ގައުމުގެ ރައްޔިތުންނަށް ފިއްލަވައި ރާއްޖެ ވަޑައިގެން ހުންނެވި ސްރީލަންކާގެ ރައީސް ގޮތަބަޔަ ރާޖަޕަކްސަ މަގްބޫލުވެފައި ވަނީ "ދަ ޓާމިނޭޓާ" ގެ ނަމުންނެވެ. އެއީ ހޮލީވުޑްގެ ޓާމިނޭޓާ ފިލްމަށް ނިސްބަަތްކޮށް، ތަމަޅަ ޓައިގަރުންނާ ދެކޮޅަށް ކުރި ހަނގުރާމައިގައި އެމނިކުފާނު އަދާކުރެއްވި ހަރުކަށި ދަައުރު ފާހަގަކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ.
ގޮތަބަޔާއަކީ ފަހުގެ ތާރީހުގައި ލަންކާގެ ސިޔާސީ ދާއިރާ ހިސޯރުކޮށްގެން އުޅޭ ރާޖަޕަކްސަ އާއިލާގެ ހަތަރު ފިރިހެން ބެއިންގެ ތެރެއިން އެކަކެވެ. ބޭބޭފުޅު މަހިންދަ ރާޖަޕަކްސަ 2005 އިން 2015 އަށް ރަައީސްކަން ކުރެއްވި އިރު، އެމނިކުފާނަކީ ޑިފެންސް މިނިސްޓަރެވެ.
ލަަންކާގެ ދިގު ދާހިލީ ހަނގުރާމަ ނިމެން ގާތްވެފައި ވަަނިކޮށް، ސިފަައިންގެ އަނިޔާވެރި އަމަލުތަކުގައި 40،000 އަށް ވުރެ ގިނަ އާންމު ތަމަޅައިން މެރި ކަމަށް ކުރާ ތުހުމަތުތައް ގޮތަބަޔަ ދޮގުކުރައްވަ އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، އެ ތުހުމަތުތަކާ އެކު "ޓާމިނޭޓާ" ގެ ގޮތުގައި މަގްބޫލުވެ، ސިންހަޅަ މެޖޯރިޓީގެ ނަޒަރުގައި ގޮތަބަޔާއަަކީ "ބާރުގަދަ ލީޑަރެއް" ގެ ގޮތުގައި ސިފަވި އެވެ.
އޭގެ އިތުރުން މަހިންދަ ރާޖަޕަކްސަގެ ސަރުކާރުގައި "ހުދު ވޭނުގައި" މީހުން ރަހީނު ކުރުމުގެ ސަގާފަތް ފެއްޓެވީ ގޮތަބަޔާ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ދެކެ އެވެ. ހުދު ކުލައިގެ ވޭނުގައި މޫނު ފޮރުވައިގެން ތިބޭ ބަޔަކު އައިސް، ގިނަ އަދަދެއްގެ އިދިކޮޅު މީހުންނާއި ނޫސްވެރިން ޖަހައިގަނެގެން ގެންގޮސްފައިވެ އެވެ. އެ އެންމެން ވެސް ވީނުވީއެއް ނޭނގި ވަނީ ގެއްލިފަ އެވެ. ބެލެވޭ ގޮތުގައި ރަހީނުކޮށްގެން ގެންގޮސް މަރާލައި، ހަށިގަނޑު އަންދާލަނީ އެވެ.
ސްރީލަންކާގެ 2019 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާާސީ ކެމްޕެއިންގައި ގޮތަބަޔާގެ ސަޕޯޓަރުން.
ދެހާސް ނަވާރަ ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިހާބުގައި ގޮތަބަަޔާ ކާމިޔާބު ހޯއްދެވީ ސިންހަަޅަ ބުދިސްޓް މެޖޯރިޓީގެ މަގްބޫލް ވޯޓާ އެކު އެވެ.
ލަންކާގެ ނުފޫޒު ގަދަ ބުދިސްޓް ފާދިރީން ދެކެމުން ދިޔަ ގޮތުގައި ގޮތަބަޔާއަކީ އިހުގައި އުޅުނު ސިންހަޅަަ ފަހުލަވާނު "ދުޓުގެމުނު ދަ ގްރޭޓް"ގެ އެނބުރި އަައުމެވެ. އެ ފަހުލަވާނަކީ ތަމަޅަ ވެރިއަކު ތަހުތުން ވައްޓާލި ލީޑަރެކެވެ.
