ކެއުމަކަށް އިންސާފު ކުރާއިރު ސުފުރާމަތިން މަހުގެ މިންވަރެއް ހިމެނިފައި ނުވާނަމަ، ދިވެހިންނަށް އެ ކެއުން ކެއުމަކަށް ނުވެ އެވެ. "އެންމެ މީރީ ކޮން ކެއުމެއްތޯ" ސުވާލުކޮށްފި ނަމަ ގިނަ މީހުން މިއަދު ވެސް ބުނެ އުޅެނީ އެންމެ މީރީ ބަތާއި ގަރުދިޔަކަމުގަ އެވެ. އެހެން ކަމުން ގަރުދިޔަ އާއި މަހާއި އަދި ރިހާކުރަކީ ދިވެހިންގެ ކެއުމުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއްބަ އެވެ. ކެއުމަކަށް ފޮނި އެއްޗެއް ކާންޖެހިއްޖެނަމަ "މަސްކޮޅެއް ނެތްހޭ" އަހާލަން ޖެހެނީ މިހެން ވެގެންނެވެ.
އިހުގައި ލައިގެންކާ އެއްޗެހި ގަތުމަކީ ދިވެހިން ކޮށްއުޅުނު ކަމެއް ނޫނެވެ. ރަށުގެ އޮޑިއެއް މަސް ބާނައިގެން އައިކަމުގައިވިޔަސް ރަށުގެ އެންމެންނަށް އެގެއިން ހުސްވަންދެން ގަރުދިޔަ ލިބެ އެވެ. ގަރުދިޔަ ބަލައިދަނީ ކޮންމެ މީހަކު ވެސް ބޯތައްޓެއް ފަދަ އެއްޗެއް ހިފައިގެންނެވެ. ކެއުމަށް ގޭގެއިން ގަރުދިޔަ ގެނައުމަށް ލޮނުކަން ހޯދުން ނުވަތަ ލައިގެންކާ އެއްޗެއް ހޯދުމޭ ކިޔަ އެވެ.
އޮޑިވެރިއެއްގެ ގެއަށް ބޯތަށި ހިފައިގެން މީހަކު އައުމުން އެއީ ކީއްކުރަން އައި މީހެއްކަން އެނގެ އެވެ. ގޭގެ އިސް އަންހެން މީހާ، މަސް ކެއްކުމުގެ މަސައްކަތުގައި އުޅޭނީ ބަދިގޭގެ އެވެ. ލޮނު ކަމެއް ދިނުމުގައި ހަމައެކަނި ގަރުދިޔަ ދިނުމަކީ ހުތުރު ކަމެކެވެ. އެހެން ކަމުން ގަރުދިޔަ ތައްޓާއެކު ބޯ، ކަށިފަތި، ބަނޑައިދޫ، ނުވަތަ ހާމަސްދެ އެވެ. މި ތަކެތި ހުސްވާ ފަހުން މީހަކު ގަރުދިޔަބަލައި އަޔަސް ހުސް ގަރުދިޔަ ފޮދެއް ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި މަސްގަނޑަކުން ބައެއް ނަމަވެސް ނުދީ ފޮނުވައެއް ނުލަ އެވެ. މި ގޮތަށް ލޮނުކަން ބަލައި އަންނަ މީހުންނަށް ދިނުމަށްފަހު ބާކީ ހުރި އެއްޗަކުން ނޫނީ ރިހާކުރެއް ނުކައްކަ އެވެ.
އޮޑިއެއް މަސްބާނައިގެން އައުމުން ތިމާގެ މީހުންނާއި އަވަށްޓެރިންގެ އިތުރުން ރަށުގެ އެކި ހިސާބުތަކުން އޮޑިވެރިގެއަށް އެހީތެރިވުމަށް އާދެ އެވެ. މި ގޮތުން މަސް ކެއްކުމާއި ކަށި ނޮޅުމާއި އަދި މަސް އަވީލުމުގައި އެހީތެރިވެދެ އެވެ. މި މަސައްކަތައް ފަހު އެނބުރި ގެއަށްދަނީ ގޭގާއި ކާނެ މަހާއި ގަރުދިޔަ ހިފައިގެންނެވެ.
އޮޑިފަހަރުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކޮށް އުޅުނު މަސައްކަތަކީ މަސްވެރިކަމެވެ. މަސްވެރިކަން ފިޔަވައި އޮޑި ދޯނިފަހަރު ކުރާ ކޮންމެ ދަތުރެއްގައި، ދާން ބޭނުންވާ ކޮންމެ މީހަކަށް, އަތުން އުޖޫރައެއް ނުދީ ދަތުރު ކުރެވޭނެ އެވެ. ނުވަތަ އުޖޫރައެއް ދޭކަށް ނުޖެހޭނެ އެވެ. މިގޮތުން މި ދެބައިމީހުންގެ ދެމެދުގައި އޮންނަ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން އޮޑިވެރިން އޮޑި އެހެލުމަށް ގޮވާލި ކޮންމެ ވަގުތަކު ކުރަންހުރި މަސައްކަތެއް ހުއްޓާލައިފައި, އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުން އޮޑި އެހެލަން އޮޑިދޮށަށް ނުކުންނާނެ އެވެ.
ރަށުގެ މޫނުމަތި ފާރާއި މަގުފާރުތައް ރޭނި ދުވަސްވަރު އޮޑި އެހެލަން ނުދިޔުމަކީ ވަރަށް ބޮޑު ކުށެކެވެ. އެ ދުވަސްވަރު އޮޑި އެހެލަން ނުދާ މީހުންނަށް އަދަބުދީ އުޅުނެވެ. މި ގޮތުން އޮޑި އެހެލަން ނުދާ ކޮންމެ މީހަކަށް، މަހަށް ދެވޭނީ ރަށު އޮފީހުން ދެއްކި ތާކުން ތިން ގޯނި ގައު ފާރުރާނާ ސަރަހައްދަށް ގެނައުމުންނެވެ.
ޒަމާނާއެކު އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިރިއުޅުމަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އާދެއެވެ. ލަކުޑިން ބަނދެ އުޅުނު އޮޑިފަހަރު ބިޔަ ފައިބަރު އޮޑިފަހަރަށް ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. ހުކުރުން ހުކުރަށް މަހުން މަހަށް ބަނޑުފިލައިގައި ލައިއުޅުނު ފާކުރި ހުންޏާއި ފިއްލޮއެ އެހެލައި ބަނޑުފިލާގައި ލާކަށް ނުޖެހެ އެވެ. އޮޑި އެހެލަނީ އެކަމަށް ހާއްސަ މެސިނުގެ އެހީގައި އެކަށް ހާއްސަ ރަށްރަށަށެވެ. އެހެން ކަމުން އޮޑިފަހަރު އެހެލާ ބާލާކަށް ރައްޔިތުންނަކަށް މިއަދަކު ގޮވައެއް ނުލަ އެވެ. ބާނާ މަސްކޮޅު ހިފައިގެން އައިސް ގޭގެ ބަދިގެއަކު ނުކައްކައެވެ. އޭގެ ކަށި ނަގައި ކައްކައި އަވީލާކަށް އަވަށްޓެރިންނާ އަދި ރައްޓެހި ރަހުމަތްތެރިން ދާކަށްނުޖެހެ އެވެ. އޮޑިވެރިގެއެއް ބޮޑިވެރިގެއެއް ރަށުތެރެއަކުން ނޭނގެ އެވެ. މި ފަދަ އެތައް ކަމަކާ ގުޅިގެން މިއަދު، ގޭގޭ ދޮށަށް ބޯތަށި ހިފައިގެން "ލޮނުކަން" ބަލައިދިޔަދިއުން މިއަދު ވަނީ ހުތުރުކަމަކަށްވެފަ އެވެ. އެ ދުވަހު އަތްމަތީގައި ގެންދިޔަ ބޯތަށީގެ ބަދަލުގައި އަތުގައި އޮންނަ ކުޑަދަބަހަކުން ނަގައި ދިއްކޮށްލާ ފައިސާ ކާޑަކުން ފައިސާ ދައްކާލުމަށް ފަހު ހަރުގަނޑުން އެ މީހަކު ބޭނުން ވައްތަރެއްގެ "ލޮނުކަން ދަޅެއް" ހިފައިގެން ދާންވީ އެވެ. އެހެން ކަމުން ޒަމާނާއެކު ލޮނުކަން ބަލައިދިޔަދިއުން އަހަރުމެންނާ ވަކިވެގެން ނުދެ އެވެ. ވަކިވެގެން ދިއައީ ލޮނުކަން ބަލައިދިޔައިރު އަތްމަތީގައި ގެންދިޔަ ބޯތައްޓެވެ.
