ރާއްޖޭގެ ޑިޖިޓަލް އައިޑެންޓިޓީގެ ނިޒާމާއި ދައުލަތުގެ ޑޭޓާ އާއި ރައްޔިތުންގެ ޒާތީ މައުލޫމާތު ބެލެހެއްޓުމަށް ބޮޑެތި ގާނޫނީ ބާރުތަކެއް ހޯމް މިނިސްޓްރީގެ ދަށުން ހިންގާ "މޯލްޑިވްސް ޑިޖިޓަލް ސާވިސް" އަށް ދިނުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ދެ ބިލެއް ހުށަހަޅައިފި އެވެ.
މިއަދުގެ މަޖިލިސް ޖަލްސާގައި ކުރިއަށްދަނީ "މޯލްޑިވްސް 2.0 ޑިޖިޓަލް ޓްރާންސްފޮމޭޝަންގެ ބިލު" ގެ އިބްތިދާއީ ބަހުސް އެވެ. ގައްދޫ ދާއިރާގެ މެންބަރު މުހައްމަދު އަލީ ހުށަހެޅުއްވި އެ ބިލާއެކު ހޯމް މިނިސްޓްރީގެ ދަށުން ހިންގާ "މޯލްޑިވްސް ޑިޖިޓަލް ސާވިސް" ވެގެންދާނީ ރާއްޖޭގައި އުފެދޭ އެންމެ ބާރުގަދަ އެއް މުއައްސަސާއަށެވެ. އެ މުއައްސަސާއިން ބަލަހައްޓާ ޑިޖިޓަލް އައިޑެންޓިޓީގެ ބިލު ވެސް މިވަގުތު އޮތި މަޖިލީހުގަ އެވެ.
ޑިޖިޓަލް ޓްރާންސްފޮމޭޝަން ބިލު ފަރުމާކޮށްފައި އޮތްގޮތުން އެ މުއައްސަސާއަށް ފާރަވެރިވެ ޖަވާބުދާރީކުރުވުމުގައި މަޖިލީހުގެ މާ ބޮޑު ދައުރެއް ނެތެވެ. އެ ބިލުގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި އެއީ ހޯމް މިނިސްޓްރީގެ ދަށުން ހިނގާ މުއައްސަސާއެކެވެ. އަދި އެ މުއައްސަސާގެ އެންމެހާ ކަންކަމަކާ ބެހޭގޮތުން މަޖިލީހަށް ޖަވާބުދާރީވާނީ ހޯމް މިނިސްޓަރެވެ.
ޑިޖިޓަލް ސާވިސްއަށް ދީފައިވާ ބާރުތައް
- ޑިޖިޓަލް ޓްރާންސްފޮމޭޝަން ޕްރޮގްރާމް ހިންގައި، ޑިޖިޓަލް އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ ގާއިމުކޮށް، ތަރައްގީކޮށް ބެލެހެއްޓުން
- ދައުލަތުގެ އިންފޮމޭޝަން އެންޑް ކޮމިއުނިކޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީއާ ގުޅުންހުރި ހުރިހާ ހިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދިނުން
- ދައުލަތުގެ ކޮމްޕިއުޓަރު ނެޓްވޯކާއި، ނެޓްވޯކް އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ ބަލަހައްޓައި ހިންގުން
- ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުން ޑިޖިޓަލްކޮށް ހިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ފަންނީ މިންގަނޑުތަކާއި އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން
- މައުލޫމާތާއި ޑޭޓާ ހިއްސާކުރާނެ ނިޒާމުތަކާއި އުސޫލުތައް ގާއިމުކޮށް ޑޭޓާ ހިއްސާކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުން
- ދައުލަތުގެ މަސައްކަތްތައް ހަރުދަނާކުރަން ބޭނުންވާ ސޮފްޓްވެއާތައް ތައާރަފުކުރުން އަދި/ނުވަތަ އުފައްދައި، ތަރައްގީކޮށް ހިންގައި ބެލެހެއްޓުން
- ދައުލަތުގެ އެންމެހާ އިދާރާތަކުގެ ރަސްމީ ޑިޖިޓަލް ހިދުމަތްތަކާއި، ވެބްސައިޓުތަކާއި، އޮންލައިން މުއާމަލާތްތަކަށް ބޭނުންކުރާނެ ރަސްމީ ޑޮމެއިން ކަނޑައަޅައި، ދައުލަތުގެ އިދާރާތައް އެ ޑޮމެއިންއަށް ބަދަލުކުރުން
ދައުލަތުގެ ހިދުމަތްތައް ޑިޖިޓަލް ކުރުމުގެ ތެރޭގާއި ޑިޖިޓަލް އައިޑެންޓިޓީގެ ނިޒާމުގެ އިތުރުން ނެޝަނަލް ސިޓިޒަން ޕޯޓަލްއެއް ގާއިމުކުރުޏާއި ޑޭޓާ އެކްސްޗޭންޖު އޮނިގަނޑެއް އެކުަލަވާލުން ހިމެނެ އެވެ.