ދުޓުގެމުނު 24 އަހަރު ވެރިކަން ކުރި ނަމަަވެސް، ގޮތަބަޔަ ރައްޔިތުންނަށް ފިއްލަވައި ގައުމު ދޫކޮށް ރާއްޖެ ވަޑައިގެންނެވި އިރު، ވެރިކަމަށް ތިން އަހަރު ވެސް ނުފުރެ އެވެ. މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވައިފި ނަމަ އެމނިކުފާނު ވާނީ ލަންކާގެ އިންތިހާބީ ރަައީސުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ކުރު މުއްދަަތެއް ވެރިކަމުގައި ހުންނެވި ރައީސަށެވެ.
އުމުރުން 73 އަހަރުގެ ލީޑަރު ބުދަ ދުވަހުގެ ދަންވަރު ވަަގުތުގައި ސިއްރުން ރާއްޖެ ވަޑައިގެންނެވީ، އޭގެ ހަތަރު ދުވަސް ކުރިން ރަައްޔިތުން ނުކުމެ، އެމަނިކުފާނުގެ ރަސްމީ ގެކޮޅު ފަތަހަކޮށްފައި ވަނިކޮށެވެ.
އެ ހިސާބަށް ލަންކާގެ ހާލަތު ދިޔައީ ގޮތަބަޔާގެ އިސްތިއުފާއަށް ގޮވަައި ރައްޔިތުން މުޒާހަރާ ކުރާތާ އެތައް މަސްތަކެއް ފަހުންނެވެ. އެއީ ކޮވިޑް ބަލިމަޑުކަމަުގެ އިތުރުން، ދައުލަތް ހިންގުމުގައި ހެދި ގޯސްތަކެއްގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވި އިގްތިސާދު ތަދުމަޑުކަމާ ހެދި އެވެ.
ކުރިން ސިފައިންގޭގައި ހިދުމަަތް ކުރެއްވި ގޮތަބަޔަ މަސައްކަތް ކުރެއްވީ ސިޔާސީ ތަޖުރިބާ ނެތުމަކީ ބާރެއް ކަމުގައި ދެއްކުމަށެވެ. ނަމަވެސް ތަމަޅަ ޕާލިމެންޓް މެމްބަަރު ދަރްމަލިންގަމް ސިތަދްތަން ވިދާޅުވީ އެކަމަކީ ހަގީގަތުގައި ގޮތަބަޔަގެ ބަލިފައި ކަމަށެވެ.
"އެމަނިކުފާނުގެ ސިޔާސީ ވިސްނުމެއް ނެތްކަން ދިޔައީ ކޮންމެ ކަމަކުން ވެސް ފެންނަމުން. އެއް ކާރިސާއިން އަނެއް ކާރިސާއަށް ފުންމަމުން ދިޔަައީ. އެމަނިކުފާނު ހީކުރެއްވީ އޯޑަރުތައް ނެރުއްވުމުން ކަންކަން ހައްލުވަމުން ދާނެ ކަމަށް،" އޭނާ އޭއެފްޕީއަށް ވިދާޅުވި އެވެ.
"އަަޅުގަނޑާ ބައްދަލުވި ކޮންމެ ފަހަރަކު ވެސް ވިދާޅުވީ އެންމެ ފޯކަސް ކުރައްވަނީ އިގްތިސާދާއި، ގާނޫނު ނެގެހެއްޓުމަށޭ. އެކަމަކު އެ ދެ ކަމުން ވެސް ފެއިލްވެވަޑައިގެންނެވީ."
ތަރައްގީ އާއި މުއްސަަނދިކަން
ގޮތަބަޔަ ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވީ ތަރައްގީ އާއި މުއްސަނދިކަން ގެންނާނެ ކަމުގެ ވައުދާ އެކު އެވެ. ނަމަވެސް އދ. އިން ބުނާ ގޮތުގައި މިހާރު ލަންކާއަށް އަވަސް އިންސާނީ އެހީ ބޭނުންވެ އެވެ.
ކޮވިޑް ބަލިމަޑުކަމާ ހެދި ފަތުރުވެރިކަމުގެ އާމްދަނީ ހުއްޓި، ބޭރުގައި މަސައްކަތް ކުރާ ރައްޔިތުން ފޮނުވާ ރެމިޓެންސް ވެސް ހުއްޓުނެވެ. އެއީ ލަންކާއަށް ބޭރު ފައިސާ ނުވަތަ ޑޮލަރު ލިބޭ މައި ދެ ގޮތެވެ.
މި އަހަރު ފެށުނީއްސުރެ، ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ގަޑިއިރުތަކެއް ވަންދެން ކަރަންޓު ކަނޑަން ޖެހިފައި ވަނީ ތެޔޮ އިމްޕޯޓް ކުރާނެ ޑޮލަރު ނެތުމުންނެވެ. އޭގެ އިތުރުން ލަންކާގެ 22 މިލިއަން މީހުންނަށް ދަަނީ ކާބޯތަކެތީގެ ދަތިކަމާއި ތެލާއި ބޭހުގެ ދަަތިކަން މިދިޔަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން ކުރިމަތިވަމުންނެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ފަގީރުން އިތުރު ވާން ފަށައިފި އެވެ.
