އެ ދުވަހު، ވެރި ރަށް މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު ތިބީ އަތިރީގޭ ކައިރިއަށް އެއްވެ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް އަޑު އުފުލާށެވެ. ޝަމްސުއްދީން ރަސްކަމުގައި ހުންނެވި ނަމަވެސް އާރާއި ބާރު އެއިރު އޮތީ އަތިރީގެ އާއިލާގަ އެވެ. އެއްވުމުގެ އެންމެ ކުރީގައި ހުރީ އޭނާގެ ޖައްބާރު ކަމަށް މަޝްހޫރު ހެންވެއިރު ކައިރު ކުޑަތައްހާނެވެ.

"އެ މުސްކުޅި ކުއްތާ ދަމާ ނެރޭ،" އެހެން ކުޑަތައްހާނު ގޮވާލާއިރަށް ފަހަތުން "ދަމާ ނެރޭ" އޭ ގޮވައި، އަންބާއެއް ފަދައިން އެއްވެފައި ތިބޭ މީހުން ގޮވަ އެވެ.

އެއްވުމުގެ އަޑު ގަދަވެ، މީހުން ގިނަވާން ފެށިތަނާ އަތިރީގެއިން މީހަކު ނުކުމެ އެތެރެއަށް ވަނުމަށް ތައްހާނަށް ދައުވަތު ދިނެވެ. ތައްހާނު އެތެރެއަށް ވަންއިރު، ފެންޑާގައި އޮތް ދަމާ ގޮނޑިއެއްގައި އަހުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލޭގެފާނު އަރާމު ކުރައްވަން އޮންނެވި ކަމަށްވެ އެވެ.

ތައްހާނު ފެނުމުން އަނގައިން އެއްޗެކޭ ވިދާޅުނުވެ، ދޮަށިމޭނާ ކިލޭގެފާނު އޭނާގެ އަންބޮނޑިން ފައިސާ ބޮނޑިއެއް ނަގައި ތައްހާނަށް ދިމާލަށް އެއްލި އެވެ. ފައިސާ ބޮނޑި އަތުގައި ޖެހުމާއެކު، ވާހަކަ ދެއްކުމަކާނުލައި ތައްހާނު ވެސް އޭނާގެ އަންބޮނޑިއަށް ފައިސާކޮޅު ޖަހާލި އެވެ.

ދެން، އަތިރީގެއިން ނިކުތުމަށްފަހު ތައްހާނު ގޮވާލީ "އަހުމަދު ދޮށިމޭނާ ކިލޭގެފާނު، ޒިންދާބާދު" މިހެންނެވެ. އެއްވެފައި ތިބި މީހުން އެ ހިސާބުން ރޫޅި، ހުސްވެއްޖެ އެވެ.

އެއީ މީގެ އެތަކެއް އަހަރެއް ކުރިން ހިނގާފައި އޮތް ތާރީހުގައި ލިޔެފައި އޮތް ވާހަކައެކެވެ. އެކަމަކު މިއަދުގެ ހަގީގަތަކީ ވެސް ސިޔާސީ ކަންކަމާއި ފައިސާއާ ގުޅިލާމެހިފައި އޮތް މިންވަރެވެ.

ސެޕްޓެމްބަރު 9، ގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބު ބާއްވަން މަހަކަށްވުރެ ކުޑަތަންވީއިރު، ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުން ހަރަދު ކުރާ މަންޒަރު ފެންނަން ފަށައިފި އެވެ. ރިޔާސީ ރޭހުގައި އުއްމީދެއް އޮތް މީހެއް ނަމަ ޗާޓަރު ފްލައިޓުތަކާއި ޔޮޓުގައި އެބަ ދަތުރު ކުރައްވަ އެވެ. ރަށްރަށުގައި ހަރުގެ ހުޅުވުމާއި ޕޯސްޓަރު ޕްރިންޓު ކުރުމާއި ފޮތި ދެމުމާއި ކެއިންބުއިމަށް ހަރަދު ކުރަން އެ ބޭފުޅުންގެ އަތުގައި މިލިއަނުން ފައިސާ އެބަހުއްޓެވެ.

