މި ނިމުނު 2023 ވަނަ އަހަރަކީ ފާއިތުވި 30 ވަރަކަށް އަހަރު މާލޭގެ ރައްޔިތުން ދަމަމުން އައި ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ޝަކުވާ ގޮވެލިފައްޗަށް ނިމުން އަންނާނެކަމުގެ އުއްމީދު ލިބުނު އަހަރެކެވެ.
މިދިޔަ އަހަރު، 1960 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ގިރާވަރުން ހުޅުލެއަށް ބަދަލު ކުރި މީހުންނާ އެކު 1970 ގެ ތެރޭގައި ހުޅުލޭ ރައްޔިތުން މާލެއަށް ބަދަލު ކުރިފަހުން މާލޭގެ ރައްޔިތުންނަށް ހިންދެމިލެވޭނެ ވަރުގެ އުއްމީދެއް ލިބުނެވެ.
މާލެ ކައިރީގައި އޮތް ގުޅީފަޅާއި ގިރާވަރުފަޅު ހިއްކައިގެން މާލެ ރައްޔިތުންނަށް ޖުމުލަ 5000 ގޯތި ދިނުމަށް ނިންމައި އެކަން އިއުލާނު ކުރެއްވީ 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ ބަޔާން އިއްވަމުން އޭރުގެ ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު އެވެ. އޭގެތެރެއިން ފުރަތަމަ ދޫކުރަން އެ ސަރުކާރުން ނިންމީ 3000 ގޯއްޗެވެ. އެ ހުވަފެނުގައި ކުލަ ޖެހޭނެ ދުވަހެއްގެ އިންތިޒާރުގައި މާލޭގެ ރައްޔިތުން މިއަހަރު ފެށިއިރު، އެކަމާ ގުޅިގެން އުފެދުނު ހިޔާލުތަފާތުވުންތައް ވެސް ބޮޑެވެ.
މާލޭ ރައްޔިތުން މާނަ ކުރާ ގޮތާއި ވެރިކަން ކުރާ ފަސްގަނޑުން ހަމައެކަނި މާލެއަށް އުފަން މާލެ ރައްޔިތުންނަށް ގޯތި ދިނުން ވެސް ބޮޑު ހައިޖާނުގަނޑަކަށްވި އެވެ. ނަމަވެސް އެ ހުރިހާ ހިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ތެރެއިން ވެސް މާލޭގެ ރައްޔިތުންނަށް ކުރިމަތިވެފައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު މައްސަލައަށް ތަސައްލީއެއް ލިބުނު އަހަރަކީ 2023 އެވެ.
ގޯތި ދިނުމުގައި މާލެ މީހުން ކަމަށް ބަލާ މިންގަނޑުގެ މައްސަލަ ހިފައިގެން ޝަރީއަތަށް
އަހަރު ފެށުނުއިރު މާލެ ރައްޔިތުންނަށް ގޯތި ދޭން ނިންމި މައްސަލައިގެ ކުރިތައް ފަޅައި އޮތީ ފެތުރިގެންފަ އެވެ.
ވެރިކަން ކުރާ މާލެއަކީ ވަކި ބައެއްގެ ތަނެއް ނޫން ކަމަށާއި އެއީ ހުރިހާ އެންމެންގެ ތަނެއް ކަމަށް ބުނެ އޭރުގެ އިދިކޮޅު ޕީޕީއެމުން ފާޑު ކިޔެވެ. މިހާރު ވެރިކަން ކުރާ ޕީއެންސީ ހިމެނޭ އެ ކޯލިޝަންގެ ލީޑަރުގެ ގޮތުގައި އޭރު ހުންނެވީ ރައީސް ޔާމީން އެވެ.
ޕްރޮގްރެސިވް ކޯލިޝަނުން ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި މާލެއަކީ ވެެރިކަން ކުރާ ރަށް ކަމަށާއި މާލެ މީހުންނަކީ ކޮބައިކަމާ މެދު އެ ކޯލިޝަނުން ސުވާލު އުފެއްދި އެވެ. އަދި ޕީޕީއެމް/ޕީއެންސީގެ ކޯލިޝަނެއްގައި މާލެ މީހުންނަށް އެކަނި ހާއްސަ ކޮށްގެން ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ އެއްވެސް ސްކީމެއް ނުހިންގާނެ ކަމަށް ރައީސް ޔާމީން ވިދާޅުވި އެވެ.
