ޒަމާނީ މަގުތަކާ އެކު ފުވައްމުލަކުގެ އިގުތިސާދަށް ދިރުން!

ކާރު މަޑުކުރަމުން ގޮސް ގާތްގަނޑަކަށް ހުއްޓުމަކަށް އައިސްފި އެވެ. ހީކުރެވުނީ މަންޒިލަށް އާދެވި، އަވަހަށް ފައިބަންވީ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އަދި އާދެވުނިއްޔެއް ނޫނެވެ. މަގުގެ އަޑިގުޑަންކަމާ ހެދ އެރި ހުއްޓުމެކެވެ. ފުވައްމުލަކަށް 2018 ގައި އައީ އެއިރު އެމްޑީޕީގެ ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓްގެ ހައިސިއްޔަތުން ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސޯލިހު ކުރައްވާ ކެމްޕެއިން ކަވަކުރާށެވެ.

މިފަހަރު، އޭގެ ގާތްގަނޑަކަށް ފަސް އަހަރު ފަހުން އާދެވުނު އިރު އޭރާއި އަޅައި ބަލާއިރު އެންމެ ބޮޑު ބަދަލެއް ފެނުނީ މަގުތަކުންނެވެ. މިރަށުގެ ރިންގު ރޯޑާއި ބޮޑެތި މަގުތަކާއި އެތެރޭގެ ގިނަ މަގުތަކެއް ވެސް ވަނީ ހަދައިފަ އެވެ.

"މިހާރު މި ސަރުކާރުން ރަނގަޅު ފެންވަރަށް މިހެދީ 32 މަގު. ދެން ކުރީގައި ހަދަން ފަށާފައި އޮތް މާނޭރުން ފެށިގެން، ގެން މިސްކިތާ ހަމައަށް. އެ މަގުގެ އަމަލީ މަސައްކަތް ފެއްޓީ ކުރީ ސަރުކާރުން. އެކަމަކު ކުރިއަކަށް ނުދޭ. ހަމަ އެކަނި ލެވެލްކުރީ، ދެން މިސަރުކާރުން އައިސް ޕޭވްކޮށް ހުރިހާ ކަމެއް ކުރީ،" ފުވައްމަލަކު ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ޑިރެކްޓަރް ޖެނެރަލް އަހުމަދު ނިޖާހު ވިދާޅުވި އެވެ.

އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ފުވައްމުލަކުގެ އެތެރޭ މަގުތަކުގެ ތެރެއިން ސްކޫލްތަކުގެ ކައިރީގައި ހުރި މަގުތަކަކީ ހާލަތު ބަދަލުކުރަން ޖެހިފައިވާތާ އެތައް ދުވަހެއް ވެއްޖެ މަގުތަކެކެވެ. އެ މަގުތައް ކުރިން އޮތް ގޮތުން، ވާރޭ ވެހޭ ދުވަސްވަރު ކުދިންނަށް ސްކޫލަށް ދާން ވެސް ވަރަށް ދައްޗެވެ.

"ވާރޭ ވެހިއްޖެއްޔާ ފެންބޮޑުވެެގެން ކުދިންނަށް ސްކޫލަށް ނުދެވޭ ދުވަސްތައް އާދޭ އޭރު ހަމަ. މިސާލަކަށް ފުވައްމުލަކު ސްކޫލް، ފެންބޮޑުވެއްޖެއްޔާ ހިނގާފައިދާ އެއްވެސް ކުއްޖަކަށް އެ ސްކޫލަކަށް ނުވަދެވޭނެ ފެންގަނޑަށް ނޭރި," ނިޖާހު ވިދާޅުވި އެވެ.

ފުވައްމަލު މަގަކުން ބަޔަކު ސައިކަލް ދުއްވާފައި ދަނީ. މި ރަށުގެ ގިނަ މަގުތަކެެއް ވަނީ ޒަމާނީ ފެންވަރަށް ހަދާފައި. -- ފޮޓޯ: މިރާޝް ނާޝިމް/ އަދަދު

ފުވައްމުލަކުގެ ކުޅިތައް އޮންނަ ސަރަހައްދުތަކުގެ މަގުތަކަކީ ވާރޭ ވެހޭ މޫސުމުގައި ވަރަށް އަވަހަށް ފެންބޮޑުވާ މަގުތަކެކެވެ. ވިއްސާރަ މޫސުމުގައި އެތެރޭގެ އެ މަގުތަކަށް ނާރާ ވޭތޯ މީހުން މަސައްކަތް ކުރެ އެވެ.

