިތާ ގާތްގަނޑަކަށް ދެ އަހަރު ފަހުން، އުމުރުން 67 އަހަރުގެ ލީޑަރު، ހުކުރު ދުވަހު ޖަޕާނުގެ ހުޅަނގު ނާރާ ސަރަހައްދުގައި ކެމްޕެއިން އެއްވުމެއްގައި ވާހަކަ ދައްކަވަނިކޮށް، ވަނީ ހަށިކޮޅަށް ބަޑި ޖަހައިފަ އެވެ.
އެންމެ ކައިރީގައި ހުރި ހޮސްޕިޓަލަށް އެމަނިކުފާނު ވަގުތުން ގެންދިޔަ އެވެ. އޭގެ ފަސް ގަޑިއިރު ފަހުން އަބޭ އަވަހާރަވެފައިވާ ކަމަށް އިއުލާން ކުރި އެވެ.
އަބޭ އެންމެ ފުރަތަމަ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމަށް ވަޑައިގެންނެވީ 2006 ވަނަ އަހަރު އުމުރުން 52 އަހަރުގަ އެވެ. އެއީ ހަނގުރާމައިގެ ޒަމާނަށް ފަހު ޖަޕާނުގެ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމަށް ވަޑައިގެންނެވި އެންމެ ޒުވާން ބޭފުޅާ އެވެ.
އަބޭ މަގްބޫލްވީ އިސްލާހީ ބަދަލާއި ޒުވާނުންގެ ރޫހުގެ ރަމްޒެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. އެމަނިކުފާނަކީ ޖަޕާނުގެ މުއްސަނދި އަދި ސިޔާސީ ދާއިރާގަައި ނުފޫޒު ގަދަ އާއިލާއެއްގެ ބޭފުޅެކެވެ. އެހެންކަމުން، އުފަންވީއްސުރެ ވެސް އެމަނިކުފާނު ތައްޔާރުވަމުން ދިޔައީ ސިޔާސީ ހަޔާތަކަށެވެ.
އަބޭގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ ފުރަތަމަ ދައުރު ވަރަށް ހަލަބޮއްޔެވެ. އަގު ވެއްޓޭ ފަދަ ވާހަކަތައް ފެތުރި، އެތެރޭގެ ހަމަނުޖެހުންތައް ބޮޑުވެ، ކުއްލި ގޮތަކަށް އިސްތިއުފާ ދެއްވަން މަޖުބޫރުވި އެވެ.
އިސްތިއުފާ ދެއްވަނީ ސިޔާސީ ސަބަބުތަކާ ހެދި ކަމަށް އަބޭ އެންމެ ފުރަތަމަ ވިދާޅުވި ނަމަވެސް، ފަހުން އެނގުނު ގޮތުގައި އެމަނިކުފާނު ގެންދެވީ އަލްސެރޭޓިވް ކޮލިޓިސް ނަމަކަށް ކިޔާ ސިއްހީ މައްސަލަައަކަށް ފަރުވާ ކުރައްވަމުންނެވެ.
ޖަޕާނުގެ ކުރީގެ ބޮޑު ވަޒީރު ޝިންޒޯ އަބޭ. -- ފޮޓޯ: އޭއެފްޕީ
ކާތަކެތި ހަޖަމު ކުރުމުގެ ނިޒާމަށް ކުރިމަތިވާ އެ މައްސަަލައަށް ދިގު މުއްދަތަަކަށް ފަރުވާ ކުރަން ޖެހެ އެވެ. ނަމަވެސް އަބޭ ވިދާޅުވީ މުޅިން އާ ފަރުވާއެއްގެ އެހީގައި އެ މައްސަލަ ފަހުން އެއްކޮށް ހައްލުވި ކަމަށެވެ.
އެއަަށްފަހު ދެ ވަނަ ފަހަރަށް ބޮޑު ވަޒީރު ކަމަށް ވާދަކުރެއްވި އެވެ. އެއާއެކު 2012 ވަނަ އަހަރު ބޮޑު ވަޒީރުކަމުގެ ދެ ވަނަ ދައުރު ފެއްޓެވި އެވެ.
އަބޭގެ ދެ ވަނަ ދައުރާ އެކު ޖަޕާނުގެ ސިޔާސީ ދާއިރާގައި އޮތް ހަލަބޮލިކަން ނިމުމަކަށް އައެވެ. އޭގެ ކުރިން ބޮޑު ވަޒީރު ބަދަލުވަމުން ދިޔައީ ވަރަށް އަވަސް އަވަހަށެވެ. ބައެއް ފަހަރު އަހަރަކު ބޮޑު ވަޒީރެއް ވެސް ހުންނެވި އެވެ.
ދެހާސް އެގާރަ ވަނަ އަހަރު ސުނާމީގެ އަސަރުތަކާއި ފުކުޝިމާ ނިޔުކްލިއާ ކާރިސާގެ އަސަރުތަކުން ޖަޕާނަށް ރަނގަޅަށް އަރައިނުގަނެވިގެން އުޅެނިކޮށް އަދި ސަރުކާރުގެ ނާގާބިލްކަމާ މެދު ޝަކުވާ ބޮޑުވެފައި ވަނިކޮށް، އަބޭ އެނބުރި ވަޑައިގެންނެވުމުން ރައްޔިތުންނަށް އުއްމީދު ލިބުނެވެ.
