ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު، ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު، ނުވަތަ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން ނުވަތަ އެނޫން ވެސް ސިޔާސީ ލީޑަރަކީ މި ގައުމުގެ ނިސްބަތުގައި އަޅައިބަލާއިރު ދެން ކޮންބައެއް ހެއްޔެވެ؟ މިއުޅޭ ޕީއެންސީ، އެމްޑީޕީ ނުވަތަ ޕީއެންއެފް ފަދަ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކަކީ ވަކި ކޮންއެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ ގައުމީ ކަމެއްގައި، އަޅުގަނޑުމެން ކަމަކާމެދު ދެކޭ ގޮތް ހާމަކުރުމުގައި މިއިން ބޭފުޅެއްގެ ނުވަތަ މިއިން ޕާޓީއެއްގެ ރައުޔާހެދި ޖެހިލުމެއް ވާންޖެހޭ ހަމަ އެއްވެސް ސަބަބެއް ނެތެވެ.
ރަސްމާލެ ސްކޭމްގައި ނިންމަން އެއުޅެނީ ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން ބިކަވާވަރަށް ދިވެހި ދައުލަތުގެ ހަޒާނާގެ ފޫކަހާލައިގެން ހަރަދުކޮށްގެން ހިއްކި ބިން ކުރިއަށް އޮތް ޖީލުތަކުގައި ބޭނުންކުރާނެ ގޮތެވެ. އެހެންކަމުން، މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިޔާސީ ފިކުރާއި ވަފާތެރިކަމާ ދުރުވެ، މިނިވަންކަމާއެކު ދިރާސާކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
މި ސްކޭމަށް ތާއީދުކުރުން ނުވަތަ ދެކޮޅުހެދުމުގެ ކުރިން، ކޮންމެ ދިވެއްސަކު ވެސް އަމިއްލަ ނަފްސާ ކޮށްލަންޖެހޭ އެއް ސުވާލެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ ސަރުކާރާއި މުހައްމަދު އަލައްބާރުގެ އީގަލް ހިލްސް ކުންފުންޏާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭގޮތުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގެނީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ ބިލިއަނުން ގުނޭ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކާއި، އެތައް ހާސް ވަޒީފާއަކާއި، ސަރުކާރަށް ލިބޭނެ ބޮޑު އާމްދަނީގެ އިތުރުން ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދު ބަދަލުކޮށްލާނެ ކަމުގެ ވައުދުތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަނީ އިވިފަ އެވެ. ނަމަވެސް، އެ ބުނާ އެއްބަސްވުމެއް އަދިވެސް އާންމެއް ނުކުރެ އެވެ. އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާތަކާ ގުޅޭ އަސާސީ މައުލޫމާތު ހޯދުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުން އެދިގެން ވެސް އެކަމެއް ކާމިޔާބެއް ނުވި އެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިންގެ ފަރާތުން އަންނަ، ފުށުއަރާ، ތަފާތު ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން، ހަގީގަތުގައި އެއްބަސްވެފައިވަނީ ކޮން ކަންތައްތަކަކަށްތޯ ވެސް ސުވާލު އުފެދެ އެވެ.
މިއީ މި މަޝްރޫއު މިނިވަންކަމާއެކު ދިރާސާކުރަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް ކުރިމަތިވާ ވަރަށް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. އެންމެ މުހިންމު ލިޔެކިޔުންތައް ފެންނަން ނެތްއިރު، ދިރާސާވެރިންނާއި، އިގުތިސާދީ މާހިރުންނާއި، ގާނޫނީ ވަކީލުންނާއި، ނޫސްވެރިން ނުވަތަ އާންމު ރައްޔިތުން މި އެއްބަސްވުން ވަޒަންކުރާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ޑިވެލޮޕަރުގެ ފަސްފަހަތް ބަލައި، އެހެން ގައުމުތަކުގައި ހިންގާފައިވާ މިފަދަ މަޝްރޫއުތައް ދިރާސާކޮށް، ސަރުކާރުގެ އިއުލާންތަކާއި އިގުތިސާދީ އަދި ގާނޫނީ ނަތީޖާތަކަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ބެލިދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް، މިއިން އެއްވެސް ކަމަކުން އަސްލު ވާން މިއުޅޭ ގޮތެއް ސާފެއް ނުކުރެވޭނެ އެވެ. ދެ ފަރާތުގެ ހައްގުތަކާއި ޒިންމާތައް ސީދާ އެނގެން ނެތި، ކުރެވޭ ކޮންމެ ވަޒަންކުރުމެއް ވާނީ ފުރިހަމަނުވާ އުނި އެއްޗަކަށެވެ.
