ނުހަނު ހަރަދުކުޑަކޮށް އުޅުމަށްޓަކައި، އަމިއްލަ ރަށުގައި ކުއްޔެއް ނެތި، ރަށުން ލިބޭ ތައުލީމު ދަރިންނަށް ދީގެން، ރަށު ކަނޑުން މަސްބާނައިގެން އެދަރިންނަށް ކާންދީގެން، ރަށު ހޮސްޕިޓަލުން ލިބުނު ފަރުވާއަށް ރުހިގެން، އޭނާ އުޅޭއިރު އޭނާ ހިތަނީ އޭނާއަކީ ދަރަނިވެރިއެއްނޫންކަމަށެވެ. މިއުޅޭ މީހުން އުޅޭހެން ދަރާވިކިގެންވެސް ދުނިޔޭގެ އެތަން މިތަނަށް ދަތުރުކުރުމަކީ އޭނާ ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އޭނާ ދިރިއުޅެނީ އޭނާއަށް ލިބުނު މިންވަރުން ކުރެވޭ ކަމެއް ކޮށްގެން މިންވަރުފުޅަށް ރުހިގެންނެވެ. އޭނާއަކީ އޭނާގެ އެހެން ރަށްޓެހިން ފަދައިން ބޭންކުތަކުން ދޫކުރާ ލުއި ލޯނުތަކާއި، ކްރެޑިޓް ކާޑްތައް ބޭނުންކުރާ މީހެއް ނޫނެވެ.
މި ލިޔުން ކިޔާ މިފަދަ މީހުންނަށް އޮޅިފައި އޮވެދާނެ ހަގީގަތަކީ ތިމާއަކީ ދަރަނިވެރިއެއް ނޫންކަމަށް ހީވެފައި އޮތް އޮތުމެވެ. ދަންނަވަންތޯ އެވެ! އެހެންނަކުން ނޫނެވެ. ތިބާއީ ދިވެއްސެކެވެ. ދިވެހި ދައުލަތުގެ ބައިވެރިއެކެވެ. ދިވެހި ދައުލަތުގެ ނަމުގައި ކުރެވޭ ކޮންމެ ކަމަކުން ބައިއެޅޭ، އެދައުލަތުގެ ކޮންމެ ބައިވެރިއަކަށް ހައްގުވާ ކޮންމެ އެއްޗެއް ހައްގުވާ ބީދައިން އެދައުލަތުގައި އެޅިފައި އޮތް ކޮންމެ ޒިންމާއެއް ކޮންމެ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ކޮންމެ ދަރަންޏަކުންވެސް އެނިސްބަތުން ބައިއެޅެމުންދާ ބަނގުރޫޓުވަމުންދާ ފަހުރުވެރި ދިވެހި ދަރިއެކެވެ. ދިވެހި ދައުލަތް ބަޔެއްގެ އަތުން ދަރަންޏެއް ނަގާފައި އޮތް ނަމަ އެޔަކީ ތިބާގެ ވެސް ނަމުގައި ނަގާފައި އޮތް ދަރަންޏެކެވެ.
ދެން އަޅުގަނޑާއެކު އިސްލާމީ ނަޒަރަކުން ދަރަނީގެ މައުލޫއަށް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ނަޒަރެއް ދެއްވުން ކީއްތޯ އެވެ؟ އިމާމް އަޙްމަދު އަދި ޙާކިމް ރިވާކުރައްވަ އެވެ. މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން ޖަޙްޝު ރިވާކުރައްވައި ވިދާޅުވެ އެވެ. ތިމަން ބޭކަލުން މިސްކިތުގެ ހަރިންމައިގައި ތިއްބަވަނިކޮށް، މީހަކު ނިޔާވެގެން ޖަނާޒާއެއް ގެނެވުނެވެ. މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމް ގެ އިސްތަށިފުޅު އޭރު ހުރީ އުޑާދިމާއަށެވެ. ފަހެ މަތިބައްލަވަން ހުންނަވާފައި، އިސްދަށަށް ޖައްސަވައި، ނިތްކުރިފުޅުމަތީގައި އަތްޕުޅު ބޭއްވެވުމަށްފަހު ހަދީސް ކުރެއްވި އެވެ. ﷲ ގެ ހުސްތާހިރުވަންތަކަމާ އެވެ! ﷲ ގެ ހުސްތާހިރުވަންތަކަމާ އެވެ! ހަރުކަށިކުރެއްވުމަށް ބާވައިލެއްވުނީ ކޮން އެއްޗެއްތޯއެވެ؟ ދެން ތިމަންބޭކަލުން އެދުވަހާއި އެދުވަހުގެ ރޭގައި ހިމޭނުން ތިއްބެވީމެވެ. ފަތިސްވީއިރުވެސް އެކަމަކީ އެދެވޭ ކަމެއްކަމަށް ތިމަން ބޭކަލުންނަށް ފެނިވަޑައިނުގަތުމުން، ދެން ތިމަންކަލޭގެފާނު މާތް ނަބިއްޔާއަށް ސުވާލު ދެންނެވީމެވެ. ހަރުކަށިކުރެއްވުމަށް ބާވައިލެއްވުނީ ކޮން އެއްޗެއްތޯއެވެ؟ ހަދީސް ކުރެއްވިއެވެ. "ދަރަންޏާމެދުގަ އެވެ. މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ނަފުސު އެކަލާނގެ އަތްޕުޅުގައިވާ ކަލާނގެ ގަންދެއްވައި ހަދީސް ކުރައްވަމެވެ. މީހަކު ﷲ ގެ މަގުގައި ހަނގުރާމަކޮށް ޝަހީދުވެފައި، އަލުން ދިރިއުޅެ، އަނެއްކާ ދެވަނަ ފަހަރަށް ﷲ ގެ މަގުގައި ހަނގުރާމަކޮށް ޝަހީދުވެފައި ދެން ދިރިއުޅެފައިވެސް، އޭނާ އަދާކުރަންޖެހޭ ދަރަންޏެއް އޮތްނަމަ، އެދަރަނި އަދާވުމަށް ދާންދެން އޭނާ ސުވަރުގެ ނުވެއްދޭނެ އެވެ."
ހަމަ މިމައުލޫގައި ހިމެނޭ އެހެން ރިވާޔަތެއް ވެސް ވިދާޅުވާށެވެ. އެއްދުވަހަކު މާތް ނަބިއްޔާ ހުންނަވަނިކޮށް ޖަނާޒާއެއް ގެނެވުނެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން މައްޔިތާގެ މައްޗަށް ކަށުނަމާދުކޮށްދެއްވުމަށް މާތް ނަބިއްޔާގެ އަރިހުން ދެންނެވި އެވެ. އެހިނދު ހަދީސް ކުރެއްވި އެވެ. އޭނާގެ އަދާނުކޮށްވާ ދަރަންޏެއް ވޭހެއްޔެވެ؟ ދެންނެވުނެވެ. އާއެކެވެ. އެހިނދު ހަދީސް ކުރެއްވި އެވެ. އޭނާ ތަރިކައިގެ ގޮތުގައި އެއްޗެއް ދޫކުރިހެއްޔެވެ؟ ދެންނެވުނެވެ. ތިން ދީނާރެވެ. އޭނާގެ މައްޗަށް ނަމާދުކޮށްދެއްވާށެވެ! އެހިނދު ހަދީސް ކުރެއްވި އެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އެކުވެރިޔާގެ މައްޗަށް ތިޔަބައިމީހުން ނަމާދުކުރާށެވެ! އެހިނދު މާތް ޞަޙާބީ އަބޫޤަތާދާ ދެންނެވި އެވެ. މާތް ނަބިއްޔާ އެވެ! އޭނާގެ މައްޗަށް ކަށުނަމާދުކޮށްދެއްވާށެވެ. އޭނާގެ ދަރަންޏަށް އަހުރެން ޒިންމާވަމެވެ. ދެން މާތް ނަބިއްޔާ އެމައްޔިތާގެ މައްޗަށް ކަށުނަމާދުކުރެއްވި އެވެ.
އާދޭހެވެ! ފަރުދީގޮތުން ނަގާ ދަރަންޏާ ދައުލަތެއްގެ ސިފައިގައި ނަގާ ދަރަނީގައި ތަފާތެއް ހުރެ އެވެ. ޝައްކެތް ނެތެވެ. ދައުލަތްތައް މިޒަމާނުގައި ހިނގަމުން އަންނަ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ދައުލަތުގެ ނަމުގައި ނެގޭ ކޮންމެ ދަރަންޏަކީ، އެ ދައުލަތުގެ އެންމެ ފަރުދަކަށް ހުއްޓުވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އަދި ފަރުދީގޮތުން އެކަކު ދެމީހަކު އެކަމާ ދެކޮޅު ހެދިޔަސް އެދެމީހުންގެ ވެސް ނަމުގައި އެދަރަނި ނެގެމުންދާނެ އެވެ. އެކަމަކު ދަންނަވަންތޯ އެވެ! އެހެނެކޭ ކިޔާފައި، ދައުލަތެއްގެ ނަމުގައި ނަގައިގެން އުޅޭ ދަރަނިން އެ ދައުލަތެއްގެ ހަމަ އެންމެހާ މީހުން ފަރުދަކުން ފަރުދަކުން "ފަރުދީ ގޮތުން" ދީނީ ގޮތުން ސަލާމަތްވާނެކަމަށްތޯ އެވެ؟ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ނަމުގައި ނެގޭ ދަރަނި ހުއްޓުވުމަށް ފަރުދީ ހައިސިއްޔަތުން އޭނާ ކުރި މަސައްކަތެއް ނުވަތަ ބުނި ބަހެއް ނެތި، ނުވަތަ އެންމެ ކުޑަ މިނުން ހިތުން އެކަމަށް ނުރުހިގެން ނަމަވެސް އީމާންކަމުގެ ކުޑަމިންވަރު ގެނެސްނުގެންނަނަމަ، އެކަމަކީ ސަލާމަތްވާވަރަށްވުރެ ސީރިއަސްކަން ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ.