ލަންކާގެ ދިގު ޕެޓްރޯލް ކިޔުއެއް. -- ފޮޓޯ: އީޕީއޭ
ނޮވެމްބަަރު 2019 ވަނަ އަހަރު ގޮތަބަޔަ ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވި އިރު، ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވްގައި ހުރީ 7.5 ބިލިއަން ޑޮލަރެވެ. ނަމަވެސް ދާދި ފަހުން އެ އަދަދު އެންމެ މިލިއަަން ޑޮލަރަށް ވެއްޓުނު ކަމަށް، ބޮޑު ވަޒީރު ރަނިލް ވިކްރަމަސިންހަ ވިދާޅުވި އެވެ.
ގޮތަބަޔަގެ ވެރިކަމުގައި ލަންކާގެ ތާރީހުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބޭރުގެ ދަަރނި ނުދެއްކި ޑީފޯލްޓަކަަށް ދިޔައީ މިދިޔަ އެޕްރީލް މަހު އެވެ. މިދިޔަ ޖޫން މަހު ބަނގުރޫޓުވެފައިވާކަން އިއުލާންކޮށް، އިންފްލޭޝަން ހުއްޓުމެއް ނެތި އުފުލުނެވެ.
މީގެ ކުރިން ތަރައްގީ ވަމުން ދިޔަ ލަންކާގެ އިގްތިސާދު އެންމެ ބޮޑަށް މަޑުޖެހުނީ 2020 ވަަނ އަހަރު އެވެ. އެ އަހަރު އިގްތިސާދު 3.6 ޕަަސެންޓު ކުޑަވި އެވެ. ބެލެވޭ ގޮތުގައި މި ހިނގާ 2022 ވަނަަ އަހަރު ހަތް ޕަސެންޓުން އިގްތިސާދު ކުޑަ ވާނެ އެވެ.
"މި ބީރައްޓެހިޔާ ވަގަށް ނެގީ އަހަރުމެންގެ މުސްތަގްބަލް. ގޮތައަކީ މި ގައުމަަށް ނިސްބަތްވާ މީހެއް ނޫން. އޭނާ ފޮނުވާލަން ޖެހޭނެ،" ކުރީގެ ޕާލިމެންޓް މެމްބަަރު ހިރުނިކާ ޕްރޭމަޗަންދްރަ ގޮތަބަޔާގެ ގެކޮޅު ކައިރީގައި އޮތް މުޒާހަރާއެއްގެ ތެރެއިން ގޮވަމުން ދިޔަ އެވެ.
ގޮތަބަޔަ ވަނީ ސިފައިންގެ ހިދުމަތުން އަވަހަށް ރިޓަޔާ ކުރައްވައި، 1998 ވަނަ އަހަަރު އެމެރިކާއަށް ހިޖުރަ ކުރައްވާފަ އެވެ. އަނބުރާ ގައުމަށް ވަޑައިގެން ޑިފެންސް މިނިސްޓަރުކަން ފެއްޓެވީ 2005 ގަ އެވެ. ދެހާސް ނަވާރަ ވަނަ އަހަރު ރިޔާސީ ކެމްޕެއިނަށް ނުކުންނެވި އިރު، ގޮތަބަޔާއަކީ އެމެރިކާގެ ވެސް ރައްޔިތެކެވެ.
#ގޮތަގޯހޯމް
ގޮތަބަޔާގެ ވެރިކަމުގައި މުޅިން ވެސް ފެނުނީ ސިޔާސަތެއް ތަންފީޒު ކުރުމަށް ފަހު އެ ސިޔާސަތު މުޅިން އުވާލާ މަަންޒަރެވެ. ފާޑުކިޔާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި އެމަނިކުފާނު ވަނީ 100 އަަށް ވުރެ ގިނަ ގަރާރު ނެރުއްވުމަށް ފަހު އުވާާލައްވާފަ އެވެ. އެހެންކަމުން، ބައެއް މީހުން މަލާމާތް ކުރުމުގެ ގޮތުން "ގެޒެޓް ރިވާސް" ގެ ނަމުން ވެސް އެމަނިކުފާނަށް ނިސްބަތް ކުރެ އެވެ.
