ހިމަބިހި ނުވަތަ މީސްލްސްއަކީ ވައިރަހެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ. ވެކްސިނާއެކު 2017 ވަނަ އަހަރު މި ބަލި ރާއްޖެއިން ނައްތާލާފައިވީ ނަމަވެސް، އެފަހުން މީސްލްސްގެ އައުޓްބްރޭކެއް އައި މިއީ ދެވަނަ ފަހަރެވެ. އެހެންކަމުން މި ބައްޔާއ ބެހޭގޮތުން މައުލޫމާތު އެނގެނީ ކިހާ މިންވަރަކަށްތޯ ބަލާލުން މުހިންމެވެ.
މީސްލްސް އަކީ ޕެރަމައިކްސޯ ވައިރަސް އާއިލާގެ ވައިރަހަކުން ޖެހޭ، ވައިގެ ޒަރިއްޔާއިން ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. މި ވައިރަސް އެންމެ ފުރަތަމަ ޖެހެނީ މީހާގެ ނޭވަލާ ނިޒާމަށެވެ. އެއަށްފަހު މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ފެތުރެ އެވެ. މި ވައިރަސް ވައިގެ ތެރޭގައި ދެ ގަޑިއިރު ވަންދެން ހުރެ އެވެ.
މީސްލްސް ޖެހިފައިވާ މީހަކު ތަނަކަށް ގޮސްފިނަމަ، އެމީހަކު އެތަނުން ދާތާ ދެ ގަޑިއިރު ވަންދެން އެތަނެއްގައި ވައިރަސްގެ އަސަރު ހުރެ އެވެ. އެހެންކަމުން، މި ބަލި ޖެހިފައިވާ މީހަކު، ސްކޫލަކަށް ނުވަތަ ހޮސްޕިޓަލަކަށް ގޮސްފިނަމަ، ދެ ގަޑިއިރު ވަންދެން އެތަނަކަށް ދާ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ބަލި ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެ އެވެ. މިއީ އެންމެ ހަލުވި ކަމާއެކު ފެތުރޭ އެއް ބައްޔެވެ.
މީސްލްސް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އެންމެ ބޮޑަަށް އޮތީ ވެކްސިން ނުޖަހާ މީހުންނާއި، ކުޑަކުދިންގެ އިތުރުން ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށި މީހުންނަށެވެ. ވެކްސިން ޖަހާފައިވާ މީހުންނަށް މީސްލްސް ޖެހުމަކީ ޑޮކްޓަރުން ބުނާގޮތުގައި ވަރަށް ނާދިރު ކަމެކެވެ.
1963 ވަނަ އަހަރު ތައާރަފުކުރި މީސްލްސް ވެކްސިނަކީ، އެ ބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް ދެ ޑޯޒް ފުރިހަމަ ކުރަންޖެހޭ ވެކްސިނެކެވެ. މީސްލްސް ވެކްސިން ނުވަތަ އެމްއާރް އަދި އެމްއެމްއާރް ވެކްސިން ޖަހަން ޖެހެނީ އުމުރުން ނުވަ މަހާއި 18 މަހާ ދެމެދު އެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ޑޯޒް ޖަހާތާ ހަތަރު މަސް ތެރޭގައި ދެވަނަ ޑޯޒް ޖަހަން ޖެހެ އެވެ. އާންމުކޮށް ކުޑައިރު މި ވެކްސިން ޖެހި ނަމަވެސް، ވެކްސިން ނުޖަހާތިބި ބޮޑެތި މީހުންނަށް ވެސް މި ވެކްސިން ޖެހޭނެ އެވެ.
ބައްޔަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މީހުންނަށް ވެސް ވެކްސިން ޖެހޭނެ އެވެ. މީސްލްސް ވެކްސިން ނުޖެހޭނީ މާބަނޑު މީހުންނާއި، ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށިވުމުގެ ސަބަބުން ވެކްސިން ނުޖެހޭ މީހުންނަށެވެ.
މީސްލްސްއަކީ، ނުރައްކާތެރި ބައްޔެއް ކަމަށްވާއިރު، އެ ބަލީގައި ފުރަތަމަ ފެންނަނީ ވަރަށް އާންމު އަލާމާތްތަކެވެ. އެ އަލާމާތްތަކަކީ:
- ހުން އައުން
- ލޯ ރަތްވުން
- ހިކި ކެއްސުމަކުން ކެއްސުން
- އަރިދަފުސް ފޭބުން
- ފެން ނުލާ ހުންނަ ބިހިތަކެއް ގައިގައި ނެގުން
- އަނގަތެރޭގައި ކޮޕްލިކްސް ސްޕޮޓްސް ނެގުން (ހުދު ސްޕޮޓްސްތަކެއް)
މީސްލްސްގެ އަލާމާތްތައް ފެންނަނީ، ބަލި ޖެހޭތާ ފަސް ދުވަހާއި 10 ދުވަހާ ދެމެދު އެވެ. އަދި ބަލީގެ އަލާމާތްތައް ފެނުމުގެ ދެ ދުވަހެއް ކުރިން އެހެން މީހުން ގަޔަށް ބަލި ފެތުރެން ފަށަ އެވެ. އަދި ބިހިތައް ނަގަން ފަށަނީ ވައިރަސް ހަށިގަނޑަށް އަރާތާ ދެ ހަފްތާ ފަހުންނެވެ. ބިހިތައް ފެންނަން ފަށާތާ ތިން ދުވަސް ވަންދެން އެހެން މީހުން ގަޔަށް ބަލި އަރަ އެވެ.