ނެޝަނަލް ސިޓިޒަން ޕޯޓަލްއަކީ ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުން ފޯރުކޮށްދޭ ހިދުމަތްތަކާއި، ކައުންސިލްތަކުން ފޯރުކޮށްދޭ ހިދުމަތްތަކާއި އެ ގާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާ ދައުލަތުގެ ހިދުމަތްތައް އެއް ފުރާޅެއްގެ ދަށުން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ގާއިމުކުރާ ޕޯޓަލް އެވެ. އެ ޕޯޓަލް ގާއިމުކުރުމާއެކު ވަކިވަކި ޕޯޓަލްތަކެއް އިދާރާތަކަށް ބޭނުމެއް ނުކުރެވޭނެ އެވެ.
މޯލްޑިވްސް ޑޭޓާ އެކްސްޗޭންޖު ޕްލެޓްފޯމްގެ ނަމުގައި ގާއިމުކުރާ ޑޭޓާ އެކްސްޗޭންޖު ޕްލެޓްފޯމްގައި ހުންނަ އިމިއުޓަބަލް ލޮގް ބެލޭނީ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުންނެވެ. އެ ޕްލެޓްފޯމް ގާއިމުކުރުމާއެކު ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުގެ މެދުގައި ޑޭޓާ ޑުޕްލިކޭޓު ކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ނޫނެވެ.
މި ބިލުގެ ދަށުން ދައުލަތުގެ ކްރިޓިކަލް ޑޭޓާ އާއި ރައްޔިތުންގެ ޒާތީ މައުލޫމާތު ބަހައްޓަން ސޮވްރިން ކްލައުޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ ގާއިމުކޮށް ބަލަހައްޓާނީ ވެސް އެ މުއައްސަސާއިންނެވެ. އެއާއެކު ދައުލަތުން ޑިޖިޓަލްކޮށް ފޯރުކޮށްދޭ އެންމެހާ ހިދުަމަތެއް ހޯސްޓުކުރަން ޖެހޭނީ އެ ކްލައުޑްގަ އެވެ.
ރާއްޖޭގެ ޑިޖިޓަލް ޓްރާންސްފޮމޭޝަނާއި ޑިޖިޓަލް ގަވަނަންސްގެ ކަންކަމާ ގުޅޭ ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު މި ބިލުން ދެނީ ހަތް މެންބަރުންގެ މައެްޗަށް އެކުލެވޭ ޑިޖިޓަލް ޓްރާންސްފޮމޭޝަން ކައުންސިލަށެވެ. އެ ކައުންސިލުގައި ތިބެނީ ރައީސް އާއި، ހޯމް މިނިސްޓަރާއި، އިކޮނޮމިކް މިނިސްޓަރާއި، ކޮމިޝަނާ ފޯ ޑިޖިޓަލް ޓެކްނޮލޮޖީ އާއި، ކޮމިއުނިކޭޝަން އޮތޯރިޓީގެ އިސްވެރިޔާ އާއި ނެޝަނަލް ސައިބާ ސެކިއުރިޓީ އޭޖެންސީގެ އިސްވެރިޔާ އާއި އައިޓީސީ ދާއިރާއިން ރައީސް އައްޔަނުކުރާ ފަންނީ މާހިރެކެވެ.
