ކޮވިޑް ފަތުރާ ވައިރަހުގެ މުޅިން އާ ވޭރިއެންޓް، އޮމިކްރޯން، ދުނިޔެއިން ފެނުނީ މީގެ މަހެއްހާ ދުވަސް ކުރިންނެވެ. މިއަދާ ހަމައަށް އައި އިރު، ރާއްޖެ ޒިޔާރަތް ކުރި ފަސް ފަތުރުވެރިއަކާއި އޮމިކްރޯންއާ ގުޅުން ހުރި ކަމަށް ވަނީ ފާހަގަވެފަ އެވެ.
ގިނަ މިޔުޓޭޝަންތަކެއް ހިމެނޭ އެ ވޭރިއެންޓާ ގުޅޭ ދިރާސާތައް ސައިންސްވެރިންނާއި ސިއްހީ އޮފިޝަލުން ކުރަމުން ދާއިރު، މިހާތަނަށް ހޯދުނީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ ރާއްޖެ އަށް ކުރަމުން ދަނީ އަދި ކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވެނީ ކޮން ކަހަލަ އަސަރެއް ހެއްޔެވެ؟
ކޭސްތަކުގެ 99 ޕަސެންޓަކީ އަދިވެސް ޑެލްޓާ
ރާއްޖެ އިން އެންމެ ފުރަތަމަ އޮމިކްރޯން ވޭރިއެންޓް ފެނުނީ ނޮވެމްބަރު 21 ވަނަ ދުވަހު ދެކުނު އެފްރިކާ އިން ރާއްޖެ އައި ފަތުރުވެރިއެއްގެ ގައިންނެވެ. އޭނާގެ ދެ ޑައިރެކްޓު ކޮންޓެކްޓުން ފާހަގަވި އިރު، އޭރު އޭނާ ފިޔަވައި އިތުރު މީހަކު އެ ވޭރިއެންޓަށް ޕޮޒިޓިވެއް ނުވެ އެވެ.
"ކްލޯޒް ކޮންޓެކްޓްގެ ގޮތުގައި ދެ ކޮންޓެކްޓް ފާހަގަވެފައި ވޭ. އެހެން ނަމަވެސް އިތުރު ރެންޑަމް ސާމްޕަލްތަކެއް ވެސް ވަނީ ނަގާފައި. ނެގުނު ސާމްޕަލްތަކުން އިތުރު ސާމްޕަލެއް ޕޮޒިޓިވެއް ނުވޭ،" ހެލްތު އިމަޖެންސީ އޮޕަރޭޝަންސް ސެންޓަރު (އެޗްއީއޯސީ) ގެ ތަރުޖަމާނު ޑރ. ނަޒްލާ ރަފީގް އޭރު ވިދާޅުވި އެވެ.
ފުރަތަމަ ކޭހަށް ފަހު އިތުރު ހަތަރު ކޭސް ފެނިފައި ވާއިރު، އެ އެންމެންނަކީ ވެސް ދެކުނު އެފްރިކާ އަށް ދަތުރުކޮށްފައިވާ މީހުން ކަމަށް އެޗްއީއޯސީގެ ޑރ. އިބްރާހިމް އަފްޒަލް ބުދަ ދުވަހު މި ނޫހަށް ވިދާޅުވި އެވެ. ނަމަވެސް އެ މީހުންގެ ކޮންޓެކްޓުންގެ މައުލޫމާތު އަދި ސާފެއް ނޫނެވެ.
