އިންޑިއާ އާއި ޕާކިސްތާން އަދި ބަންގްލަދޭޝްގެ އެތައް ހާސް ބަޔަކަށް މި އަހަރު ޑެންގީ ހުން ޖެހިގެން ރިޕޯޓުކުރި އެވެ. މިއީ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި އެހާ ބޮޑަށް މި ބަލީގެ އަސަރު ކުރި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. ކޮވިޑާ ހެދި ސިއްހީ ނިޒާމުތަކަށް ލޮޅުން އަރާފައި ވާއިރު ޑެންގީ ހުން ފެތުރި އެ ނިޒާމަށް އިތުރު ބުރަޔަކަށް ވަނީ ވެފަ އެވެ.
އިންޑިއާގައި މި އަހަރުގެ މިހާތަނަށް މަދުވެގެން 116،991 މީހުންނަށް ޑެންގީ ޖެހިފައި ވެ އެވެ. އެ ގައުމުގެ 15 ސްޓޭޓަކާއި އެހެން ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުން ވެސް ކޭސްތައް ފެނުނެވެ. ޕާކިސްތާނުގައި ވެސް އިންޑިއާ ބޯޑަރު ކައިރީގައި އޮންނަ ދެ ޕްރޮވިންސް، ޕަންޖާބް އަދި ސިންދް އިން ކޭސްތައް ފެނިފައި ވެ އެވެ.
ޕަންޖާބުގައި މިހާތަނަށް 19،021 ކޭސް ފެނިފައި ވާއިރު 75 މީހުން މަރުވި އެވެ. ސިންސް ސްޓޭޓުން ފެނިފައި ވަނީ 4،273 ކޭސް އެވެ. މުޅި ޕާކިސްތާނުގެ ޖުމްލަ އަދަދު ސާފު ނުވި ނަމަވެސް އިންޓަނޭޝަނަލް ފެޑެރޭޝަން އޮފް ރެޑް ކްރޮސް އެންޑް ރެޑް ކްރެސެންޓުން ބުނީ ވެރިރަށް އިސްލާމްއާބާދުގައި ކޭސްތައް އިތުރުވުމުގެ ޓްރެންޑެއް ފާހަގަވަމުންދާ ކަމަށެވެ.
ބަންގްލަދޭޝްގައި މި އަހަރުގެ މިހާތަނަށް 25،000 މީހުންނަށް ޑެންގީ ޖެހިގެން އެޑްމިޓުކޮށްފައި ވާއިރު 95 މީހުން މަރުވި އެވެ. ނޮވެމްބަރު ނުވަ ވަނަ ދުވަހު 24 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި މަދުވެގެން 151 މީހުންނަށް މި ބަލި ޖެހިގެން އެޑްމިޓު ކުރަން ޖެހުނެވެ.
ޑެންގީ އަކީ މަދިރީގެ ޒަރިއްޔާ އިން ހަށިގަނޑަށް ޖެހޭ ވައިރަލް އިންފެކްޝަނެކެވެ. މި ބަލި އާއްމުކޮށް ފެތުރެނީ ހޫނު ތަންތަނުގައި ވަކިން ހާއްސަކޮށް ފެން ހަރުލާ ގޮތަށް ހުންނަ ނަމަ މަދިރި އާލާވެގެންނެވެ. ޑެންގީ ފަތުރާ މަދިރި އާއްމުކޮށް އުޅެނީ 2000 މީޓަރަށް ވުރެ ތިރި ހިސާބުތަކުގަ އެވެ. އަދި މަދިރި އާލާވުމަށް 16 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސް އަށް ވުރެ މަތީގައި ފިނިހޫނުމިން ހުންނަން ޖެހެ އެވެ.
ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) އިން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ ހަތަރު ބިލިއަން މީހުންގެ ތެރެއިން ދެބައިކޮށްފައި އެއް ބަޔަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން އުޅެނީ ޑެންގީގެ ނުރައްކާ އޮތް ހިސާބުތަކުގަ އެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް 100-400 މިލިއަން މީހުންނަށް މި ބަލި ޖެހި، 40،000 މީހުން މަރުވެ އެވެ.
ޑެންގީ ފެތުރެނީ ކިހިނެއް؟
ޑެންގީ އަކީ ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެއް ނޫނެވެ. އެއާ ހިލާފަށް މި ބަލި ފެތުރެނީ ޑެންގީ ވައިރަސް ހަށިގަނޑުގައި ހިމެނޭ އަންހެން އީޑީޒް މަދިރި އިންސާނުންގެ ގައިގައި ހެފުމުންނެވެ. އިންސާނުންގެ ގައިން މަދިރި އަށް ވެސް މި ބަލި އަރަ އެވެ. އިންފެކްޓުވެފައިވާ މަދިރީގެ މުޅި އުމުރަށް ވެސް އިންސާނުންގެ މެދުގައި ބަލި ފަތުރަމުން ދާނެ އެވެ. މަދިރިއެއްގެ އުމުރުގެ ދިގު މިނަކީ 3-4 ހަފުތާ އެވެ.
ޑަބްލިއުއެޗްއޯ އިން ބުނެފައި ވަނީ ފަހަކަށް އައިސް ޑެންގީ ފެތުރުން ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށެވެ. އިންފެކްޝަންގެ އަސަރު އިންސާނަކަށް ކުރުމުން އަލާމާތްތައް ފެންނަނީ 4-5 ދުވަސް ފަހުންނެވެ. އެ އަލާމާތްތައް ހަފުތާއެއް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވަންދެން ފެނުން އެކަށީގެންވެ އެވެ.
ޑެންގީ ޖެހޭ ކޮންމެ ހަތަރު މީހެއްގެ ތެރެއިން އެކަކު ބަލިވެ އެވެ. އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ބޮލުގައި ރިއްސުން، މޭނުބައި ކުރުން، ހުން އައުން، ބަނޑުގައި ރިއްސުން، ނޭވާލާން އުނދަގޫވުން އަދި ސީރިއަސް ހާލަތްތަކުގައި ހަށިގަނޑުގެ އެތެރެއިން ލޭ އައުން ހިމެނެ އެވެ. ޑެންގީ ޖެހުމުން ބަލިވާ ކޮންމެ 10 މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކުގެ ހާލު ސީރިއަސްވެ އެވެ.
ޑެންގީ އިން ސަލާމަތް ވާން އެޅޭނެ އެންމެ ރަނގަޅު ފިޔަވަޅަކީ މަދިރި ހެފުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމެވެ. އެގޮތުން މަދިރިގެ ބޭނުން ކުރުމާއި، މަދިރި ދުރުކުރާ ސްޕްރޭ، ލޯޝަން ނުވަތަ އެހެން އެއްޗެއް ބޭނުން ކުރުމެވެ. ޑެންގީ އަށް ވަކި ހާއްސަ ފަރުވާއެއް ނޯވެ އެވެ. ބަލި ޖެހިއްޖެ ނަމަ ޑޮކްޓަރުން ލަފާދެނީ ގިނައިން ދިޔާ ތަކެތި ބުއިމަށާއި، އަރާމު ކުރުމަށާއި، ހުން އަންނަ ނަމަ ބޭސް ކެއުމަށެވެ.
