ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ދުނިޔޭގައި އެތައް ބިލިއަން މީހުން ޕާނާއި ރޮށި ފަދަ ތަކެތީގެ ގޮތުގައި ގޮދަން ފުށް ބޭނުން ކުރެ އެވެ. އެއީ ކެއުމުގައި ޒަރޫރީ ބާވަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، މިހާރު ދުނިޔޭގައި ގޮދަން ފުށުގެ އަގު ރެކޯޑް މިންވަރަށް މަތިވަމުން ދިޔުމަކީ ކަންބޮޑުވުން ހުރި މައްސަލައެކެވެ.
މީގެ ގާތްގަނޑަކަށް ތިން މަސް ކުރިން ރަޝިއާގެ ސިފައިން ޔޫކްރެއިނަށް އަރައި ހަނގުރާމަ ފެށުމާ އެކު ވެސް ދުނިޔޭގެ ކާބޯތަކެތީގެ މާކެޓަށް ލޮޅުންތަކެއް އަރާނެ ކަމަށް ބެލެވުނެވެ. އެކަމުގެ ބިރު ބޮޑުވެ، ކާބޯތަކެތީގެ އެކްސްޕޯޓް މަނާ ނުކުރުމަށް ބޮޑެތި ބާރުތަކުން ގޮވާލި އެވެ.
އެހެން ނަމަވެސް، މިދިޔަ ހަފްތާގައި އިންޑިއާއިން ކުއްލި ގޮތަކަށް ގޮދަން އެކްސްޕޯޓް ކުރުން މަނާ ކުރި އެވެ. އެކަމުގެ ސަބަބެއް ކަމަށް ބުނީ އިންޑިއާގެ އެތެރޭގެ ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރު ކުރުމެވެ. އެ ނިންމުމާ އެކު އަނެއްކާ ވެސް ދުނިޔޭގެ މާކެޓުގައި ގޮދަނުގެ އަގު ވަރަށް ބޮޑަށް މަތިވެއްޖެ އެވެ.
އިންޑިއާއިން ގޮދަން ފުށް އެކްސްޕޯޓް ކުރުން މަނާ ކުރީ ކީއްވެ؟
އިންޑިއާ ނޫސްތަކުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އެ ގައުމުގެ ސަރުކާރުން ފުށް އެކްސްޕޯޓު ކުރުން މަނާ ކުރީ އިންފްލޭޝަނުގެ ނުރައްކާ ކުޑަ ކުރާށެވެ. އެގޮތުން އެ ގައުމުން ގޮދަށް ފުށުގެ އެއްވެސް ބާވަތެއް ބޭރު ކުރުން ވަނީ މަނާކޮށްފަ އެވެ.
އިންޑިއާއިން އަންދާޒާ ކުރަނީ މި އަހަރުގެ ގޮދަށް ފުށް ސީޒަނުގައި 112 މިލިއަން ޓަނުގެ ގޮދަށް ފުށް އުފެއްދޭނެ ކަމަށެވެ. މީގެ ތެރެއިން 26 މިލިއަން ޓަނު ބޭނުން ކުރާނީ އިންޑިއާ ސަރުކާރުން ހިންގާ ކާނާގެ ރައްކާތެރިކަމުގެ ޕްރޮގްރާމުތަކަށެވެ.
އިންޑިއާ ސަރުކާރުން ކުރިން މަސައްކަތް ކުރީ، ރަޝިއާ އާއި ޔޫކްރެއިނުގެ ސަޕްލަޔި ހުއްޓުމުގެ ފައިދާ ނަގާ އެ ގައުމުގެ އެކްސްޕޯޓުތައް ފުޅާކުރާށެވެ. ގޮދަން ފުށް މަނާކުރަން ނިންމުމުގެ ދެ ދުވަސް ކުރިން މިކަމުގެ މަޝްވަރާތަކަށް މަންދޫބުން ފޮނުވަން ނިންމާފައިވާ ކަމަށް ވެސް "ދަ ހިންދޫ" ނޫހުގައި ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެ އެވެ.
އިންޑިއާއިން ކުރިން މަސައްކަތް ކުރީ މި އަހަރު 10 މިލިއަން ޓަނުގެ ގޮދަން އެކްސްޕޯޓް ކުރުމަށެވެ. އެކްސްޕޯޓް ކުރުން މަނާ ކުރި އިރު، އެކްސްޕޯޓް ކުރެވިފައި ވަނީ 3-3.5 މިލިއަން ޓަނުގެ ގޮދަން ފުށެވެ.
ޔޫކްރެއިން ހަނގުރާމައިގެ ކުރިން ވެސް އުފެއްދުންތެރިކަން ދަށް
ވާރޭ ވެހުން މަދުވުން ނުވަތަ އާދަޔާ ހިލާފަށް ހޫނުގަދަވުމުގެ ސަބަބުން ގޮދަން ފުށް އުފައްދާ ބޮޑެތި ގައުމުތަކުގެ އުފެއްދުންތެރިކަން ދަށްވެފައި ވަނިކޮށް، މިދިޔަ ފެބްރުއަރީ މަހު ރަޝިއާއިން ޔޫކްރެއިނަށް ސިފައިން ފޮނުވައި ހަނގުރާމަ ފެށުމުން މާކެޓުގައި އަގުތައް ހިފެހެއްޓުމެއް ނެތި މަތިވި އެވެ.