ދައުލަތެއްގެ ސިފައިގައި މިރާއްޖެ ހިނގަމުންދަނީ އިންތިހާއަށް ހަރަދުބޮޑު ގޮތެއްގައިކަމާމެދު އެކަމަށް ނަޒަރުކޮށްފި އެއްވެސް މީހަކު ދެބަހެއް ނުވާނެއެވެ. ދައުލަތުގެ ބަޖެޓާ މަތިކޮށްގެން ކުރަންނުޖެހޭ އެތައް ބައިވަރު ހަރަދުތަކެއް ކުރަމުންދާ ކަމާމެދަކަށް ވެސް މީހަކު ދެބަހެއް ނުވާނެއެވެ. މީގެ މިސާލަކަށް އާދައިގެ ސިވިލް ސާވިސް މުވައްޒަފަކަށް ލިބޭ މުސާރައިގެ ތިންގުނަ ބޮޑުކޮށް ތައުލީމެއް ތަޖުރިބާއެއް ނެތި މުސާރަދެވޭ އެތައް ހާސް މުވައްޒަފުންނެއް އިހު ސަރުކާރާއި މިސަރުކާރުގައި ވެސް އެބަ ގެންގުޅެއެވެ. ވިއްޔާވަނީ އިތުރެވެ.
މަގާމަށް އެކަށީގެންވާނެ ގޮތުން މަގާމު ލިބިފައި ތިބި އެތައް ބަޔަކަށް އިމްތިޔާޒުތަކާއި އިނާޔަތުގެ ގޮތުގައި ކުރަމުން ގެންދާ ހަރަދުތަކަކީ ވެސް، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ދަރަނިވެރިވެފައިވާއިރު، ކިހިނަކުން ކުރަން ހެޔޮވާނެވަރުގެ ކަމެއްތޯއެވެ؟ ތިން ފަށަލައިން ފަށަލަވެގެން އެތައް ބަޔަކަށް ނުހައްގު މަންފާ ތިންގުނައަށް ނުވާ ގޮތުން ނޫނީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތުން ހަރަދުކޮށްގެން ހިންގޭ ދައުލަތުގެ އެއްވެސް ޕްރޮޖެކްޓެއް އޮންނަ ކަމަކަށް ނުވެއެވެ. ކޮންމެ ސަރުކާރެއް ނިމިދާއިރު އަނެއް ސަރުކާރުން އައިސް ބިތުފަންގި ނަގާއިރު، ދައުލަތުން ހިންގައިފި މަޝްރޫޢެއް ނަމަ، އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުން ކޮންމެވެސް ބާވަތެއްގެ ތަހުގީގެއް ހިންގަން ނުޖެހޭނެ ގޮތަކަށް ހަމަ އެއްވެސް ކަމެއް ކޮށްފައި އޮންނަ ތަނެއް ފެންނަމަކުން ނުދެއެވެ.
މިބާވަތުން އިސްރާފު ބޮޑުކޮށް، ނުހައްގުން އެތައް ބަޔަކަށް ބައިއެޅިގެންދާނެ ގޮތަށް ދައުލަތް ހިނގަމުންދަނީ، ދަރަންޏަކާ ނުލައިނަމަ، އަޅުގަނޑަށް ޞަޙީހް ބުޚާރީގައިވާ އަންނަނިވި ރިވާޔަތުން ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހިތްހަމަޖެހުމެއް ލިބިގެންދިޔައީހެވެ. އެރިވާޔަތުގައިވެއެވެ. މާތް ﷲ މުސްލިމުންނަށް ކާމިޔާބާ ފަތަހަދެއްވައި، މުސްލިމުންގެ ބައިތުލްމާލު މުއްސަނދިވުމަށްފަހު މާތް ނަބިއްޔާ ހަދީސް ކުރައްވާކަމުގައިވެ އެވެ. "މުއުމިނުންގެ ނަފުސުތަކަށްވުރެ ތިމަންކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް އައުލާވެގެންވެއެވެ. ފަހެ މުއުމިނުންގެ ތެރެއިން މީހަކު މަރުވާއިރު، އޭނާގެ ދަރަންޏެއް އޮތްނަމަ، އެދަރަންޏެއް އަދާކުރުން ތިމަންކަލޭގެފާނަށެވެ. އަދި އޭނާ މުދަލެއް ދޫކޮށްފައި ދިޔަނަމަ އެ އެއްޗެއް އޭނާގެ ވާރުތަވެރިންނަށެވެ."