އެ ކޭސްތަކާ އޮމިކްރޯންއާ ލިންކު ކުރެވުނީ ރާއްޖެ އިން ފުރުމުގެ ކުރިން ނެގި ޑިޕާޗާ ސާމްޕަލް ކޮވިޑަށް ޕޮޒިޓިވްވެ، އޭގެ ޖިނޯމިކް ސީކުއެންސިން ހެދުމުންނެވެ. އަފްޒަލް ވިދާޅުވީ ރާއްޖެ އިން ސީކުއެންސިން ހަދާ ސާމްޕަލްތަކުގެ ތެރެއިން އޮމިކްރޯން ފާހަގަވީ އެއް ޕަސެންޓަށް ވުރެ ވެސް މަދުން ކަމަށެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިހާތަނަށް ލިބިފައިވާ ޖީން ސީކުއެންސިންގެ ޖުމްލަ ޑޭޓާ އަށް ބަލާލައިފި ކަމަށް ވާ ނަމަ، 99 އިންސައްތަ އަކީ ޑެލްޓާ ވޭރިއެންޓް. ދެން ބާކީ އެކެއް އިންސައްތައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭނެ ފަހުން ފެނުނު ފަސް އޮމިކްރޯން ކޭސް،" އަފްޒަލް ވިދާޅުވި އެވެ.
ޑެލްޓާ އާއި އޮމިކްރޯންގެ އަލާމާތްތަކާއި އަސަރު
މި އަހަރުގެ އޭޕްރިލް މަހު އިންޑިއާ އިން އެންމެ ފުރަތަމަ ފެނުނު ޑެލްޓާ ވޭރިއެންޓާއި އޮމިކްރޯން ވޭރިއެންޓު ޖެހުމުން ފެންނަ އަލާމާތްތައް ތަފާތު ނުވި ނަމަވެސް، ކުރާ އަސަރުގެ ތަފާތުތަކެއް އެބަ ހުރި ކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކަ އެވެ.
އޮމިކްރޯން ވޭރިއެންޓްގެ ސްޕައިކް ޕްރޮޓީންގައި 30 މިޔުޓޭޝަން ހިމެނޭ އިރު، ޑެލްޓާ ވޭރިއެންޓުގައި ހިމެނެނީ 18 މިޔުޓޭޝަނެވެ. މިހާތަނަށް ދުނިޔޭގައި އެންމެ ހަލުވިކޮށް ފެތުރިފައި ވަނީ ޑެލްޓާ އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، އޮމިކްރޯންގެ ހަލުވިމިން އެއަށްވުރެ އަވަސް ވާނެ ކަމަށް ދަނީ ބެލެވެމުންނެވެ.
އޮމިކްރޯން އެންމެ ފުރަތަމަ ފެނުނު ދެކުނު އެފްރިކާގައި ނޮވެމްބަރު މަހުގެ މެދު ތެރޭގައި ދުވާލަކު ފެނުނީ 250 ކޭހެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު ދުވާލަކު 8،000 އަށް ވުރެ ގިނަ ކޭސް ފެނެ އެވެ. އެ ގައުމުގެ ރައީސް ސިރިލް ރަމަފޯސާ ވެސް މި ވަގުތު ހުންނެވީ ކޮވިޑަށް ޕޮޒިޓިވްވެވަޑައިގެން އައިސޮލޭޝަންގަ އެވެ.
ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) އިން ބުދަ ދުވަހު ބުނީ ވަރަށް ހަލުވި މިނެއްގައި އޮމިކްރޯން ވޭރިއެންޓް މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ފެތުރެމުންދާ ކަމަށެވެ. މިހާތަނަށް 77 ގައުމަކުން އެ ވޭރިއެންޓް ފެނިފައި ވާއިރު، ގައުމުތަކުން އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކާ މެދު ޑަބްލިއުއެޗްއޯ އިން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރި އެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންނާ ކުރިމަތިވެފައިވާ ވައިރަހުގެ ނުރައްކަލާ މެދު ފަރުވާ ކުޑަކުރެވޭކަން މީގެ ކުރިން ވެސް އެނގުނު. އޮމިކްރޯންގައި ހާލު ސީރިއަސްވުން ކުޑަވި ނަމަވެސް، ކުއްލިއަކަށް ކޭސްތައް އިތުރުވާ ނަމަ ތައްޔާރު ނުވެ ތިއްބާ ސިއްހީ ނިޒާމުތައް ހުއްޓުމަށް އައިސްދާނެ،" ޑަބްލިއުއެޗްއޯގެ ޗީފް ޑރ. ޓެޑްރޯސް އަދަނޮމް ވިދާޅުވި އެވެ.