ޕީޕީއެމްގެ އެވާހަކަތަކަށްފަހު މާލެ މީހާ އަކީ ކޮބައިކަމާ މެދު އުފެދިފައިވާ ސުވާލުގެ އަޑުތައް ގަދަވި އެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވީ ޖެނުއަރީ 25، 2023 ގައި މާލެ ރައްޔިތެއް ކަމުގައި ބަލާ މިންގަނޑުގެ މައްސަލަ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި އެވެ.
ދުސްތޫރީ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި އެ މައްސަލަ ފުރަތަމަ ހުށަހެޅީ ހައި ކޯޓަށެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ދުސްތޫރީ މައްސަލައެއް ނޫން ކަމަށް ނިންމައި އެ މައްސަލަ ހައި ކޯޓުން ބޭރު ކޮށްލީ އެވެ.
އެ މައްސަލައިގައި އެ ކޯޓުން ވަކި ގޮތެއް ނިންމައިފައެއް ނުވެ އެވެ. އޭރުގެ ސަރުކާރުން ގޯތި ދިނީ މާލެ ރައްޔިތެއް ކަމަށް ބަލާ އުސޫލަށް ފަހުން ގެނައި ބަދަލާ އެއްގޮތަށެވެ. ސްކީމަށް ހުޅުވައިލިއިރު އޮތް ގޮތުން ބިންވެރިޔާ ސްކީމުގެ ދަށުން ގޯތި ލިބޭނީ މާލެ ނޫން އެހެން އެއްވެސް ތަނެއްގައި ކުރިން ރެޖިސްޓަރީވެފައި ނުވާ މީހުންނަށް އެކަންޏެވެ.
އެމްޑީޕީ ސަރުކާރުން ފަހުން ގެނައި ބަދަލާއެކު އެމީހެއްގެ މަންމަ ނުވަތަ ބައްޕަ މާލޭ މީހަކަށްވެފައި ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތެއްގެ ނުވަތަ ގަވާއިދެއްގެ ސަބަބުން އެހެން ތަނަކަށް ރެޖިސްޓަރީ ބަދަލު ކުރަން ޖެހުނު މީހުންނަށް ވެސް ގޯއްޗަށް ލެވޭނެ ކަމަށް ނިންމާފައިވެ އެވެ.
މާލެ ސަރަހައްދުން ދޫކުރާ ގޯތި އިތުރުކުރަން ކުރީގެ ރައީސް ނިންމެވުން
މާލެ ސަރަހައްދުން ދޫކުރާ ގޯތީގެ އަދަދު އިތުރު ކުރަން ނިންމަވާފައިވާކަން އޭރުގެ ރައީސް ސޯލިހު އިއުލާނު ކުރެއްވީ ފެބްރުއަރީ 6، 2023 ގަ އެވެ. ނަމަވެސް އިތުރު ކުރާނީ ކިތައް ގޯތިކަމެއް އޭރު ރައީސް ސޯލިހު ވިދާޅެއް ނުވެ އެވެ.
ރައީސް ސޯލިހުގެ އެ ނިންމެވުމާ އެއްގޮތަށް ގޯތި ލިބޭ މީހުންގެ ލިސްޓު އިއުލާނު ކުރިއިރު އެ ސަރުކާރުން ނިންމީ ގޯއްޗަށް ޝަރުތު ހަމަވާ ހުރިހާ އެންމެންނަށް ގޯތި ދިނުމަށެވެ.
އެގޮތުން ގޯއްޗަށް އެދި ހުށަހެޅި 23،088 މީހުންގެ ތެރެއިން 19،639 މީހުންގެ ޝަރުތު ހަމަވި އެވެ. އެ ހުރިހާ އެންމެންނަށް ގޯތި ދޭން ނިންމީ ހުޅުމާލެއިން 1351 ގޯއްޗާއި ގުޅީފަޅުން 5432 ގޯތީގެ އިތުރުން ގިރާވަރުފަޅުން 2218 ގޯއްޗެވެ.