އެ ބިލު ގާނޫނަކަށް ވުމާއެކު ޖެނުއަރީ 16، 2026 ގައި އުފެއްދި މޯލްޑިވްސް ޑިޖިޓަލް ސާވިސްގެ ވެރިޔެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނާނީ ކޮމިޝަނާ ފޯ ޑިޖިޓަލް ޓެކްނޮލޮޖީ އެވެ. އެ މަގާމަށް މީހަކު އައްޔަނުކުރުމުގައި ވެސް މަޖިލީހުގެ ދައުރެއް ނެތެވެ. ޑިޖިޓަލް ޓެކްނޮލޮޖީ ކޮމިޝަނަރު އައްޔަނުކުރުމާއި ވަކިކުރުމުގެ ބާރު އޮތީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށެވެ. އޭނާ ޖަވާބުދާރީވާން ޖެހެނީ ހޯމް މިނިސްޓަރާއި ރައީސްއަށެވެ.
އެ މަގާމަށް އައްޔަނުކުރެވޭނީ ހަމައެނަކި ދިވެހިންނެވެ. އެ މަގާމަށް ޝަރުއު ހަމަވާނީ ކޮމިއުނިކޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީ ނުވަތަ ގުޅުންހުރި ދާއިރާއަކުން މާސްޓާސް ޑިގްރީ ހާސިލުކޮށްފައިވުމާއެކު، ހިންގުމުގެ ދާއިރާގައި މަދުވެގެން 12 އަހަރުގެ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ މީހުންނެވެ. ނުވަތަ، އެއިން ދާއިރާއަކުން ޕީއެޗްޑީ ހާސިލުކޮށްފައިވުމާއެކު، އަށް އަހަރުގެ މަސައްކަތު ތަޖުރިބާ ހަމަވާން ޖެހެ އެވެ.
ކޮމިޝަނާ ފޯ ޑިޖިޓަލް ޓެކްނޮލޮޖީ އާއި އޭނާގެ ދަށުން މަސައްކަތް ކުރާ މުވައްޒަފުންނަކީ އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ބާރާއި ނުފޫޒަށް ލެނބުމަކާ ނުލައި، ޕްރޮފެޝަނަލް އިންޑެޕެންޑެންސް ހިފަހައްޓަން ޖެހޭ ބައެއް ކަމަށް އެ ބިލުގައި ބުނެ އެވެ. އެ އޮފީހަށް ލިބޭ މައުލޫމާތު ހާމަކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުންނެވެ.
އެ ބިލުގައި ޑިޖިޓަލް ސާވިސްއަށް ލަފާދިނުމަށް ހަތް މެންބަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ޑިޖިޓަލް ގަވަނަންސް އެޑްވައިޒަރީ ކޮމިޓީއެއް އެކުލަވާލަން ޖެހެ އެވެ. އެ ބާރު ވެސް ދީފައި އޮތީ މިނިސްޓަރަށެވެ. އެ ކޮމިޓީގައި ހިމެނެނީ ކޮމިޝަނާ ފޯ ޑިޖިޓަލް ޓެކްނޮލޮޖީ އާއި، ކޮމިއުނިކޭޝަން އޮތޯރިޓީގެ ފަންނީ މުވައްޒަފަކާއި، ނެޝަނަލް ސައިބާ ސެކިއުރިޓީ އެޖެންސީގެ ފަންނީ މުވައްޒަފަކާއި، އައިޓީސީ ދާއިރާގެ ހަތަރު މާހިރުންގެ މައްޗަށެވެ.
"މޯލްޑިވްސް 2.0 ޑިޖިޓަލް ޓްރާންސްފޮމޭޝަންގެ ބިލު" ގައި ބަޔާންކުރާ ވަރަށް ގިނަ ކަންކަމުގެ އިޖުރާއަތްތައް ބަޔާންކުރާނި އެ ބިލުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި ކަމަށް ބިލުގެ މާއްދާތަކުގައި ބުނެފައިވެ އެވެ. އިދިކޮޅު މެންބަރުން ވަނީ މި ބިލާ ގުޅޭ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފަ އެވެ.