މީސްލްސް އަކީ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެއް ކަމަށްވާއިރު، ބަލީގައި ބައެއް ކޮމްޕްލިކޭޝަންތައް ދިމާވެ އެވެ. ބަލީގެ ސަބަބުން ކޮމްޕްލިކޭޝަންސް އާންމުކޮށް ފެންނަނީ އުމުރުން ފަސް އަހަރު ނުވާ ކުދިންނާއި، އުމުރުން 30 އަހަރަށްވުރެ ދޮށީ މީހުންނަށެވެ. އަދި، މި ބަލީގައި މަރުވުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ދިމާވެދާނެ ބައެއް ކޮމްޕްލިކޭޝަންސްތަކަކީ:
- ލޯ އަނދިރިވުން
- އެންސަފަލައިޓިސް (ސިކުނޑި ދުޅަވުމަށް މެދުވެރިވެދާނެ އިންފެކްޝަނެއް)
- ކަންފަތުގެ އިންފެކްޝަން
- ނިއުމޯނިއާ
- ލިވާ ހަލާކުވުން
- ސިކުނޑީގެ ނާރުތަކަށް ގެެއްލުން ލިބުން
މި ބަލި ޖެހިފައިވާނަމަ ނުވަތަ ބައްޔަށް ޝައްކު ކުރެވޭނަމަ އަމަލު ކުރަން ޖެހެނީ، ކޮވިޑް ޖެހުމުން ވެސް އަމަލު ކުރި ގޮތަށެވެ. ގިނައިން އަތް ދޮވުމާއި، މާސްކު އެޅުމާއި، އައިސޮލޭޓްވުން އެއީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. މީސްލްސް އިން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރަންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ ވެކްސިންގެ ޑޯޒްތައް ފުރިހަމަ ކުރުމެވެ.
މީސްލްސް ޖެހިފައި މީހުންނަށް ފަރުވާ ދެނީ ބަލީގެ އަލާމާތްތަކަށެވެ. އަދި ބަލީގައި ބޮޑުވަރުވުމުން ދުރުކުރުމަށް ވިޓަމިން އޭގެ ދެ ޑޯޒް ޖަހާނެ އެވެ.
މީސްލްސް ޖެހިފައިވާނަމަ ނުވަތަ ބައްޔަށް ޝައްކު ކުރެވޭނަމަ ސިއްހީ ހިދުމަތްތެރިއެއްގެ ލަފާ ހޯދުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން އޯޕީޑީއަށް ދިއުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން އެހެން މީހުންނަށް ބަލި ފެތުރިދާނެ ކަމަކަށްވާތީ، ވަކިން ދެއްކުމަށް ޑޮކްޓަރުން ލަފާ ދެ އެވެ.
ޑރ. އަހުމަދު ފައިސަލް ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، މީސްލްސްއިން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރަންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ ވެކްސިންގެ ޑޯޒްތައް ފުރިހަމަ ކުރުމެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ މިއީ ރާއްޖެއިން ނައްތާލެވިފައިވާ ބައްޔަކަށްވީ ނަމަވެސް އަވައްޓެރި ގައުމުތަކުގައި މި ބަލި ފެތުރޭތީ، ރާއްޖެއަށް ބަލި އައުމުގެ ފުރުސަތު އެބަ އޮތް ކަމަށެވެ.
"ބަލިތައް ވެކްސިން ޖަހައިގެން ނައްތާލެވުނީމަ ގިނަ ފަހަރަށް މީހުން އޭގެ މަތިން ހަނދާން ނެތޭ، ބަލި ނުފެންނަން ފެށީމަ. ދެން ވެކްސިން ޖެހުން ލަސްވުމާއި، ވެކްސިން ޖަހައިގެން ތަދުވުމާއި ހުންއައުން، މިކަހަލަ ކުދި ކުދި ކަންކަމަށް މާބޮޑަށް ވިސްނާ. ވެކްސިން އިން ލިބޭ ފައިދާއަށްވުރެ ބޮޑަށް މިކަންކަމަށް ވިސްނަނީ،" ޑރ. ފައިސަލް ވިދާޅުވި އެވެ.
ޑރ. ފައިސަލް ވިދާޅުވީ ގިނަ ބަލިތައް ކޮންޓްރޯލްވެފައި ހުންނަނީ ވެކްސިންގެ ސަބަބުން ކަން އެނގުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ، ރާއްޖެއިން ބޭރުން ބަލި ޖެހިފައިވާ މީހަކު ރާއްޖެ އައުމުން ވައިރަސް ފެތުރި، އޭގެ ޝިކާރައަކަށް ވާނީ ވެކްސިން ނުޖަހާ މީހުންނާއި ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށި މީހުން ކަމަށެވެ.