ޑެލްޓާ އާއި އޮމިކްރޯން އިން ކޮވިޑް ޖެހުމުން ވެސް ފެންނަނީ އެއް ކަހަލަ އަލާމާތްތަކެކެވެ. ނަމަވެސް މިހާތަނަށް ހުރި ދިރާސާތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި އޮމިކްރޯން އިން އަލާމާތްތައް ކުރިމަތިވަނީ "މައިލްޑް" ނުވަތަ އާދައިގެ މިންވަރަކަށެވެ.
"އޮމިކްރޯންގެ ސިވިއަރިޓީ އަށް ބަލާލައިފި ކަމަށް ވާ ނަމަ ހަގީގަތުގައި އޮމިކްރޯންގެ ޓްރާންސްމިސިބިލިޓީ ހައި ކަމަށް ފެންނަނީ. ދެން މިހާތަނަށް ރިކޯޑެޑް ވަން ޑެތްތާ މި އިނީ. އަޅުގަނޑު ދަންނަވާނީ އަދި ތަންކޮޅެއް އަވަހޭ ވަކި އޮމިކްރޯން ވީމަ ސިވިއަރިޓީ އިތުރުވާނެއޭ ދަންނަވަން،" ބުދަ ދުވަހު ބޭއްވި ޕްރެސް ކޮންފެރެންސްގައި އެޗްއީއޯސީގެ އަފްޒަލް ވިދާޅުވި އެވެ.
ބޫސްޓާ ޑޯޒް މުހިއްމުވެއްޖެ
އޮމިކްރޯން ވޭރިއެންޓާ ގުޅިގެން މިހާތަނަށް މަރުވެފައި ވަނީ އެންމެ މީހެކެވެ. އިނގިރޭސި ބޮޑު ވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަން އަންގާރަ ދުވަހު ވިދާޅުވީ އެކަކު މަރުވެފައި ވާއިރު، އެ ވޭރިއެންޓާ ގުޅިގެން ހޮސްޕިޓަލުގައި އެޑްމިޓު ކުރުން އިތުރުވާން ފަށައިފި ކަމަށާއި އާއްމުންނަށް ކުރެވޭނެ "އެންމެ ރަނގަޅު ކަމަކީ ވެކްސިންގެ ބޫސްޓާ ޑޯޒް ޖެހުން" ކަމަށެވެ.
ދިރާސާތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި އޮމިކްރޯން ވޭރިއެންޓުން ވެކްސިންތަކުގެ "އެފިޝެންސީ" އަށް އަސަރުކުރެ އެވެ. ބައެއް ވެކްސިންތަކުގެ ދެ ޑޯޒުން އޮމިކްރޯންއާ ދެކޮޅަށް އެއްވެސް ރައްކާތެރިކަމެއް ނުލިބެ އެވެ. ނަމަވެސް ބަލި ޖެހިއްޖެ ނަމަ ސީރިއަސްވުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑަވާނެ އެވެ.
މިހާރު ބޭނުން ކުރާ ހުރިހާ ވެކްސިނަކީ ވެސް މީގެ ދެ އަހަރު ކުރިން ފެތުރެން ފެށި ކޮވިޑް ފަތުރާ އޮރިޖިނަލް ވައިރަހަށް ބިނާކޮށް ހަދާފައިވާ ވެކްސިނެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ވެކްސިންތަކުގެ ތިން ވަނަ ބޫސްޓާ ޑޯޒެއް ޖަހައިގެން އޮމިކްރޯންއާ ދެކޮޅަށް ރައްކާތެރިކަމެއް ލިބޭނެ ހެއްޔެވެ؟
ތިން ވަނަ ޑޯޒާ އެކު ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް އެތެރެވާ ވެކްސިންގެ "ކޮންޓެންޓަކީ" ކުރީ ދެ ޑޯޒާ އެކައްޗެއް ނަމަވެސް، ރައްކާތެރިކަން ލިބޭ މިންވަރު ކުރިއަށް ވުރެ އެތައް ގުނައެއް އިތުރުވާ ކަމަށް ސައިންސްވެރިން ބުނެ އެވެ. އޭގެ އިތުރުން ބޫސްޓާ ޑޯޒާ އެކު އުފެދޭ އެންޓިބޮޑީ އިތުރުވެ، ކޮލިޓީ ވެސް ރަނގަޅުވެ އެވެ.