އޭގެ ފަހުން، ގޮދަން ފުށް އުފައްދާ މައި އެއް ގައުމު ކަމަށްވާ، ޔޫކްރެއިނުން ދަނީ އެ ގައުމުގެ އުފެއްދުންތައް އެކްސްޕޯޓް ނުކުރެވި ކަންބޮޑުވުން ފާޅު ކުރަމުންނެވެ. އެހެންވެ، ފަގީރު ގައުމުތަކަށް ބިރު ބޮޑުވެ، ކާބޯތަކެތީގެ އަގު މަތިވެ، ފަގީރުކަން އިތުރުވެ ބަނޑުހައި ހޫނުކަން ފެތުރުމުގެ ބިރު އެބަ އޮތެވެ.
ގޮދަނުގެ ސަޕްލައި މަދުވި އިރު، މިއީ ކޮންމެ ތަނެއްގައި ފަސޭހައިން އުފެއްދޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ގޮދަން އުފެއްދެނީ "ޓެމްޕެރޭޓް" ކްލައިމެޓުގަ އެވެ. ދުނިޔޭގެ މާކެޓަށް ބަލާ އިރު ގިނައިން ގޮދަން އުފައްދައި އެކްސްޕޯޓް ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން ލިބިފައި ވަނީ މަދު ގައުމުތަކަކަށެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ފާހަގަކުރެވެނީ ރަޝިއާ، ޔޫކްރެއިން، އެމެރިކާ އަދި އޮސްޓްރޭލިއާ އެވެ.
"ފަހަކަށް އައިސް އެމެރިކާގައި ގޮދަން އުފެއްދުން މަދުވަމުންދޭ. އެ ގައުމުން ދަނީ ގޮދަނުގެ ބަދަލުގައި ޒުވާރި އަދި ސޯޔާއަށް އިސްކަންދެމުން. ސޯވިއެޓް ޒަމާނަށް ފަހު ގޮދަނުގެ ވިޔަފާރީގައި ކުރި ހޯދީ ރަޝިއާ އަދި ޔޫކްރެއިން،" ޕެރިހުގައި ހުންނަ ޑެމެޓާ އެގްރިކަލްޗަރަލް ތިންކް ޓޭންކް އެޓް އިންސްޓިޓިއުޓް ފޯ އިންޓަނޭޝަނަލް އެންޑް ސްޓްރެޓެޖިކް ރިލޭޝަންސްގެ ތަޖުރިބާކާރު، ސެބާސްޓިއެން އެބިސް ވިދާޅުވެފައިވެ އެވެ.
ދުނިޔޭގައި އެކްސްޕޯޓް ކުރާ ގޮދަނުގެ 12-13 ޕަސެންޓް އަންނަނީ ޔޫކްރެއިނުންނެވެ. ރަޝިއާއިން ވެސް ގާތްގަނޑަކަށް އެކްސްޕޯޓްގެ 15 ޕަސެންޓް ހިއްސާ ކުރެ އެވެ.
ރިޕޯޓުތައް ބުނާ ގޮތުން ޔޫކްރެއިން ހަނގުރާމައިގެ ކުރިން ވެސް ގޮދަނުގެ އަގު ހުރީ މަތިކޮށެވެ. އެކަމަކު އިންޑިއާއިން އެކްސްޕޯޓް ކުރުން މަނާ ކުރުމާ އެކު މިހާރު ނުހިފެހެއްޓޭ ވަރަށް މަތިވެ، ޓަނަކަށް 463 ޑޮލަރަށް ވެއްޖެ އެވެ.
ގޮދަން ފުށުގެ ބަދަލުގައި އެހެން އެއްޗެއް ބޭނުން ކުރެވިދާނެ ތަ؟
ދުނިޔޭގައި ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް 800 މިލިއަން ޓަންގެ ގޮދަން ބޭނުން ކުރެ އެވެ. މި ވަގުތު ސްޓޮކުގައި ހުރީ 270 މިލިއަން ޓަނެވެ. އޭގެ 50 ޕަސެންޓް ހުރީ ޗައިނާގަ އެވެ. ޗައިނާގެ ރިޒާވްގައި އެ ގައުމުގެ އާބާދީއަށް އެއް އަހަރަށްވާ ވަރަށް ގޮދަން އެބަ ހުރި ކަމަށް ޑެމެޓާ އެގްރިކަލްޗަރަލް ތިންކް ޓޭންކުން ބުނެ އެވެ.
