އިހުގައި ދޮންކޭލަކީ އެއާ ނުލައި ޖާފަތެއް ފުރިހަމަނުވާ މޭވާ އެކެވެ. ކައިވެނީގެ ވަލީމާތަކާއި ކުދިންނަށް ނަންކިއުމުގެ އުފަލުގައި ތައްޔާރުކުރާ ކޭންތަކާއި ދަރިން ޤުރުއާން ޚަތިމްކުރީމާ ތައްޔާރުކުރާ ކޭންތަކުގައި ވެސް ދޮންކެޔޮ ހުންނަން ޖެހެ އެވެ. އޭރުގައި އެކަންކަމަށް ބޭނުންކުރަމުން އައީ މުޅީންވެސް ރާއްޖޭގައި ހައްދާ އެކި ބާވަތްތަކުގެ ފަތްކޭލެވެ. ބޮންތިރަތްކޭލާއި ފުސްބޮންތި ރަތްކޭލެވެ.
ކޮންމެ ކޭމެއް ބާއްވަން ގަސްދުކުރާ ދުވަހުގެ ދެދުވަހެއް ކުރިން ގޭގެ ފިރިހެނުން އެންމެ ފަރުވާތެރިކަމާ އެކު ކުރާނެ އެއް ކަމަކީ ކޭމަށް ބޭނުންވާ ކެޔޮ ދޮންކުރުމުގެ ތައްޔާރީ އެވެ. އެކަމަށް އޮތް ކަމަށް އޭރުގައި ދެކޭ އެންމެ އަވަސް މަގަކީ ކެޔޮގަނޑު ވަޅުލުމެވެ. ވަޅުލުމޭ ބުންޏަސް އެއީ ހަމަ ވަޅުގަނޑެެއް ކޮނެފައި ވަޅުލުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ވަކި ތަރުތީބަކުން މޮޅަށް ކުރާ ކަމެކެވެ.
ދޮންކުރަން ކެޔޮވަޅުލަން ބޭނުންކުރާނީ ކުރުނބަލުގެ ފިއްސާއި ކެޔޮގަހުގެ ފަތެވެ.
ކުރުނބަލުގެ ފިއްސޭ މިތާނގައި މިކިޔަނީ ކުރުނބާ މެށީމާ ހުންނަ ފިހީގެ ވާހަކަ އެވެ. އެކަމަކު ކޮންމެ ފަހަރަކު ކެޔޮދޮންކުރުމަށް ޓަކައި ކުރުނބާ އިހަލެއް މަށައިގެން ބޯކަށް ނުޖެހެ އެވެ. މީދާކައިގެންނާއި ވަނދުވެގެން ރުއްތައް ދަށަށް ފައިބާފައި ހުންނަ ރޯ އުނބުވެސް އެކަމަށް ފުދެ އެވެ. މީދާ ކޭ އުނބެއް ނަމަ މީދާކޭ ހިސާބާ ދުރުން މަށާލައިގެން ފިހި ނަގާނީ އެވެ. ދެން އެއްކުރާނީ ރަނގަޅަށް ހިކިފައި އެކަމަކު ފީނުވެ ހުންނަ ކެޔޮފަތެވެ. ތާހިރުކަން އާއްމު މިންވަރަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް މަތީގައި ގެންގުޅޭ މީހުން އެފަތްތައް ދޮވެވެސް ލާނެ އެވެ.
ފިއްސާއި ކެޔޮފަތް އެއްކުރުމަށް ފަހު ދެން އޮންނާނީ ވަޅު ތައްޔާރުކުރުމެވެ.
ވަޅު ތައްޔާރުކުރުން
ގޯތި ތެރެއިން ނުވަތަ ހޭޅިމަތިން ރަނގަޅު ތަނެއް ބަލައި ވަޅުކޮންނާނީ އާއްމުގޮތެއްގައި ނާށިންނެވެ. އެހެނީ އެއީ އުދަލިން ކޮނެވޭ ވަރަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް ހިމަކޮށް ހުންނަން ޖެހޭ ވަޅެކެވެ. ކެޔޮގަނޑަށް ވުރެ ފުޅާވާނީ ކުޑަތަންކޮޅެކެވެ. އެއް ބަޔަކު ވަޅުތައް ތައްޔާރުކުރާ އިރު އަނެއް ބަޔަކު ކުރާނެ ކަމަކީ ކެޔޮއަރިތަކާއި ކެޔޮވައްތަކުގެ ދެމެދުގައި ހުރިނަމަ ހުރި ހުސްތަންތަނަކަށް ފިހި ޖެހުމެވެ. އެހެންވީމާ ވަޅުތައްުޔާރުކޮށް ނިމޭ އިރު ކެޔޮގަނޑުތައް ހުންނާނީ ތައްޔާރުކޮށް ނިމިފަ އެވެ.
