ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކުން ދައުލަތުން ޒިންމާވާ ގޮތަށް ނަގާފައިވާ ލޯނުތަކާއި ސަބްސިޑީ ދިނުމާއި ކެޕިޓަލްއަށް ކުރާ ހަރަދު ހިމެނޭގޮތަށް، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ހިރާސް 2.5 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު (38.5 ބިލިއަން ރުފިޔާ)އަށް އަރާ ކަމަށް ވާލްޑް ބޭންކުން ބުނެފި އެވެ.
ވާލްޑް ބޭންކުން ނެރުނު ރާއްޖޭގެ ޕަބްލިކް އެކްސްޕެންޑިޗާ ރިވިއުގައި ބުނެފައިވަނީ ސަރުކާރުން ދޭ ސަބްސިޑީ އާއި ލޯނާއި އެހެނެހިން މާލީ އެހީތަކުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރުގެ ކުންފުނިތަކުން ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ހިރާސް ބޮޑު ކަމަށެވެ.
އެ ރިޕޯޓުގައި ބުނެފައިވަނީ، ސަރުކާރުން މިފަދަ ކުންފުނިތައް މެދުވެރިކޮށް އުމްރާނީ ތަރައްގީގެ ނޫނީ ޕީއެސްއައިޕީ މަޝްރޫއުތައް ހިންގުމަށްޓަކައި ދައުލަތުން ޒިންމާވާ ގޮތަށް ހޯދައިދީފައިވާ ލޯނު ފަދަ މާލީ އެހީތެރިކަން، 2020 ނިމުނުއިރު 1.3 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާ ކަމަށެވެ. އެއީ އެ އަހަރު ނިމުނުއިރު، އުފެއްދުންތެރިކަން ނޫނީ ޖީޑީޕީގެ 35 ޕަސަންޓެވެ.
މީގެ އިތުރުން 2018 އާއި 2021 އާ ހަމައަށް ކާޑާއި ތެލުގެ ސަބްސިޑީގެ ގޮތުގައި ކަމާގުޅޭ ކުންފުނިތަކަށް އެވަރެޖު ގޮތެއްގައި އަހަރަކު 79 މިލިއަން ޑޮލަރު ސަރުކާރުން ދީފައިވާ ކަމަށް ރިޕޯޓުގައި ބުނެފައިވެ އެވެ.
އަދި ކުންފުނިތަކުގެ ރައުސުލްމާލަށް ދައުލަތުން ދޭ ފައިސާ ވެސް ފާއިތުވި ފަސް އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަހަރުން އަހަރަށް ވަނީ މަތިވެފަ އެވެ.
މިގޮތުން، 2017-2018 ގައި 35 މިލިއަން ޑޮލަރުގައި ހުރި އަދަދު، 2019 ވަނަ އަހަރު ތިން ގުނަވެ، 102 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ވަނީ އަރައިފަ އެވެ. އަދި މިދިޔަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް އެ އަދަދު 139 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އިތުރުވެފައިވާކަމަށް ރިޕޯޓުގައި ބުންޏެވެ.
ކުންފުނިތަކުގެ ފައިދާގެ ބޮޑު ހިއްސާއެއް ސަބްސިޑީން
އެ ރިޕޯޓުގައި ބުނީ ސަރުކާރުގެ 20 ކުންފުންޏަކަށް 2020 ވަނަ އަހަރުގެ ސާފު ފައިދާގެ ގޮތުގައި 275 މިލިއަން ޑޮލަރު ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ.
ނަމަވެސް، އެ ފައިދާގެ ބޮޑު ބައެއް ހިއްސާކުރަނީ ސަރުކާރުން ދިން ސަބްސިޑީގެ އިތުރުން ރައުސުލްމާލަށް ދިން މާލީ އެހީތެރިކަން ކަމަށެވެ.
މިގޮތުން، އެ 20 ކުންފުނީގެ ސާފު ފައިދާގެ ތެރެއިން 224 މިލިއަން ޑޮލަރަކީ އެގޮތަށް ސަރުކާރުން ދިން ފައިސާ ކަމަށެވެ. އެއީ ޖުމްލަ ސާފު ފައިދާގެ 81 ޕަސަންޓެވެ.
މީގެ އިތުރުން ސަރުކާރުގެ ހިއްސާއަށް ޑިވިޑެންޑްގެ ގޮތުގައި ފައިސާ ލިބެމުންދަނީ މަދު ކުންފުނިތަކުން ކަމަށް ވެސް އެ ރިޕޯޓުގައި ވަނީ ފާހަގަކޮށްފަ އެވެ.
މިގޮތުން، ސާރުކާރު ހިއްސާވާ ޖުމްލަ 32 ކުންފުނި އޮންނައިރު، ކޮވިޑުގެ ކުރިން 2019 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ސަރުކާރަށް އެއްވެސް މިންވަރެއްގެ ޑިވިޑެންޑެއް ދައްކަމުން ދިޔައީ އެންމެ ހަ ކުންފުނިންނެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެވަރެޖު ގޮތެއްގައި ސަރުކާރަށް ލިބޭ ޑިވިޑެންޑުގެ ދެ ބައި ކުޅަ އެއް ބައި ލިބެނީ ދިރާގުން ކަމަށް އެ ރިޕޯޓުގައި ބުންޏެވެ.
އެއާއެކު އެސްއޯއީތަކުން ލިބެމުން އައި ޑިވިޑެންޑް 2010-2012 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު ޖީޑީޕީގެ ނިސްބަތުން 1.8 ޕަސަންޓުގައި ހުރުމަށްފަހު، އެ ނިސްބަތް 2013-2021 ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު 0.8 ޕަސަންޓަށް ވަނީ ވެއްޓިފަ އެވެ.
މައިގަނޑު ހައްލަކީ ޕްރައިވަޓައިޒޭޝަން
ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ގިނަ ކުންފުނިތަކުގެ މާލީ ހާލަތު ކައިރި މުސްތަގުބަލުގައި އިތުރަށް ގޯސްވާނެ ކަމަށް ވާލްޑް ބޭންކުން ލަފާކުރާއިރު، އެ ކުންފުނިތަކަށް ދައުލަތުން ދެމުންދާ މާލީ އެހީތެރިކަން ހަރުދަނާ ގޮތެއްގައި މުރާޖައާކޮށް، ދައުލަތަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މާލީ ހިރާސްތައް ކުޑަކުރުމަށް ފިޔަވަޅުތައް އަޅަންޖެހޭ ކަމަށް ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެ އެވެ.
މިގޮތުން، އެންމެ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން، ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީ އިސްވެ، ވިޔަފާރި އުސޫލުން ހިންގާ ކުންފުނިތަކާއި ހަމައެކަނި ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުކުރާ ކުންފުނިތައް ވަކިން ފާހަގަކުރަންޖެހެ އެވެ. އެއަށްފަހު ކޮމާޝަލް ކުންފުނިތަކުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕަފޯމަންސްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ސަބްސިޑީ ދިނުމުގެ އިތުރުން ކުންފުނީގެ ހިއްސާ ޕްރައިވަޓައިޒް ކުރުން އެ ރިޕޯޓުގައި ދީފައިވާ ލަފާތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެ އެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ސަރުކާރުން ކުންފުނިތައް އުފެއްދުމުގެ ކުރިން، ބާޒާރުގައި އެކަމަށް އިތުރު ގޮތްތައް ހުރިތޯ ބެލުމަށް ވެސް އެ ރިޕޯޓުގައި ވަނީ ލަފާދީފަ އެވެ.