ވޯޓު ގަތުން: އެންމެނަށް ވެސް އެނގޭ ބޮޑު ސިއްރު

ވޯޓު ގަތުމާއި ވޯޓު ގަންނަ ގޮތް ނޭނގޭ ދިވެއްސަކު މަދުވާނެއޭ ބުނުމުން އެއީ ދޮގަކަށްނުވާނެ އެވެ. އެކަން އެންމެ ރަނގަޅަށް ސާފުވަނީ ދިވެހި މުޖްތަމައުގައި ވޯޓާއި ފައިސާއާ އޮތް ގުޅުން ބެލުމަށް އެމެރިކާގެ ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ އިންޓަނޭޝަނަލް ފައުންޑޭޝަން ފޯ އިލެކްޓޯރަލް ސިސްޓަމުން ނޮވެމްބަރު، 2014، ގައި ހެދި ދިރާސާއިންނެވެ.

އެ ދިރާސާގެ ނަތީޖާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ސިޔާސީ ކެމްޕެއިނުތަކުގައި ގިނައިން ފައިސާ ހަރަދު ކުރަނީ ވޯޓު ގަތުމަށްކަން ދިވެހިންގެ ތެރެއިން 53 ޕަސެންޓު މީހުން ގަބޫލު ކުރެ އެވެ. އަދި ކެންޑިޑޭޓުން ހުށަހަޅަންޖެހޭ މާލީ ބަޔާން ސައްހަ ނުވާނެކަން 72 ޕަސެންޓު މީހުން ގަބޫލު ކުރެ އެވެ.

ވޯޓު ގަތުމަށް ހުށަހެޅުން ލިބުނު މީހުން ވެސް މަދު ނޫންކަން އެ ދިރާސާއިން ހާމަވެ އެވެ. އެގޮތުން، ސުވާލު ކުރި މީހުންގެ ތެރެއިން ސީދާ 20 ޕަސެންޓު މީހުންނަށް ވޯޓު ގަތުމަށް ފައިސާ ހުށަހެޅި ކަމަށް ބުންޏެވެ. އަދި 17 ޕަސެންޓު މީހުންގެ އާއިލާއަށް ނުވަތަ ދަންނަ މީހަކަށް ފައިސާ ލިބުނުއިރު، ރިޝްވަަތު ދޭ ތަން ލޮލުން ފެނި އަތުން ހިފި ކަމަށް 21 ޕަސެންޓު މީހުން ބުނެ އެވެ.

ވޯޓު ގަތުމުގެ ހުށަހެޅުން ލިބުނު މީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނަ މީހުންނަށް ހުށަހަޅާފައި ވަނީ 5،000ރ އާއި 10،000ރ. އާ ދެމެދުގެ އަދަދެއް ކަމަށް އެމީހުން ބުނެ އެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 16 ޕަސެންޓު މީހުންނަށް 10،000ރ. އަށް ވުރެ ގިނައިން ހުށަހެޅިއިރު، ހަތަރު ޕަސެންޓު މީހުންނަށް 100،000ރ. އަށް ވުރެ ގިނައިން ހުށަހެޅި ކަމަށް އެމީހުން ބުނެ އެވެ.

ވޯޓު ގަތުމަށް ފައިސާ ދިނުމަށްފަހު، ވޯޓުގެ ޔަގީންކަން ހޯދާ ގޮތްތަކެއް ވެސް ދިރާސާއިން އެނގުނެ އެވެ. އެގޮތުން އެންމެ ގިނަ މީހުން ކައިރި ބުނަނީ ވޯޓު ކަރުދާހުގައި ފާހަގައެއް ޖެހުމަށެވެ. އެކަމަކު، ވޯޓު ކަރުދާސްކޮޅުގެ ފޮޓޯއެއް ނެގުމަށާއި ގުރުއާނުގައި އަތްލައި ހުވައި ކުރުމަށް ވެސް ބައެއް ފަހަރު ޖައްސަ އެވެ. އަދި ބައެއް މީހުންނަށް ވޯޓު ނުލެވޭ ގޮތަށް އައިޑީކާޑު އަތުލާ ކަމަށް ވެސް އެ ދިރާސާއިން އެނގުނެވެ.

އިންތިހާބު 2018: 50 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ބޮޑު ކެމްޕެއިނެއް

ނިމިދިޔަ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ހަރަދު ކުރި ފައިސާގެ ޖުމްލަ އަގު އެނގޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ނެތެވެ. ހަމައެކަނި ފެންނަން އޮތީ، ފައިސާ ހަރަދު ކުރި ގޮތް ކަމަށް ބުނެ ކެންޑިޑޭޓުން ހުށަހެޅި މަދު ސަފުހާއެއްގެ ބަޔާންތަކެވެ.