ކެޔޮގަނޑުގެ ބައްޓަމާ ދާދި އެއް ސިފަޔަކަށް ކޮނެފައިވާ ވަޅުތަކުގައި ކެޔޮފަތްތައް ޖަހާނީ ކެޔޮގަނޑަށް ވެލީގެ އަސަރު ނުކުރާނެހެން އެއްފަތްގަނޑު މައްޗަށް އަނެއްފަތްގަނޑު އަރުވައި ފައްތަރުކުރަމުންނެވެ. އެއަށް ފަހު ވަޅުތަކުގެ ފުލުގައިވާ ފަތްގަނޑުގެ މައްޗަށް ވެސް އަޅާނީ ފިިއްސެވެ. މަޑުމަޑުން ކެޔޮގަނޑުތައް ވަޅުތަކަށް ތިރިކުރީމާ ބާކީ އޮތްހާ ޖާގައަކަށް އަނެއްކާވެސް އަޅާނީ ފިއްސެވެ. އެއަށް ފަހު ކެޔޮގަނޑުގެ މަތިންވެސް އަނެއްކާ ފަތް އަޅައި ނިވާކޮށްލާނީ އެވެ. ކެޔޮވަޅަށް ވެލިއަޅައި ބައްދާލާނީ އެއަށް ފަހުގަ އެވެ. ދެން ކެޔޮވަޅުތައް ފާހަވާނެހެން މަތީގައި ދަނޑިކޮޅެއް ޖަހައިލާނެ އެވެ. އެކަމަށް ބައެއް ފަހަރު ގަލެއް ވެސް ބާއްވަ އެވެ.
ކެޔޮގަނޑުތައް ހުރިގޮތަށް ވަޅުލުމަކީ އާއްމު އުސޫލުކަމަށް ވިޔަސް، ބައެއް ފަހަރު އަރިތައް ވަކިކޮށްގެން ވެސް މިގޮތަށް ވަޅުލަ އެވެ.
ވަޅުލާފައިވާ ކެޔޮގަނޑުތައް ހުރިގޮތެއް އެންމެ އަވަހަށް ވެސް ބަލައިނާނީ ކޭން ކައްކާ ދުވަހުގެ ހެނދުނު އެވެ. ހަރުވެފައިވާ ކެޔޮގަނޑެއް ނަމަ އެހައިތަނަށް އޮންނާނީ މުޅީން ދޮންވެފަ އެވެ. ދޮންނުވެ ހުރެއްޖެއްޔާ ފުރަތަމަ ތުހުމަތު އަމާޒުވާނީ ކެޔޮކެނޑިމީހާ އެވެ. އޭނާ މާޅަކޮށް ކެނޑިކަމުގެ ތުހުމަތު އެޅޭނެ އެވެ. ނޫނީ ގޯސްވާނީ ފިއްސެވެ. މާބޮޑަށް ވަޅޯވެފައި ހުރި އުނބުތަކަކީ އެވެ. އެކަމަކު މިއީ ވަރަށް މަދުން ނޫނީ ކުރިމަތިނުވާ ހާލަތެކެވެ.
ބޮޑެތި ޖާފަތްތަކަށް މިހެން ކެޔޮ ދޮންކުރިޔަސް، ގޭގައި ހުންނަ ކެޔޮގަހެއްގައި ހަރުވާ ކެޔޮގަނޑެއް ގޭގެ އަހުލުވުވެރިން ކައިލުމަށް ޓަކައި ދޮންކުރާކަށް މިހާ މަސައްކަތެއް ނުކުރާނެ އެވެ. އެހާލަތުގައި ކުރާނެ ކަމަކީ ގޭތެރެއިން ރަނގަޅުތަނެއްގައި ކެޔޮގަނޑު އެލުވާފައި ރަނގަޅު ސުތުލިގޯންޏެއް ލުމެވެ.
ޒަމާނާ އެކީގައި މިކަހަލަ އާދަކާދަ މިހާރު ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް އުވިފަ އެވެ. ރާއްޖޭގައި ފަސޭހައިން ހެދޭ ފަތްކެޔޮވެސް މިހާރު ގިނައިން ގެންނަނީ އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކުންނެވެ. ގޯތީގައި ރަނގަޅަށް ޖާގަ އޮންނަ އެތައް ގެއަކަށް ވެސް މިހާރު ގެންނަނީ އަވަށްޓެރި ގައުމަކުން ގެނެސް ފިހާރައިގަައި އެލުވައިލާފައި ހުންނަ ކެޔޮގަނޑަކުން އަރިއެއް ނުވަތަ ދެތިން އަރި އެވެ. އިހުގައި ވައް ގުނައިގެން ވިއްކާ އުޅުނު ކެޔޮ މިހާރު ވިއްކަނީ ކިލޯ ކިރައިގެންނެވެ. ދޮންކުރާކަށް ކަމެއް ނުކުރެ އެވެ. ބޯޓެއްގެ ވަތުން ކަސްޓަމްސް ރަހައްދުގެ އަވިގަނޑުން، ގުދަންތަކުން ފިހާރަތަކާ ހިސާބަށް ގެންދާ އިރު ކެޔޮ ހުންނަނީ ދޮންވެފަ އެވެ. އެހުރިހާ ތަނެއްގައި ދެމީމާ ދޮން ނުވެ ހުއްޓައި ގެއަށް ގެންދަން ލިބުނަސް ދޮންވާނެ އިރަކުން ދޮންވާން ހުންނާނީ ބަހައްޓައިފަ އެވެ.
މަތީގައި މިކިޔައިދިނީ 1980 އަހަރުތަކާއި 1990ގެ އަހަރުތަކުގައި ވެސް ގިނަ ރަށްތަކެއްގައި ކެޔޮދޮންކުރަން ކޮށް އުޅުނު މަސައްކަތެވެ. އެ މަސައްކަތް އެހެން ކުރާ ބަޔަކު މިހާރުވެސް ތިބެދާނެ އެވެ.