މިސާލަކަށް، ހުށަހަޅާފައިވާ 99 އަހަރުގެ ލީސް އެގްރީމަންޓަށް ބަލަމާ ހިނގާށެވެ. އީގަލް ހިލްސް އިން އާންމުކޮށް ވާހަކަދައްކަނީ ދިގު މުއްދަތުގެ ލީސްހޯލްޑް އުސޫލަކަށެވެ. ނަމަވެސް ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިން ފަހުން ވަނީ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމާއި ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް މިލްކުވެރިކަން ދިނުމުގައި ހުރި ހުރަސްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ޔަގީންކަން ދެއްވާފަ އެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ދެކޮޅު ނުޖެހޭ ވާހަކަތަކެއް އަޑުއަހައިގެން ނިންމޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގާނޫނީ މާއްދާތައް މުހިންމުވަނީ، ޑިވެލޮޕަރާއި އިންވެސްޓަރުންނަށް ލިބޭ ހައްގުތަކާއި، އެ ހައްގުތައް ބަދަލުކުރެވޭނެ ގޮތާއި، އެ ބިމުގެ މައްޗަށް ދިވެހި ދައުލަތުގެ ބާރު ހިނގާނެ މިންވަރު ކަނޑައެޅޭނީ އެ މާއްދާތަކުން ކަމަށްވާތީ އެވެ.
މާލީ އިންތިޒާމުތަކާ މެދުގައި ވެސް އޮތީ މިފަދަ ނޭނގުމެކެވެ. ޑިވެލޮޕަރަށް ލިބޭ ޖުމްލަ އާމްދަނީގެ ބައެއް ސަރުކާރަށް ލިބޭނެ ކަމަށާއި، ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ލިބޭނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނެ އެވެ. ނަމަވެސް، އާމްދަނީގެ އަންދާޒާތަކަކީ ލިބޭނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން އޮތް ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. އެ އަދަދުތައް ހިސާބުކުރި ގޮތާއި، އެކަން ބިނާވެފައިވާ ކަންކަމާއި، މަޝްރޫއު އުންމީދުކުރި ގޮތަށް ކުރިއަށް ނުގޮސްފި ނަމަ ވާނެ ގޮތް އަޅުގަނޑުމެން އެނގެންޖެހެ އެވެ. އަދި ސަރުކާރުން މިނިވަން މާލީ ދިރާސާއެއް ހަދާފައިވޭތޯއާއި، ގައުމަށް މިއަށްވުރެ ފައިދާހުރި އެހެން ގޮތްތަކެއް ހުރިތޯ ވެސް ބަލަންޖެހެ އެވެ.