"ގިނައިން ވެކްސިން ޖަހާ ވަރަކަށް، ލޭގައި ހުންނަ އެންޓިބޮޑީ އިތުރުވަމުންދާނެ. އެއީ ކިހާ މުއްދަތަކަށް ދެމިހުންނާނެ އެންޓިބޮޑީއެއް ކަމެއް ނޭނގޭ. އެކަމަކު ގިނައިން ވެކްސިން ޖަހާ ވަރަކަށް، ގިނަ ދުވަސް ވަންދެން ހަށިގަނޑު ދިފާއީ ވިސްނުން ދެމިއޮންނާނެ،" ޕްރޮފެސަރު ޗާލްސް ބެންގަމް ބީބީސީ އަށް ވިދާޅުވި އެވެ.
އޮމިކްރޯން ވޭރިއެންޓް ފެތުރެން ފެށުމާ އެކު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހް ވިދާޅުވީ ޑިސެމްބަރު މަހުގެ މެދަކާ ހަމައަށް ދާއިރު، އާއްމުކޮށް ހުޅުވާލައިގެން ބޫސްޓާ ޝޮޓް ދޭން ފަށާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް "ބައެއް ޑިލޭތައް ދިމާވެ" އެ މަސައްކަތް އަދި ފަށާފައެއް ނުވެ އެވެ.
"ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ޑިލޭތަކެއް އެބަވޭ. އެހެން ނަމަވެސް އަޅުގަނޑުމެން އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ ލިބުނުހާ އަވަހަކަށް ސްޓާޓް ކުރާނަން،" ބުދަ ދުވަހު އަދަދު އިން ކުރި ސުވާލަކަށް ޖަވާބުދެމުން އެޗްއީއޯސީގެ އަފްޒަލް ވިދާޅުވި އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 50 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންނަށް މިހާރު ވެސް ދަނީ ބޫސްޓާ ޝޮޓް ދެމުންނެވެ.
ރަސްމީ ތަފާސްހިސާބު ދައްކާ ގޮތުން ރާއްޖޭގެ ޓްރެންޑް ހުރީ ކޭސްތައް އިތުރުވުމާ ދިމާލަށެވެ. އެގޮތުން ސެޕްޓެމްބަރާއި އޮކްޓޯބަރު މަހު އެވްރެޖްކޮށް ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް ފެނުނީ 100 އަށް ވުރެ މަދު ކޭސް އެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު ދުވާލަކު ފެންނަ ކޭސްތައް ވަނީ 100 އިން މައްޗަށް އަރާފަ އެވެ.
ކޮވިޑް ބަލީގައި ރާއްޖެ އިން މިހާތަނަށް 258 މީހުން މަރުވެފައި ވާއިރު، ހާލު ސީރިއަސްވުން ކުޑަވި ނަމަވެސް ހަލުވިކަމާ އެކު ފެތުރޭ އޮމިކްރޯންގެ ކޮމިއުނިޓީ ސްޕްރެޑެއް އަންނާނެ އިރަކަށް އެންމެން ވެސް ތައްޔާރުވުން ބުއްދިވެރި އެވެ. ކޭސްތައް ކުއްލިއަކަށް އިތުރުވުމުގެ ކުރިން ސިއްހީ ނިޒާމު ތައްޔާރުވުމާއި، ވަކިވަކި ފަރުދުން ވެސް ބަލި ނުފެތުރޭނެ ގޮތްތަކަށް އަމަލުތައް ބަހައްޓައި، "ނިއު ނޯމަލް" ހަނދާނުގައި ބެހެއްޓުން ބުއްދިވެރި އެވެ.