އޭރު މަގުތައް އުނދަގުލީ ހަމަ އެކަނި ވިއްސާރަ މޫސުމަކު ނޫނެވެ.

"ވާރޭ ނުވެހުނަސް އެހާ އުނދަގޫވާނެ އެ މަގުތައް. ވާރޭ ނުވެހޭ މޫސުމެއްގައި ހިރަފުހާ ހެދި ނުދުއްވޭ. ދެން މަގުތަކުގައި އެހުންނަ ވަޅުގަނޑުތަކާ އެކަންކަމާ ހެދި ވެސް އެހާ އުނދަގޫވާނެ. އަނެއްހެން ބުނަންޏާ ގިނަ ބައެއްގެ ބެކްބޯން ވެސް ހުންނާނީ ގޮސްފައި،" ނުހަދާ ހުރި މަގުތަކުގެ ހާލަތު ކިޔައިދެއްވަމުން ނިޖާހު ވިދާޅުވި އެވެ.

ފުވައްމުލަކު މަގުހެދުމުގެ މަޝްރޫއުގައި 18.5 ކިލޯމީޓަރުގެ މަގު ހަދައި ނިމެން ކައިރިވެފައިވާއިރު، އެތެރޭގައި ނުހެދި ހުރި ގިނަ މަގުތަކާއި ގޯޅިތަކުގައި ތާރުއެޅުމުގެ މަސައްކަތް 255.2 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް އެމްޓީސީސީއާ މިހާރު ވަނީ ހަވާލުކޮށްފަ އެވެ. އެ މި މަޝްރޫޢުގެ މަސައްކަތް 730 ދުވަހުގެ ތެރޭ ނިންމަންޖެހެ އެވެ.

މިއީ މިރަށުގެ މީހުންނަށް މިހާތަނަށް ލިބިގެން ދިޔަ އެންމެ ބޮޑު އެއް އުފަލެކެވެ.

"މިހާރު ލޯމަރާލައިގެން ވެސް ދުއްވާލާފަ ދެވޭހާ މަގުތައް ފަސޭހަ،" މަރިޔަމް (މަރީ) ނަމުން އެކަނި އެނގެން ބޭނުންވާ، ކުއްޖަކު ހުންނަ މީހަކު ބުންޏެވެ.

އިގުތިސާދީ ހަރަކާތްތައް ފުޅާވެ، ވަޒީފާ އިތުރުވެއްޖެ

އެއް އިރެއްގައި ވެސް ލަފާފުރަން ފަސޭހަނޫން ފުވައްމުލަކަކީ މަސްވެރި ރަށެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ދަނޑުވެރިކަން ކުރިޔަސް، އެއީ އެހާ ގިނަ ބައެއްގެ ދިރިއުޅުން ހަމަޖައްސައިލެވޭ ސްކޭލްގައި ކުރާކަމެއް ނޫނެވެ. ދިރިއުޅުން ރަށުގައި ކުރިއަށް ގެންދަން ބޭނުންވާ މީހުންނަށް އެހެންވީމާ އެންމެ ފަސޭހަ މަގަކީ ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާއެއް ހޯދުމެވެ.

ނިޖާހު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މީގެ ކުރިން ސިވިލް ސާވިސް ވަޒީފާއަކަށް އިއުލާނުކޮށްލުމާ އެކު އެންމެ ވަޒީފާއަކަށް ވެސް ތިރީސް، ސާޅީސް މީހުން ކުރިމަތިލަނީ އެހެންވެ އެވެ.

"މިހާރު އެކަން ވަަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވެއްޖެ. މިހާރު ބައެއް ވަޒީފާތަކަށް ކުރިމަތިލަނީ ދެމީހުން، ތިން މީހުން،" ރަށު ތެރޭގައި ޕްރައިވެޓް ސެކްޓާ ވަޒީފާތައް އިތުރުވިކަމުގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

އެކަން އެހެންވީ، މަގުތަކުގެ ދަތިކަމާ ހެދި މީހުން އެއްގޮތަަކަށް ވެސް ދާހިތްނުވާ އެތައް ތަނަކަށް މިހާރު ފަސޭހައިން ދަތުރުކޮށްލެވޭ ގޮތް ވެފައި އޮތީމަ އެވެ.