މީގެ އިތުރުން، މި މަޝްރޫއު ހިންގާ މޮޑެލްއާ މެދު ވެސް ބޮޑު ސުވާލެއް އެބައޮތެވެ. އީގަލް ހިލްސް އިން ވަނީ މިސްރު ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތައް ހިންގާފަ އެވެ. އެ ގައުމުތަކުގެ ތަޖުރިބާ، އެއީ އިގުތިސާދީ ގޮތުން ލިބުނު ފައިދާއާއި، މިލްކުވެރިކަން އޮތް ގޮތާއި، ކައިރީގައި އުޅޭ އާންމުންނަށް ކުރި އަސަރާއި، ޑިވެލޮޕަރުންނާއި ގަންނަ ފަރާތްތަކާ ދެމެދު އުފެދުނު މައްސަލަތައް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ދިރާސާކުރަންޖެހެ އެވެ. މީގެ މާނައަކީ އެހެން ތަންތަނުގައި ދިމާވި މައްސަލަތައް ރާއްޖޭގައި ވެސް ދިމާވާނެއޭ ބުނުމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، މާލެ ސަރަހައްދުގެ ބޮޑު ބައެއް ބަދަލުކޮށްލާނެ މިފަދަ މަޝްރޫއެއްގެ ނުރައްކާތައް ދެނެގަތުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ތަޖުރިބާ ބެލުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، މިއަދުން ފެށިގެން ވިހި އަހަރު ފަހުން ރަސްމާލެ އޮންނާނެ ގޮތަކާ މެދު ވިސްނާލުމެވެ. 2046 ވަނަ އަހަރުގެ ރާއްޖެ ތަސައްވަރުކޮށްލައްވާށެވެ. އޭރު އޮންނާނީ މިހާރުގެ ސަރުކާރެއް ނޫނެވެ. ގައުމުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު އޮންނާނީ މުޅިން ތަފާތުކޮށެވެ. އޭރު އެ ބިމުގައި ހުންނާނީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގެ އިންވެސްޓަރުން ހިންގާ މަތީ ފަންތީގެ އެޕާޓްމަންޓްތަކާއި، ހޮޓާތަކާއި، ވިޔަފާރި މަރުކަޒުތަކެވެ. އަސްލު އިންވެސްޓަރުންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން އެމީހުންގެ ހިއްސާ ވިއްކާލާފައި އޮވެދާނެ އެވެ. އަދި ޑިވެލޮޕަރު ކުންފުނީގެ މިލްކުވެރިކަމަށް ވެސް ބަދަލު އައިސްފައި އޮވެދާނެ އެވެ. އެ ހިސާބުން ދިވެހި ސަރުކާރަށް އޮންނާނީ ކޮން ހައްގުތަކެއް ހެއްޔެވެ؟ މަޝްރޫއަށް މާލީ ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވެއްޖެ ނަމަ، ނުވަތަ ގައުމުގެ ބޯހިޔާވަހިކަމާއި، ތިމާވެށި ނުވަތަ އިގްތިސާދީ އިސްކަންދޭ ކަންކަން ބަދަލުވެއްޖެ ނަމަ ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
މިއީ ބިރުވެރިކަން އުފެއްދުމަށް ދައްކާ ހިޔާލީ ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ. މިއީ އަގުހުރި ބިންތަކާއި ޖީލުތަކަކަށް ދެމިގެންދާނެ އިލްތިޒާމުތައް ހިމެނޭ އެއްބަސްވުމެއްގައި ގައުމަކުން ސޮއިކުރާއިރު އުފެދެންޖެހޭ އާދައިގެ ސުވާލުތަކެވެ. 2026 ގައި ސޮއިކުރާ 99 އަހަރުގެ އެއްބަސްވުމެއް 2125 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ދެމިގެންދާނެއެވެ. މިހާރު މި މަޝްރޫއާ މެދު ބަހުސްކުރައްވާ އެއްވެސް ސިޔާސީ ލީޑަރަކު އެ މުއްދަތުގައި ގައުމު ހިންގާކަށް ނުތިއްބަވާނެ އެވެ. ނަމަވެސް، އެ ބޭފުޅުން މިއަދު ނިންމަވާ ނިންމެވުންތަކުގެ ގާނޫނީ ނަތީޖާ، އެ ބޭފުޅުން ސިޔާސީ މައިދާނުން ވަކިވެވަޑައިގަންނަވާތާ އެތައް އަހަރެއް ފަހުން ވެސް ދެމިއޮންނާނެ އެވެ.
