އިރުމަތީ ގުދުސްގެ ޝެއިހް ޖައްރާ ހިސާބުގަނޑުގައި އުޅޭ ފަލަސްތީނު މީހުން ގެތަކުން ނެރުމާ މެދު އިޒްރޭލު ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުން ފަސްކޮށްފި އެވެ.
މިއަދު ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައި އޮތް އަޑުއެހުމާ ދިމާކޮށް ލޭއޮހޮރުވުން ހިނގާނެ ކަމުގެ ބިރު ހީވެފައި ވަނިކޮށް އަޑުއެހުން ފަސްކުރީ އިޒްރޭލުގެ ބަންޑާރަ ނައިބުގެ އެދުމުގެ މަތިންނެވެ.
އެކަމާ މެދު ގޮތެއް ނިންމާނެ ދުވަހުގެ ތާރީހު ކުރިއަށް އޮތް 30 ދުވަސް ތެރޭ އަލުން އިއުލާނު ކުރާނެ އެވެ.
ޝެއިހް ޖައްރާގައި އުޅޭ ފަލަސްތީނު މީހުން ގެތަކުން ނެރެން މަސައްކަތް ކުރާތީ ފާއިތުވި ހަފްތާއިން ފެށިގެން ކޮންމެ ރެޔަކު ވެސް އިރުމަތީ ގުދުސްގައި އަންނަނީ ހަމަނުޖެހުން ހިނގަމުންނެވެ.
ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި އިޒްރޭލު ފުލުހުން ހާލަތާ ނުބައްދަލު ބާރުގެ ބޭނުންކޮށް އެތައް ސަތޭކަ ބަޔަކަށް އަނިޔާވަމުން ދާތީ ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުގެ ފާޑުކިޔުން އިޒްރޭލަށް ވަނީ އަމާޒުވެފަ އެވެ.
އެމެރިކާ އާއި ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަން (އީޔޫ) އަދި އދ. އިން ވެސް އިއްޔެ ވަނީ މި މައްސަލާގައި ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފަ އެވެ.
ނަމަވެސް ބޮޑު ވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ ވަނީ ފުލުހުންގެ އަމަލުތައް ދިފާއުކުރައްވާ ވާހަކަދައްކަވާފަ އެވެ. އަދި ފަލަސްތީނު މީހުންނަކީ ހަރުކަށި މީހުންގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެއްވި އެވެ.
އިޒްރޭލުން 1967 ގައި އިރުމަތީ ގުދުސް ކާމިޔާބު ކަމާއެކު ހިފުމާ ދިމާކޮށް ޔަހޫދީން މިއަދު ފާހަގަކުރާ "ޖެރުސެލަމް ޑޭ" އާ ދިމާކޮށް ވެސް ހަމަނުޖެހުން ބޮޑުވެދާނެ ކަމުގެ ބިރު އެބަ އޮތެވެ.
ޔަހޫދީންގެ ކަނާއަތު ފިޔައިގެ ހަރުކަށި ގްރޫޕުތަކުން އާއްމު ގޮތެއްގައި މި ދުވަސް ފާހަގަކުރަނީ އިރުމަތީ ގުދުސްގައި ފަލަސްތީނު މީހުން ދިރިއުޅޭ ހިސާބުތަކުގައި ޕެރޭޑް ބާއްވައިގެންނެވެ.
ޝެއިހް ޖައްރާ މައްސަލައިގެ ތާރީހް
ޝެއިހް ޖައްރާގެ މައްސަލަ އުފެދުނީ 19 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގަ އެވެ. އޭރު ފަލަސްތީނުގެ ވެރިންނަކީ އުސްމާނީ ރަސްކަމުގެ ވެރިންނެވެ. ދެ ޔަހޫދީ ޓްރަސްޓަކުން ޝެއިހް ޖައްރާގެ ހިސާބުގަނޑެއް ގަތީ 1876 ގައި ކަމަށް ވެއެވެ.
އޭގެ ފަހުން 1948 ގެ އަރަބި އިޒްރޭލް ހަނގުރާމައިގައި އުރުދުންއިން ވަނީ އިރުމަތީ ގުދުސް ހިފާފަ އެވެ. އެއާއެކު ޝެއިހް ޖައްރާގައި ގިނަ ގެތަކެއް އެޅި އެވެ. އެ ގެތައް ހާއްސަ ކުރީ އިޒްރޭލުން ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ފަލަސްތީނުގެ ބިންތަކަށް ވެރިވެގަތުމުން ރެފިއުޖީންނަށް ވި އެތައް ހާސް ފަލަސްތީނު ރައްޔިތުންނަށެވެ.