ގޯތީގެ ބޮޑުމިނާއި, ދޫކުރި ތަންތަން:
- 1250 އަކަފޫޓު - 3551 ގޯތި (ހުޅުމާލެ 250, ގުޅީފަޅު 260, ގިރާވަރު 3041)
- 1650 އަކަފޫޓޫ - 2802 ގޯތި (ހުޅުމާލެ 340, ގުޅީފަޅު 558, ގިރާވަރުފަޅު 1904)
- 2050 އަކަފޫޓު - 1547 ގޯތި (ހުޅުމާލެ 370, ގުޅީފަޅު 690, ގިރާވަރުފަޅު 487)
- 2450 އަކަފޫޓު - 656 ގޯތި (ހުޅުމާލެ 180, ގުޅީފަޅު 476)
- 2850 އަކަފޫޓު - 254 ގޯތި (ހުޅުމާލެ 100, ގުޅީފަޅު 154)
- 3250 އަކަފޫޓު - 109 ގޯތި (ހުޅުމާލެ 60, ގުޅީފަޅު 49)
- 3650 އަކަފޫޓު - 53 ގޯތި (ހުޅުމާލެ 31, ގުޅީފަޅު 22)
- 4000 އަކަފޫޓު - 29 ގޯތި (ހުޅުމާލެ 20, ގުޅީފަޅު 9)
1250 އަކަފޫޓުގެ ގޯތި ދޫކުރީ އެކަކު އެކަނި ހުށަހެޅި އެޕްލިކޭޝަންތަކަށެވެ. 1650 އަކަފޫޓުގެ ގޯތި ދޫކުރީ ދެމީހަކު އެކުވެގެން ހުށަހެޅި އެޕްލިކޭޝަން ތަކަށެވެ. ގޯތީގެ ބޮޑުކުޑަމިން ބެލީ އެޕްލިކޭޝަނަށް ޖޮއިންޓުވި ކޮންމެ މީހަކަށް 400 އަކަފޫޓު އިތުރު ވާގޮތަށެވެ.
4000 އަކަފޫޓުގެ ގޯތި ދޫކުރީ މަދުވެގެން އަށް މީހުން އެކުވެގެން ހުށަހެޅި އެޕްލިކޭޝަންތަކަށެވެ.
ގޯތި ލިބުނު ތަންތަނުގެ ގުރުއަތުނެގުން ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ ގަލޮޅު ދަނޑުގަ އެވެ.
ގޯތި ހަވާލު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ވެރިކަން ބަދަލުވުމާއެކު ހުއްޓުން
ބިންވެރިޔާ ސްކީމުގެ ދަށުން ގޯތި ލިބުނު މީހުންނަށް ރެޖިސްޓަރީ ހަވާލު ކުރެވޭ މިންވަރަކުން އެމީހުންނަށް ބިން ކަނޑައި، ދޭން ފެށީ އޯގަސްޓު މަހުގެ ފަހުކޮޅު އެވެ. ފުރަތަމަ ގޯތި ދޫކުރަން ފެށީ އޯގަސްޓު 27، 2023 ގައި ހުޅުމާލެއިންނެވެ. ގުޅީފަޅުން ގޯތި ލިބުނު މީހުންނަށް ބިން ދޫކުރަން ފެށީ ސެޕްޓެމްބަރު 5، 2023 ގަ އެވެ. ގިރާވަރުން ގޯތި ދޫކުރަން ފެށީ ސެޕްޓެމްބަރު 29. 2023 ގަ އެވެ.
އެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ދުވަސްވަރަކީ އެ ވެރިކަމުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސްވަރު ކަމަށް ވީތީ ވެރިކަން ބަދަލުވިއިރު، ގޯތީގެ ރެޖިސްޓަރީއާ ހަވާލު ނުވެވި 2000 އެއްހައި މީހުން ތިއްބެވެ. ރައީސް މުއިއްޒު ވެރިކަމުގެ ހުވާ ކުރެއްވުމަށްފަހު ގޯތީގެ ހުރިހާ މަސައްކަތްތަކެއް ހުއްޓުނެވެ.
ގޯތީގެ ކަންތަކުގައި މި ސަރުކާރުން އަދި ވަކި ގޮތެއް ނިންމައި ރެޖިސްޓަރީތައް ހަވާލު ކުރުމާއި ގޯތި ކެނޑުމުގެ މަސައްކަތް އަލުން ފަށާފައި ނުވި ނަމަވެސް ކުރީ ސަރުކާރުގައި ގޯތި ލިބުނު ހުރިހާ އެންމެންނަށް ލިބުނު ބިމަކުން ގޯތި ދޭނެ ކަމަށް މި ސަރުކާރުން މިހާރު ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.