ރަސްމާލެ މަޝްރޫއު ފުރަތަމަ ރައްޔިތުންނަށް ހުށަހެޅި ސަބަބު ވެސް އަޅުގަނޑުމެން ހަނދާންކުރަންޖެހެ އެވެ. މާލެ ސަރަހައްދުން ބިން ހިއްކުމަކީ އަބަދުވެސް ރާއްޖޭގެ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މައްސަލައާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. އަގުހެޔޮ ބޯހިޔާވަހިކަން ނުލިބުމަކީ ދިވެހި އާއިލާތަކަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލަ އެވެ. އެހެންކަމުން، ހިއްކާ ބިމުގެ ބޮޑު ބައެއް މަތީ ފަންތީގެ ބޯހިޔާވަހިކަމަށާއި، ހޮޓާތަކާއި ވިޔަފާރިތަކަށް ހުސްކުރުމަކީ އެ ބިމުގެ ބޭނުން އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތުގައި ހިފުންތޯ ސުވާލު އުފެދެ އެވެ. ބޭރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީ ބޯހިޔާވަހިކަމާއި އެހެނިހެން ހިދުމަތްތަކަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނެފާނެ އެވެ. އެއީ ވިސްނާލަންޖެހޭ ވާހަކައެއް ނަމަވެސް، އެކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނީ އިތުބާރު ހުރި ހިސާބުތަކާއި ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގަ އެވެ.
މިހުރީ މި ގައުމާމެދު ވިސްނާ ހަމަ ކޮންމެ ރައްޔިތަކުމެ، މި މައްސަލައާ ގުޅޭ ގޮތުން އުފައްދަންޖެހޭ ސުވާލުތަކެވެ.
އެހެންނަމަވެސް ހިތާމައަކީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިޔާސީ ސަގާފަތުގެ ސަބަބުން ގައުމީ މައްސަލަތަކުގައި އަމަލުކުރެވެނީ މީގެ މުޅިން އިދިކޮޅަށެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ތާއީދުކުރާ ލީޑަރަކު މަޝްރޫއެއް އިއުލާންކުރުމާއެކު، ވަގުތުން އެކަން ދިފާއުކުރަން ފަށަމު އެވެ. އަދި ދެކޮޅުވެރި ލީޑަރަކު އެ މަޝްރޫއު އިއުލާންކޮށްފި ނަމަ، އެކަމަށް ފާޑުކިޔާނެ ސަބަބުތައް ހޯދަން ފަށަމު އެވެ. ނިންމުމުގެ އަސްލަށް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިޔާސީ ފިކުރުން ނަތީޖާ ނިންމުމަށް ފުރުސަތު ދެމު އެވެ. މިއީ ގައުމީ ހަރުމުދަލަކަށް އެތައް އަހަރަކަށް އަސަރުކުރާނެ އެއްބަސްވުންތަކުގައި ވަރަށް ނުރައްކާތެރި އާދައެކެވެ.
ޕީއެންސީއަށް ތާއީދުކުރާ މީހަކު، ރައީސް މުއިއްޒަށް ގައްދާރުވީ ކަމަށް އިހުސާސްނުކޮށް ރަސްމާލެ އެއްބަސްވުމާ މެދު ސުވާލު އުފައްދަން ކެރެންޖެހެ އެވެ. ޕީއެންއެފްއަށް ތާއީދުކުރާ މީހަކު، މިހާރުގެ ސަރުކާރުން އެއްބަސްވުން ހެދީތީ އެއީ ފީކަޅާ ކަމެކޭ ބުނުމުގެ ބަދަލުގައި، އޭގައި އިގުތިސާދީ ފައިދާއެއް އޮތްތޯ ހޯދައިބަލަން ޖެހެ އެވެ. ހަމައެފަދައިން، އެމްޑީޕީގެ ސަޕޯޓަރަކު ވެސް ޕާޓީގެ ލީޑަޝިޕުން ނިންމާ ގޮތަކަށް ބެލުމެއް ނެތި، އަމިއްލައަށް އެއްބަސްވުން ދިރާސާކުރަންޖެހެ އެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމަކީ ފުށުއަރާ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީއަކަށް ތާއީދުކުރުމަކީ އަމިއްލަ ބުއްދިން ވިސްނުން ދޫކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ނިކަން ރަނގަޅު ޕްރޮޖެކްޓެއް ކަމަށް އެ ބުނާ ބަޔަކު އެހެން އެ ބުނަނީ އަޅުގަނޑުމެން އަތުގައި ނެތް ކޮން މައުލޫމާތެއް އެވެރިން އަތުގައި ހުރެގެންތޯ ނިކަން ސާފުކޮށްދެއްވާށެވެ.