މިރިވާޔަތުން ދަލީލު ލިބޭ ގޮތުގައި މުސްލިމުންގެ ބައިތުލްމާލު މުއްސަނދި ނަމަ، މުސްލިމަކު މަރުވިޔަސް އޭނާގެ ދަރަނި ބައިތުލްމާލުން އަދާކުރެވޭނެއެވެ. އެކަމަކު އަހަރެމެން ދިވެހި މުސްލިމުންގެ މާލިއްޔަތުތޯއެވެ؟ މިހުސްވި ހަފުތާގެ މެދުތެރޭގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މާލިއްޔަތު ކޮމިޓީގެ ބައްދަލުވުމުގައި އެ ކޮމިޓީގެ މުޤައްރިރު، އަދި މަޖިލީހުގެ މިހާރުގެ ނާއިބު ރައިސް އަޙްމަދު ނާޒިމު ފާޅުކުރެއްވީ އާދަޔާ ހިލާފު ކަންބޮޑުވުމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދީ ހާލަތުގެ ނާޒުކުކަމާމެދު އަޙްމަދު ނާޒިމު ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުތަކަށް ބަލާއިރު، ރައްޔިތެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އަޅުގަނޑު އަދި މާބޮޑަށް ކަންބޮޑުވީ، އިގުތިސާދުގެ ހާލަތުގެ ނާޒުކުކަމަށްވުރެ ވެސް އިގުތިސާދުގެ ހަގީގީ ހާލަތު ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ މަންދޫބުންނަށް ވެސް ސިއްރުވެފައި އޮތްލެއް ބޮޑުކަން ނާޒިމްގެ ވާހަކަފުޅުތަކުން ދޭހަވެގެންދިއުމުންނެވެ. އާދޭހެވެ! ދިވެހި ދައުލަތް ދަރާވިކި ބަނގުރޫޓުވަމުންދާއިރު، އެމައްސަލައަކީ ހަމަ ކޮންމެ ދިވެހި ރައްޔިތަކު އެކަމާމެދު ވިސްނާފިކުރު ހިންގަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އަދި އިންތިހާއަށް ދަރަނި ބޮޑުކޮށް ޚަރަދު ބޮޑުކޮށް ދައުލަތް ހިންގަމުންދާއިރު، އެކަމަށް ރުހިގެން ތިބުމަކީ ދީނީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު ހުއްދަވެގެންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ވަރަށް ކެރިހުރެގެން ދަންނަވަމެވެ. މިކަމަށް ރުހިގެން ތިބުމީ ފާފަވެރިވާނެ މައްސަލައެކެވެ. ދީނުގައި އޮތީ އަތުން މަނާނުކުރެވޭނަމަ ދުލުން މަނާކުރުމެވެ. އެވަރު ނުވާނަމަ ހިތުން އެކަމަށް ނުރުހިގެން ތިބުމެވެ. ހިތުން ނުރުހުމަކީ ވިސްނުމާއި ފިކުރުނުކޮށް، ކަމުގެ ގޮތްބާވަތް ދެނެނުގަނެ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ސަމާލުވާށެވެ! ތިބާ ނިޔާވާއިރު ތިބާގެ ނަމުގައި ދަރަންޏެއް އޮތުމަކީ ނުރައްކާތެރިކަން ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. ހަމައެކަނި ދުނިޔަވީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ދީނީ މައްސަލައެކެވެ. އަދި ތިބާ ނިޔާވުމުން ތިބާގެ ދަރަންޏަށް ޒިންމާ ނަގަން އޮތް ދިވެހި ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު އޮތީ ބަނގުރޫޓުވުމާ ހަމައިގައިކަމަށް އެވިދާޅުވަނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މާލިއްޔަތު ކޮމިޓީގެ މުގައްރިރެވެ. އެއީ ބަނގުރޫޓުވުމާ ދިމާއަށް ދާ ވާހަކަ އެވެ. ދަރަނީގެ ވާހަކަ ދައްކާނަމަ، ދަރާފައި އޮންނަތާ ފަހުގެ ޖީލުގެ އުމުރުން ވީހާ ދުވަހެކެވެ. އާދޭހެވެ! ބިރުހުރި ނުރައްކާތެރި މައްސަލައެކެވެ.