އެމަނިކުފާނު ވަޑައިގެންނެވީ ހިކުމަތްތެރި ރޭވުމަކާ އެކު އެވެ. އެއީ އަބޭނޮމިކްސް އެވެ.
ޝިންޒޯ އަބޭ އަދި ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް. -- ފޮޓޯ: އޭއެފްޕީ
އަބޭ ހުށަހެޅުއްވީ ޖަޕާނުގެ އިގްތިސާދު އަލުން ދިރުވުމަށެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ ތިން ވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު އިގްތިސާދު ނަމަވެސް، ކުރިއެރުމެއް ނުލިބި އެއްވަރެއްގައި އޮންނަތާ އޭރު 20 އަހަރުވީ އެވެ. އެހެންކަމުން އަބޭނޮމިކްސްގެ ދަށުން ސަރުކާރުގެ ހޭދަތައް ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުކޮށް، ފައިސާއާ ގުޅޭ ލުއިތައް ގެނެސް، އިގްތިސާާދާާއި ވިޔަފާރިއާ ގުޅުން ހުރި އުނދަަގޫ އުސޫލްތައް އުވާލި އެވެ.
އޭގެ އިތުރުން އާބާދީ ވެއްޓެމުންދާ މައްސަލަ ހައްލު ކުރުމަށް ފިޔަވަޅު އެޅުއްވި އެވެ. އެގޮތުން މަސައްކަތުގެ މާހައުލަކީ މައިންބަފައިންނަށް، ވަކިން ހާއްސަކޮށް މައިންނަށް، ފަސޭހަ ތަނަކަށް ހެއްދެވި އެވެ.
އޭގެ އިތުރުން ނާސަަރީތަކަށް ފައިސާ ހޯދަން ޓެކްސް މަތިކޮށް އިޖުތިމާއީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ނިޒާމުގައި ހުރި ބާގަނޑުތައް ފޫބައްދަން ވެސް ޓެކްސްއިން ފައިސާ ހޯއްދެވި އެވެ.
އަބޭނޮމިކްސްއާ އެކު ކޮންމެ ވެސް ވަރެއްގެ އިސްލާހީ ބަދަލުތަކެއް އަައި ނަމަވެސް، އިގްތިސާދުގަައި ހުރި ފުން މައްސަލަތައް ހައްލެއް ނުވެ އެވެ.
އަބޭ އަވަހާރަވުމުން މުޅި ޖަޕާނު އޮތީ ސިހުމެއްގައި. -- ފޮޓޯ: ގެޓީ އިމޭޖާޒް
ވިހިވިހި ވަނަ އަހަރު ކޮވިޑް ބަލިމަަޑުކަން އަައި އިރު ވެސް ޖަޕާނުގެ އިގްތިސާދު އޮތީ މަޑު ޖެހިފަ އެވެ. ބަލަިމަޑުކަމުގެ ތެރޭގައި އަބޭގެ މަގްބޫލްކަން ކުޑަވީ، ކޮވިޑާ ދެކޮޅަށް ސަރުކާރުން އަމަލު ކުރި ގޮތާ މެދު ގިނަ އާއްމުން ހިތްހަމަނުޖެހުމުންނެވެ.
ބައިނަލްއަގްވާމީ މައިދާނުގައި އަބޭ، އުތުރު ކޮރެއާާއާާ މެދު ގެންގުޅުއްވީ ހަރުކަށި ވިސްނުމެކެވެ. ނަމަވެސް އެމެރިކާ އާއި އިރާނާ ދެމެދު ސުލްހައިގެ މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރެއްވި އެވެ.
އެމެރިކާގެ ކުރީގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕްއާ އެކު ގާތް ގުޅުމެއް ބާއްވަން އިސްކަން ދެއްވި އެވެ. އޭގެ އިތުރުން ރަޝިއާ އާއި ޗައިނާއާ އެކު އޮތް ގުޅުން ރަނގަޅު ކުރަން މަސައްކަތް ކުރެއްވި އެވެ.
ނަމަވެސް ނުކުތީ މަސްހުނި ނަތީޖާތަކެވެ. ޖަޕާނުގައި މަރުކަޒުވެގެން ތިބޭ އެމެރިކާ ސިފައިންނަށް އިތުރަށް ފައިސާ ދައްކަން މަޖުބޫރު ކުރުވަން ޓްރަމްޕް ބޭނުންވެވަޑައިގެންނެވި އެވެ. ޖަޕާނުގައި އެމެރިކާ ސިފައިން ތިބެނީ ބޭރު ގައުމެއްގެ ހަމަލާއަކުން ޖަޕާާން ރައްކާތެރިކޮށް ދިނުމަށެވެ.