އާންމުންގެ ފާޑުކިޔުމަކީ ސީދާ ސިޔާސީ ދެކޮޅުވެރިކަމެއް ނޫންކަން ބަލައިގަތުމުގެ ޒިންމާ ސަރުކާރުން ވެސް އުފުލަންޖެހެ އެވެ. ވިޔަފާރީގެ ސިއްރުތައް ހިމެނޭ ބައެއް މައުލޫމާތުތައް ސިއްރުކުރުމުގެ ސަބަބުތަކެއް ހުރެދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް، ގައުމީ ބޮޑު ހަރުމުދަލަކާ ގުޅޭ އެއްބަސްވުމެއްގެ ހުރިހާ މުހިންމު ބައިތަކެއް ސިއްރުކުރުމަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދެވޭ ހައްގުތަކާއި، އުފުލަންޖެހޭ މާލީ އިލްތިޒާމުތަކާއި، ތިމާވެށީގެ ޒިންމާތަކާއި، އެއްބަސްވުމާ ހިލާފުވެއްޖެ ނަމަ ކުރިމަތިވާނެ ގާނޫނީ ނަތީޖާތައް ދެނެގަތުމުގެ ފުރުސަތު މަޖިލީހަށާއި ރައްޔިތުންނަށް އޮންނަންޖެހެ އެވެ.
ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ، ރަސްމާލެ ބަހުސަކީ ރައީސް މުއިއްޒު ރަނގަޅުތޯ ނުވަތަ އިދިކޮޅު ފަރާތްތައް ގޯސްތޯ ބަލާ ބަހުސަކަށް ވެގެން ނުވާނެ އެވެ. އަސްލު ސުވާލަކީ، މިއީ ދިގު މުއްދަތުގައި ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކޮށްދޭނެ އެއްބަސްވުމެއްތޯއާއި، އެކަން ކަށަވަރުކުރެވޭ ވަރަށް މައުލޫމާތު ލިބެން އެބަހުރިތޯ އެވެ. ކޮންމެ ޕާޓީއަކަށް ނިސްބަތްވިޔަސް، ހަމައެކަނި ސިޔާސީ މީހުން ދައްކާ ވާހަކަ ތަކުރާރުކޮށްގެން މި ސުވާލަށް ޖަވާބެއް ނުލިބޭނެ އެވެ.
މިއަދުގެ ރައީސުންނާއި، ވަޒީރުންނާއި، މަޖިލިސް މެންބަރުންނާއި، ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ތާރީހުގެ ތެރެއަށް އޮބައިދިޔަ ނަމަވެސް، ދިވެހިރާއްޖެ ދެމިއޮންނާނެ އެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގައި ހިމެނޭ ބިމަކީ މިއަދުގެ ރައްޔިތުންގެ ހައްގަކަށް ވާ ފަދައިން، މާދަމާގެ ޖީލުތަކުގެ ވެސް ހައްގެކެވެ. އެހެންކަމުން، ވަކި ގޮތަކަށް ނިންމުމުގެ ކުރިން، ލިބެން ހުރި މައުލޫމާތުތައް ބަލައި، ސިއްރުކޮށްފައިވާ ކަންކަމާ މެދު ސުވާލު އުފައްދައި، ޑިވެލޮޕަރުގެ ފަސްފަހަތް ދިރާސާކޮށް، ކުރިއަށް އޮތް ވިހި، ފަންސާސް ނުވަތަ ނުވަދިހަ ނުވަ އަހަރުގެ ނަތީޖާއާ މެދު ކޮންމެ ދިވެއްސަކު ވިސްނަންޖެހެ އެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ނިންމުންތައް ބިނާވާންޖެހޭނީ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށާއި ގައުމުގެ ދިގު މުއްދަތުގެ މަސްލަހަތުގެ މައްޗަށެވެ. ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ލީޑަރުން ގަބޫލުކުރަން ބުނާ ބުނުމެއްގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ.