"ރަސްމީކޮށް ގެެޒެޓްކޮށްފައި އޮވެއްޖެއްޔާ އެމީހާއަށް އެއޮތީ [ފްލެޓް ނުވަތަ ގޯތި] ލިބިފައި. އަދި ލިޔުން ނުލިބިވެސް ހުރެދާނެ ބައެއް ފަރާތްތަކަށް، ރަޖިސްޓްރީ ނުހެދި ވެސް ހުރެދާނެ. އެއީ އަދި އެހެން ކަމެއް، އެެހެންވީމާ ފައިނަލް ލިސްޓެއް ގެޒެޓްކުރެވިފައި އޮވެއްޖެއްޔާ އެއޮތީ ސަރުކާރުގެ ނިންމުމެއް. ދެން ސަރުކާރުގެ ނިންމުމެއް އޮވެއްޖެއްޔާ ލިބޭނެ،" އެކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ރައީސް މުއިއްޒު ވިދާޅުވި އެވެ.
ނަމަވެސް ގޯތީގެ ކަންކަން މި ސަރުކާރުން ގެންދަނީ އެންމެ ރަނގަޅު ދުވެލީގައި ނޫން ކަމަށް ބުނެ އެމްޑީޕީން ވަނީ ގޯތީގެ މައްސަލަ އަވަސްކުރުމަށް ބިމާ ބެހޭ ގާނޫނަށް މާއްދާއެއް އިތުރުކުރަން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅައިފަ އެވެ. އެމްޑީޕީގެ މެންބަރު މީކާއިލް އަހުމަދު ނަސީމު ހުށަހެޅި އެ ބިލުގައި އޮތީ ބިމާ ބެހޭ ގާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާއަށް އިތުރުކުރާ ނަންބަރުތަކެކެވެ.
އެ ބިލުގައި ވާގޮތުން ގޯތި ލިބޭ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅައި ގެޒެޓު ކުރާ ތާރީހުން ފެށިގެން ހަ މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެފަރާތްތަކާ ގޯތި ހަވާލު ކުރަންޖެހޭ ގޮތަށް އެ މާއްދާއަށް އިތުރު ކޮށްފައިވެ އެވެ. އަދި އެ ބިލު ގާނޫނަކަށްވެ އަމަލު ކުރަން ފަށާއިރު ގޯޓި ލިބޭނެ ކަމަށް ގެޒެޓު ކުރުމަށްފަހު ގޯތި ހަވާލުނުކޮށް ތިބޭ މީހުންނަށް އެ ގާނޫނަށް އަމަލު ކުރަން ފަށާތާ ތިން މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ގޯތި ހަވާލު ކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށް ވެސް 12 ވަނަ މާއްދާއަށް އިތުރު ކޮށްފައިވެ އެވެ. އެ ބިލާ ގުޅިގެން އަދި މަޖިލީހުން ވަކި ގޮތެއް ނިންމައިފައެއް ނުވެ އެވެ.
ގޯތީގެ ލިޔުން ހަވާލު ކުރުމާއި ބިން ކަނޑައި ދިނުމުގެ މަސައްކަތް އެއްވެސް ވަރަކަށް ކުރިއަށް ނުދާތީ ގޯތި ލިބިފައިވާ ރައްޔިތުން ވަނީ މިދިޔަ ބުރާސްފަތި ދުވަހު ދަރުބާރުގެ ކައިރީގައި މުޒާހަރާ ވެސް ކޮށްފަ އެވެ.
އެމީހުން ވަނީ ގޯތީގެ ކަންތައްތަކުގައި ސަރުކާރުން އެކަށީގެންވާ ޖަވާބެއް ދީފައި ނުވާ ކަމަށް ބުނެ އަވަސް ހައްލެއް އެކަމަށް ހޯދައިދިނުމަށް އެދިފަ އެވެ. ގުޅީފަޅާއި ގިރާވަރުފަޅުގެ އިތުރުން ހުޅުމާލޭ ފަޅުން އިތުރު ބައެއް ހިއްކައިގެން ދޫކުރަން މިދިޔަ ސަރުކާރުން ނިންމި ގޯތީގެ ކަންތަކުގައި މި ސަރުކާރުން ވަކި ގޮތެއް އަދި ނުނިންމައި މާލޭގެ ދެކުނުގައި އޮންނަ ފުށިދިއްގަރު ފަޅު ހިއްކުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުމުން އާންމުންގެ ފާޑުކިޔުން ވެސް ސަރުކާރަށް އަމާޒުވެފައިވެ އެވެ.