އޭގެ އިތުރުން ކުރީ ސަރުކާރުން ގެނައި ޑިމޮކްރެޓިކް އިސްލާހީ ބަދަލުތައް ދޫކުރައްވައި، ރައީސްގެ ބާރުތައް ވަރުގަދަ ކުރެއްވި އެވެ. ނަމަވެސް ވެރިކަމުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސްކޮޅު ޕްރެޝަރު ބޮޑުވެ، ބާރުތައް ޕާލިމެންޓަށް ދޫކޮށްލަައްވަން އެއްބަސްވެވަޑައިގެންނެވި އެވެ.
ވެރިކަމަށް އައިތާ ކުޑަ ދުވަަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ޓެކްސް ކުޑަކުރީ، ވެރިކަމަށް އައުމަަށް މާލީ އެހީވެދިން ފަރާތްތައް ހިތްހަމަޖެއްސުމަށެވެ. ލަންކާގެ އިގްތިސާދީ ހާލަތު އެހާާ ގޯސްވި އެއް ސަބަބަކީ ޓެކްސް ކުޑަ ކުރަން ނިންމުން ކަމށް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނެ އެވެ. މިހާރު ނިންމާފައި ވަނީ އޭރު ކުޑަ ކުރި ޓެކްސްތައް މަތި ކުރުމަށެވެ.
ސިޔާސަތުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑަށް ގޯސް ހެދީ މިދިޔަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް މަހު ދަނޑުވެރިކަމަށް ކެމިކަލް ބޭނުން ކުރުން މަނާ ކުރުމުން ކަމަށް ތަަޖުރިބާކާރުން ބުނެ އެވެ. އެކަން ތަންފީޒު ކުރިތާ ހަ މަސް ފަހުން، އުވާލި އެވެ. ނަމަވެސް އެ ހިސާބަށް ދިޔަައިރު ގިނަ ދަނޑުތައް މަރުވެއްޖެ އެވެ.
ގޮތަބަޔަ މަސައްކަތް ކުރެއްވީ ލަންކާއަކީ 100 ޕަސެންޓް އޯގެނިކް ދަނޑުވެރިކަން ކުރާ ފުރަތަމަ ގައުމަށް ހެއްދެވުމަށެވެ. އެ މަސައްކަތުގައި ގެއްލުން ލިބުނު އެތައް މިލިއަން ދަނޑުވެރިންނަށް މާލީ އެހީ ދޭނެ ކަމަށް ބުނި ނަމަވެސް، ސަަރުކާރުން އެ ވައުދު ފުއްދާފައެއް ނުވެ އެވެ.
ކާބޯތަކެއްޗާއި ތެލުގެ ދަތިކަން ކުރިމަތިވެ، އަގު އުފުލެން ފެށުމާ އެކު، ސިޓީތަކާއި އަވަަށްތަކުގައި ރައްޔިތުން ނުކުމެ އިސްތިއުފާއަށް ގޮވަން ފެށި އެވެ.
ގޮތަބަޔާ ރާއްޖެ ވަޑައިގެންނެވި މައްސަލައިގައި ސްރީލަންކާ ރައްޔިތުން މާލޭގައި މުޒާހަރާ ކުރަނީ. -- ފޮޓޯ: ޝާބިން/ އަދަދު
ބަލިމަޑުކަމުގެ ތެރޭގައި ލަންކާގެ ދެ ވަނަ އަށް އެންމެ ބޮޑު މައިނޯރިޓީގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ މުސްލިމުން ކޮވިޑް ޖެހި މަރުވުމުން، އިސްލާމްދީނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން ހަށިތައް ވަޅުލާން ހުއްދަ ނުދީ، އެންދުމަށް މަޖުބޫރު ކުރުމުން، ލަންކާ ރައްޔިތުންގެ އިތުރުން، ބައިނަލްއަގްވާމީ ފަރާތްތަކުގެ ފާޑުކިޔުން އަމާޒުވި އެވެ.
އެ ނިންމުމަށް މަރުހަބާ ކިޔަމުން ދިޔައީ ބުދިސްޓް ފާދިރީން އެކަންޏެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ އަހަަރެއްހާ ދުވަސް ފަހުން ގޭހުގެ ދަތިކަމާ ހެދި ބުދިސްޓުން ބޭނުންވާ ގޮތަށް އެ ދީނުގެ މީހުން މަރުވުމުން ހަށިތައް އެންދުން ހުއްޓާލަން މަޖުބޫރުވެ، ވަޅުލާން ފެށި އެވެ. ގޮތަބަޔާ ފިއްލެވުމާ ހަމައަށް ގައުމުގެ ހާލަތު ދިޔައިރު، ބުދިސްޓް ފާދިރީން ވެސް އެންމެ ފަހުން ތިބީ އެމަނިކުފާނާ ދެކޮޅަށް މަގުމަތީގެ ހަރަކާތުގަ އެވެ.