އަހަރުތަކެއް ފަހުން 1967 ގައި އިޒްރޭލުން އަނެއްކާ ވެސް އިރުމަތީ ގުދުސްއަށް ވެރިވެ ގަތެވެ. އަދި ޝެއިހް ޖައްރާގެ ގެތަކަކީ ޔަހޫދީންގެ މުދާ ކަމުގައި ކަނޑައެޅި އެވެ. މިހާރު އިޒްރޭލުން ރަސްމީކޮށް ދެކޭ ގޮތުގައި އެ ގެތަކުގެ ވެރިންނަކީ ކަނާއަތުގެ ފިޔައިގެ ގްރޫޕުތަކެވެ. ގެތަކުގައި އުޅޭ ފަލަސްތީނު މީހުން ބޭރު ކުރަން އުޅެނީ އެ ގްރޫޕުތަކުން ކޯޓަށް ގޮސްގެންނެވެ.
އޭގެ ފަހުން 1982 ގައި ފަލަސްތީނުގެ މީހުން ވަނީ އެއީ ޔަހޫދީންގެ މުދާ ކަމަށް ބުނާ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފަ އެވެ. އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ފަލަސްތީނު މީހުންނަށް އެ ތަނުގައި އުޅުމުގެ ހުއްދަ ލިބެ އެވެ. ނަމަވެސް ފަލަސްތީނު މީހުން މިހާރު ބުނަނީ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރުވީ އޮޅުވާލައިގެން ކަމަށެވެ.
ފަލަސްތީނު މީހުން ދެކޭ ގޮތުގައި ގެތަކަކީ ޔަހޫދީންގެ މުދަލެއް ނޫނެވެ. އަދި އުސްމާނީ ވެރިކަމުގައި އެ ގެތަކުގެ ވެރިންގެ ގޮތުގައި އެންމެ ކުރިން އުޅުނީ ފަލަސްތީން މީހުންކަން ބަޔާން ކުރާ ލިޔުންތައް ވެސް އެމީހުން ހޯދާފައި ވެއެވެ.
އެކަމަކު ޔަހޫދީން ބުނަނީ އޭގެ ފަހުން އެ ބިންތައް ގަތީ އެ މީހުންނަށް ވުމުން އެއީ އެ މީހުންގެ މުދާ ކަމަށެވެ. މިހާރު ވެސް ޝެއިހް ޖައްރާގެ ބައެއް ގެތަކުން ފަލަސްތީނު މީހުން ވަނީ ބޭރުކޮށްފަ އެވެ. އެއް ގޭގައި 2009 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ފަލަސްތީނު މީހުން ދިރިއުޅެން ޖެހެނީ ޔަހޫދީ އާއިލާއަކާ އެކު އެވެ.
ޕީސް ނައު ގްރޫޕުން އަންދާޒާ ކުރާ ގޮތުގައި 3000 އަށް ވުރެ ގިނަ ފަލަސްތީނު މީހުން ދިރިއުޅޭ 200 އެއްހާ ގެއިން މީހުން ނުކުންނަ ޖެހުމުގެ ބިރު އެބަ އޮތެވެ. އޭގެ އިތުރުން ފަލަސްތީނު މީހުން ދިރިއުޅޭ 20،000 ގެ ސުންނާފަތިކޮށްލުމުގެ ބިރު ވެސް އެބަ އޮތެވެ.
ފަލަސްތީނާއި އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތް ކުރާ މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި މި ގެތަކުން މީހުން ނެރުމުގެ ހަގީގީ މަގްސަދަކީ މުޅި ގުދުސްގައި އިޒްރޭލުގެ ބާރު ހިންގުމެވެ. ފަލަސްތީނުން ބޭނުން ވަނީ އިރުމަތީ ގުދުސްއަކީ އެ ދައުލަތުގެ ވެރިރަށަށް ހެދުމަށެވެ. އެކަމަކު އިޒްރޭލުން ދެކެނީ މުޅި ގުދުސް އަކީ އެ މީހުންގެ ވެރިރަށް ކަމަށެވެ.
އެހެންވެ އެ ތަނުގައި ޔަހޫދީން އާބާދު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށީ 2001 ގައެވެ. އިޒްރޭލުން ބޭނުންވަނީ ގުދުސްގެ އާބާދީގެ 70 ޕަސަންޓަކީ ޔަހޫދީންނަށް ހެދުމަށެވެ. އަދި އާބާދީގައި ފަލަސްތީނު ރައްޔިތުންގެ ނިސްބަތް އެންމެ ގިނަވެގެން 30 ޕަސަންޓަށް ކުޑަ ކުރުމަށެވެ.