އެހެންކަމުން، މި ވަގުތު ސްޓޮކް ހުރި މިންވަރުން ދުނިޔޭގެ އާބާދީއަށް ފުދޭ ވަރަށް ގޮދަން ލިބޭކަށް ނެތެވެ. މި ހާލަތުގައި ގޮދަން ދޫކޮށްލައި އެހެން އެއްޗެއް އިހްތިޔާރު ކުރެވިދާނެ ހެއްޔެވެ؟
"އެއީ ވަރަށް އުނދަގޫ ކަމެއް. ދުނިޔޭގެ ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަމަށް އެންމެ މުހިއްމު ސީރިއަލްއަކީ ގޮދަން ފުށް. ޕާން، ރޮށި އަދި ސެމޮލިނާ ފަދަ ތަކެތީގެ ގޮތުގައި އެތައް ބިލިއަން ބަޔަކު ގޮދަން ބޭނުން ކުރޭ،" ޑެމެޓާ އެގްރިކަލްޗަރަލް ތިންކް ޓޭންކުގެ ސެބާސްޓިއެން ވިދާޅުވެފައިވެ އެވެ.
ދަނޑުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތުގައި ޒުވާރި ވެސް ގިނަ އަދަދަކަށް އުފައްދަ އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، އެއީ ޖަނަވާރަށް ކާން ދިނުމަށް ނުވަތަ ސިނާއީ ބޭނުންތަކަށް އާއްމު ގޮތެއްގައި ބޭނުން ކުރާ އެއްޗެކެވެ.
ގޮދަނުގެ ސިއްހީ ފައިދާތަކުގެ އިތުރުން، އެއީ އަގުހެޔޮކޮށް ކާތަކެތި ތައްޔާރު ކުރަން މީހުންނަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް ސަރުކާރުތަކުން ގޮދަނަށް ސަބްސިޑީ ވެސް ފޯރުކޮށްދެ އެވެ.
އެކަމަކު މާ ބޮޑަށް އަގު އުފުލުމުން ޔަމަން އަދި ލުބްނާން ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ގޮދަނަކީ މިހާރު "ލަގްޒަރީ" މުދަލަކަށް ވެއްޖެ އެވެ.
މި ހާލަތުގެ ނުރައްކާ ބޮޑީ ގޮދަން އުފައްދާ އެއްވެސް ގައުމަކަށް، ބައިނަލްއަގްވާމީ އެކްސްޕޯޓަށް ސަޕްލައި އިތުރު ކުރުމުގެ ގާބިލްކަން ނެތުމުންނެވެ. މިކަމުގައި ދެން އޮތީ ރަޝިއާ އެވެ. އެ ގައުމުގެ ދަނޑުވެރިކަން ރަނގަޅަށް ކުރިއަށް ދާ ނަމަ، އެކްސްޕޯޓަށް ނެރުން އިތުރުކޮށް، އަގު ތިރި ކުރެވިދާނެ އެވެ.
ނަމަވެސް ރަޝިއާއިން މީގެ ކުރިން ބުނީ ކާބޯތަކެތީގެ އެކްސްޕޯޓް ލިމިޓް ކުރުމަށް ވިސްނަމުންދާ ކަމަށެވެ.
ރާއްޖެއަށް ވާނީ ކިހިނެއް؟
މި ވަގުތަށް ޔަގީން ވަނީ އިންޑިއާ ސަރުކާރުން ގޮދަން ފުށް އެކްސްޕޯޓު ކުރުން މަނާ ކުރި ނަމަވެސް، ރާއްޖެއަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކޯޓާއަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ނާންނާނެ ކަމެވެ.
އެކްސްޕޯޓު ކުރުން މަނާކުރި ނަމަވެސް، ރާއްޖެ ހިމެނޭ ގޮތަށް އިންޑިއާއިން ގޮދަން ފުށް ސަޕްލަޔިކޮށްދޭ ދެކުނު އޭޝިއާ ގައުމުތަކަށް މިކަމުގެ ނުރައްކަލެއް ނެތެވެ.
އިންޑިއާގެ ހާއްސަ ކޯޓާތަކުގެ ދަށުން ގޮދަށް ފުށް އެކްސްޕޯޓު ކުރާ ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި އަފްގާނިސްތާނާއި ރާއްޖެ އާއި ލަންކާ ހިމެނެ އެވެ. އިންޑިއާގެ ފުށް އެންމެ ގިނައިން އެތެރެކުރާ ގައުމަކީ ބަންގްލަދޭޝް އެވެ.
"އެހެން ގައުމުތަކުގެ ކާނާގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރަން އިންޑިއާ ސަރުކާރުން ދީފައިވާ ހާއްސަ ހުއްދައިގެ ދަށުންނާއި ސަރުކާރުތަކުން އެދިގެން ދޭ ހުއްދައިގެ ދަށުން އެކްސްޕޯޓު ކުރެވޭނެ،" އިންޑިއާގެ ޑިރެކްޓަރޭޓް ޖެނެރަލް އޮފް ފޮރިން ޓްރޭޑުން ނެރުނު އެންގުމުގައި ވެ އެވެ.