އަބޭ އެންމެ ފުރަތަމަ ބޮޑު ވަޒީރު ކަމަށް ވަަޑައިގެންނެވި 2006 ގައި. -- ފޮޓޯ: ގެޓީ އިމޭޖާޒް
އޭގެ އިތުރުން ޖަޕާނުގެ އުތުރުގައިވާ ރަށްތަކުގެ މައްސަލައިގައި ރަޝިއާއާ އެކު އޮތް ހިޔާލު ތަފާތުވުން ހައްލެއް ނުވި އެވެ. އަދި ޗައިނާގެ ރައީސް ޝީ ޖިންޕިންގެ ރަސްމީ ދަތުރެއް ޖަަޕާނަށް ހަމަޖައްސަން ކުރި މަސައްކަތް ވެސް ކުރިއަށް ނުދިޔަ އެވެ.
އޭގެ އިތުރުން ދެކުނު ކޮރެއާއާ މެދު ވެސް އަބޭ ގެންގުޅުއްވީ ހަަރުކަށި ވިސްނުމެކެވެ. އެގޮތުން ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން ހައްލި ނުވެ ހުރި ބަހުސްތަކާއި ހަނގުރާމައާ ދެކޮޅަށް ހަދާފައިވާ ޖަޕާނުގެ "ޕެސިފިސްޓް" ގާނޫނު އަސާސީ ބަދަލު ކުރުމުގެ ރޭވުންތަކުގެ ވާހަކަ ދެއްކެވި އެވެ.
އަބޭގެ ބޮޑު ވަޒީރުކަމުގެ މުޅި ދެ ވަނަ ދައުރުގައި ވެސް ސިޔާސީ އެތައް ތޫފާނަކާ ކުރިމަތިވި އެވެ. އެގޮތުން ގާތް މީހުންނަށް މަގާމުތައް ދޭ ކަމުގެ ތުހުމަތާ އެކު މަގްބޫލުކަން ކުޑަވި އެވެ. ނަމަވެސް އިދިކޮޅުގެ ބާރު ކުޑަ ކަމުން އަބޭގެ ނުފޫޒު ގެއްލޭ ފަދަ ފިއްތުމެއް ނާދެ އެވެ.
އަބޭގެ ބޮޑު ވަޒީރުކަމުގެ ދައުރު ހަމަވާނީ ކުރިން އޮތް ގޮތުން ނަމަ 2021 ވަނަ އަހަަރު އެވެ. ނަމަވެސް ކުއްލި ގޮތަކަަށް އޯގަސްޓް 2020 ވަނަ އަހަރު އިސްތިއުފާ ދެއްވާކަން އިއުލާން ކުރެއްވީ، ކުރިން ވެސް ދިމާވި ސިއްހީ މައްސަލަ އަލުން ދިމާވާން ފެށުމުންނެވެ.
ޝިންޒޯ އަބޭ އަަނބިކަނބަލުންނާ އެކު.-- ފޮޓޯ: ޕޫލް
ހުކުރު ދުވަހު އަބޭގެ ހަށިކޮޅަށް ޝޮޓްގަންއަކުން ބަޑިޖެހީ ފަހަތުން ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެ އެވެ. ޖަޕާނުގެ އޮފިޝަލުންނާ ހަވާލާދީ ބައެއް މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުން އަބޭގެ ކަރަށް ދެ ފަހަރު ބަޑި ޖަހާފައިވާ އިރު، ހިތް ފޫ އަޅުވާލައި ވަޒަނެއް ގޮސްފައިވެ އެވެ.
ނިއުޔޯކް ޓައިމްސް އިން ބުނެފައި ވަނީ ޖަޕާނުގެ ފުލުހުން އެ މައްސަލައިގައި ޓެޓްސޫޔާ ޔަމަގާމީ ނަމަކަށް ކިޔާ 42 އަހަރުގެ މީހެއް ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ. އޭނާ ހަމަލާ ދޭން ގެންގުޅުނީ އަމިއްލައަަށް ހަދައިގެން އުޅުނު ބަޑިއެއް ކަމަށް ނޫސްތަަކުން ބުނެ އެވެ.
ހަމަލާގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހާ ހައްޔަރު ކުރަނީ. -- ފޮޓޯ: ރޮއިޓާޒް
ހަމަލާ ދިނުމަށް ގެންގުޅު ބަޑި. -- ފޮޓޯ: ރޮއިޓާޒް
ހުކުރު ދުވަހު އެމަނިކުފާނު އަވަހާރަވި އިރު، އަނބިކަނބަލުން އަކީ އަބޭ ދުނިޔޭގައި އެބަ ހުންނެވި އެވެ. އެ ދެކަނބަލުންނަށް ދަަރިއަަކު ލިބިފައެއް ނުވެ އެވެ. އަަބޭ އަވަހާރަވުމާ އެކު މުޅި ޖަޕާން ސިހިފައިވާ އިރު، ދުނިޔޭގެ އެކި ގައުމުތަކުގެ ވެރިން ގެންދަވަަނީ ހިތާމަ ފާޅު ކުރަމުންނެވެ.