"ތަންތަން ހަދަމުން އަންނަނީ. އިހަށް ދުވަހު މިދިމާލުން ރެސްޓޯރެންޓެއް، އެކޮޅުން އެއްތަން [ހުޅުވައިފި]. މިހެން ދުއްވާލާފައި ދާއިރު އެބަ ފެނޭ އާ ފިހާރަތައް،" ނިޖާހު ވިދާޅުވި އެވެ.

ރަށުތެރޭގައި ގެސްޓު ހައުސްތަކާއި، ރެސްޓޯރެންޓުތަކާއި، އެހެން ވިޔަފާރިތައް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. އެވާހަކައިގެ ތެދުކަން، ރަށު ތެރެ ބަލައިލުމުން އަހަރެމެންނަށް ވެސް ފެނުނެވެ.

ފުވައްމުލަކު ގައި ތާރު އަޅާފައި ނެތް މަގަކުން ބަޔަކު ދުއްވާފައި ދަނީ. -- ފޮޓޯ: މިރާޝް ނާޝިމް/ އަދަދު

ރަށުތެރޭ ފެންބޮޑުވުމަށް ވެސް ފަރުވާ

ފުވައްމުލަކަކީ ގުދުރަތީ ގޮތުން ރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށާ މުޅިން ތަފާތު ގޮތަކަށް އުފެދިފައި އޮތް ރަށެެކެވެ. އެންމެ ތަފާތު އެއް ސިފަ އަކީ ރަށުގެ ވަށައިގެން އޮތް ފަސްގަނޑު އެހެން ގިނަ ރަށްރަށަށް ވުރެ އުސްކޮށް އޮތުމެވެ. އެއާ އެކު މެދުތެރޭގެ އަޑިކަން ވެސް އެހެން ގިނަ ރަށްރަށަށްވުރެ ބޮޑެވެ.

އެކަން އެހެން އޮވެފައި، ބޮޑެތި ކުޅިތައް ހުރުމުން، ވިއްސާރަ މޫސުމުގައި މިއީ ވަރަށް ފަސޭހައިން ފެންބޮޑުވާ ރަށެކެވެ. އެގޮތަށް ފެންބޮޑުވާ ހާލަތްތަކުގައި މީގެ ކުރިން ފެން ހިންދަމުން އައީ ރަށުގެ އެކި ދިމާލުން މޫދަށް ކަނޑާފައިވާ ކާނުތަކަކުންނެވެ. ނަވާރަ ސަތޭކަ އައްޑިހައިގެ އަހަރުތަކުގައި ހެދި އެ ކާނުތަކަކީ އިންޖިނިއަރިންގެ ގޮތުން ބަލާއިރު އެކަމަށް ވަރަށް އެކަށޭނަ މަސައްކަތެކެވެ.

މިރަށުގެ މަގުތައް ޒަމާނީ ފެންވަރަށް ހަދާ މަޝްރޫއުގައި ފެންބޮޑުވުމުގެ މައްސަލަ އަށް ވެސް ހައްލު ގެނައުމަށް ވަނީ ނިންމައިފަ އެވެ. މަގު ހެދުމުގެ މަޝްރޫއުގައި ސްޓޯމްވޯޓާ ޑްރެއިނޭޖް ވިއުގައެއް ވެސް ހިމެނެ އެވެ. މިހާރު ހަދާފައިވާ ބޮޑެތި މަގުތަކުގައި އެ ނިޒާމު ވަނީ ގާއިމްކޮށްފަ އެވެ.

އެ ނިޒާމުގެ ބޭނުން ހިފޭނީ އެހެން ނަމަވެސް، މަގު ހެދުމުގެ ދެ ވަނަ ފިޔަވަހީގެ މަސައްކަތް ނިމުނީމަ އެވެ.

"އެ ސިސްޓަމް އަދި ބޭނުންކުރާކަށް ނުފަށާ. އެކަމަކު އާ މަގުތައް ހެދި ފަހުން ރަށު ތެރެއިން ފެން ހިނދޭލެއް އަވަސް ވެއްޖެ ކަމަށް ފާހަގަވޭ. އެއީ މިހާރު ހަދާފައި ހުރި މަގުތަކުގައި ވެސް ހުރޭ އެ މަގުތަކަށް އެޅޭ ފެން ހިނދޭނެ ގޮތްތަކެއް، ސްޓޯމް ވޯޓާ ޑްރެއިނޭޖް ނިޒާމު އަދި ނުޖެއްސިޔަސް،" މަގުތަކުގެ ފަސޭހަ އިހުސާސްކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އަހުމަދު، 45، ބުންޏެވެ.

ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ސަރުކާރުން ހިންގާ ބައެއް މަޝްރޫއުތަކަށް އަންނަ ފާޑުކިއުންތައް ފުވައްމުލަކުގައި މަގު ހެދުމުގެ މަޝްރޫއަށް ވެސް އެބަ އޮތެވެ. އެއީ މީހުން އުއްމީދުކުރާ ސްޕީޑުގައި ކުރިއަށް ނުދިއުމެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް އެ މަޝްރޫއުން ފުވައްމުލަކަށް ލުޔެއް ލިބިއްޖެ އެވެ. ރަށު ތެރޭ ދުއްވައިލުމުން އެކަން ފެންނަން އެބަ އޮތެވެ. މީހުން ތިބީ މަގު ހެދުމުގެ ދެވަނަ ފިޔަވަހީގެ މަސައްކަތް މިހާރަށް ވުރެ އަވަސްވެ، އެ މުޅި މަޝްރޫއު ނިމޭނެ ދުވަހެއްގެ އިންތިޒާރުގަ އެވެ.

ވެހިކަލެއްގައި، ހާސްކަމެއް ނެތި ރަނގަޅު ސްޕީޑެެއްގައި މިހާރު ދުއްވާލެވެ އެވެ. ދަރިން ގޮވައިގެން ފެންގަނޑާއި، ޗަކަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނގި މާޒީ ވަނީ ނިމިފަ އެވެ. ދެން އޮތީ މި ބަދަލުތަކާއެކު ރަށަށް ދިރުން ލިބެން ފެށުމެވެ.

ފުވައްމުކަލު ކުޅިއެއްގެ މަންޒަރު މަތިން ނަގާފައި. -- ފޮޓޯ: މިރާޝް ނާޝިމް/ އަދަދު

އެފަދަ ދެ ވަނަ ރަށެއް ނެތް

ރާއްޖޭގެ އިދާރީ ހިންގުމުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި އަތޮޅެކޭ ކިޔަސް، ޏ އަތޮޅަކީ އަތޮޅެއްގެ ސިފަ ލިބިގެންވާ އަތޮޅެއް ނޫނެވެ. އެއީ މާކަނޑުގެ މެދުގައި އޮތް މާސިންގާ ޖަރީޒާއެކެވެ.

ބިޔަބޮޑު މިރަށުގެ ބޮޑުމިނަކީ 491.7 ހެކްޓަރެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ބައެއް އަތޮޅުތަކުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ހުރިހާ ރަށެއްގެ ބޮޑުމިނަށްވުރެ ވެސް ބޮޑު ރަށެކެވެ. ރަށަށް ދެވިފައިވާ އިނގިރޭސި އަކުރާއި ނަންބަރަކީ އާރު-1 އެވެ. އިހަށް އިދާރީ ގޮތުން ފުވައްމުލައް ބެހިފައި އޮތީ ނުވަ އަވަށަކަށެވެ. އެއީ ދަޑިމަގު، ހޯދަޑު، މާދަޑު، ދަށޮކުބާ، މިސްކިތްމަގު، ދޫނޑިގަން އަދި ފުނާޑު އެވެ. މީގެތެރެއިން ދަށޮކުބާ، މިސްކިތްމަގަށް އިތުރުކޮށް އެ އަވަށް ވަނީ އުވާލާފަ އެވެ.

މިރަށް ސިޓީއަކަށް ބަދަލުކުރެއްވީ 2017 ވަނަ އަހަރު އެވެ. ގުދުރަތީ މުއްސަނދި ވަސީލަތްތަކެއް ލިބިފައިވާ މި ސިޓީއަކީ އާސާރީ ގޮތުންވެސް މުހިންމު ބިނާތަކެއް ހިމެނޭ ސިޓީއެކެވެ. މި ސިޓީގައި ހުންނަ ކެނޑޭރި މިސްކިތުގެ ހަރިންމަ ތެރޭގައި ވަރަށް ގިނަ ދުވަސްވީ ހަތަރެސްކަން ވެވެއް އޮވެ އެވެ. އަދި ރަށުގެ ފުރަތަމަ އަންހެން ވާރުވެރިޔާ (އެ ޒަމާނުގައި އަތޮޅުވެރިޔާ)، ދޮންސިއްތީބުގެ މަހާނަ ކަމަށް ބުނެވޭ މަހާނައެއް މި މިސްކިތުގެ ގަބުރުސްތާނުގައި ހުރެ އެވެ.