މިހާރުގެ ރައީސް އަދި އެއިރު މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީގެ ކެންޑިޑޭޓު އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ކެމްޕެއިންނަށް 31،620،860ރ. ހަރަދު ކުރެއްވި ކަމަށް ފެންނަން އެބަ އޮތެވެ. އެއީ އިދިކޮޅު ހުރިހާ ޕާޓީތަކެއް ގުޅިގެންނެވެ. ޕްރޮގްރެސިވް ޕާޓީ އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓު އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ކެމްޕެއިނަށް ހަރަދު ކުރެއްވިކަމަށް މާލީ ބަޔާނުން ފެންނާން އޮތީ އެންމެ 18،868،570ރ. ރުފިޔާ އެވެ. ކެމްޕޭނުގައި ފެނުނު މަންޒަރާއި ހިސާބުކިތާބު ދިމާވޭތޯ ނިންމާނީ ރައްޔިތުންނެވެ.

ރައީސް ސޯލިހުގެ ކެމްޕެއިން

އެންމެ ފަހުން ބޭއްވި ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ރައީސް ސޯލިހު، ޔާމީންއަށްވުރެ 12.7 މިލިއަން ރުފިޔާ އިތުރަށް ހަރަދު ކުރެއްވި އެވެ. އެއީ 2018 ވަނަ އަހަރު ވޯޓުލިބުމުގެ ހައްގު ލިބުނު 262,135 މީހުންނަށް ބަހާލާ ނަމަ ބޮލަކަށް ގާތްގަނޑަކަށް 120ރ. އެވެ.

ރައީސްގެ މާލީ ބަޔާނުގައި ފައިސާ ލިބުނު ގޮތާއި ހަރަދުވި ކުރި ގޮތް ލިޔެފައި ހުއްޓެވެ. އެއަށް ބަލާ ނަމަ އެންމެ ބޮޑު ހަރަދެއް ދިޔައީ ކަނޑުދަތުރުތަކަށެވެ. ދެ ވަނައަށް އެންމެ ގިނަ ފައިސާ ހަރަދުވީ ޖަގަހަ ހުޅުވުމާއި ކެއުންބުއިމަށެވެ.

އެ ބަޔާނުގައިވާ ގޮތުން ރައީސް ސޯލިހުގެ ކެމްޕެއިނުގައި ހަރަދު ކުރެއްވި 31.6 މިލިއަން ރުފިޔާއަކީ މުޅިން ވެސް އެހީގެ ގޮތުގައި ލިބުނު ފައިސާ އެވެ. ޖުމްލަ 21 ފަރާތަކުން އެމަނިކުފާނުގެ ކެމްޕެއިނަށް ފައިސާގެ އެހީ ދެއްވި އެވެ.

އޭގެ ތެރޭގައި، ދަ ޑިމޮކްރެޓްސްގެ ބާނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދާއި އެ ޕާޓީގެ ކެންޑިޑޭޓް އިލްޔާސް ލަބީބު ވެސް ހިމެނިވަޑައިގަންނަވަ އެވެ.

ރައީސް ސޯލިހުގެ ކެމްޕެއިނަށް ލިބުނު ފައިސާގެ އެހީތައް

1. ހުސެއިން އަމްރު - 754،200ރ.
2. އަހުމަދު އަބްދުﷲ - 1،962،600ރ.
3. އަލީ ޝިޔާމް - 1،500،000ރ.
4. މުހައްމަދު ޝިފާޒް - 1,000,000ރ.
5. ހަސަން ލަތީފު - 2،154،200ރ.
6. އަލީ ނިޔާޒް - 1،741،000ރ.
7. ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު 2،581،860ރ.
8. އަނަސް އަބްދުއްސައްތާރު - 1،231،300ރ.
9. އިބްރާހިމް އަމީރު - 200,000ރ.
10. އަބްދުލްމަޖީދު އަބްދުލްޝަމީމް - 814،000ރ.
11. އަބްދުލްޣަފޫރު މޫސާ - 1,000,000ރ.
12. އަހުމަދު އީސާ - 2،154،200ރ.
13. ހަދީޖާ އަބޫބަކުރު - 962،600ރ.
14. އިލްޔާސް ލަބީބް - 405,700ރ.
15. އަހުމަދު މައުސޫމް - 1،109،200ރ.
16. އަންވަރު އިބްރާހިމް - 1,000,000ރ.
17. މުހައްމަދު އަސްލަމް - 50,000ރ.
18. އިބްރާހިމް އަހުމަދު - 2،000،000ރ.
19. މުހައްމަދު ޖައިސް - 1،500،000ރ.
20. އަހުމަދު އާދިލް - 2,500,000ރ.
21. މުހައްމަދު ރަޝީދު ހުސެއިން - 2،500،000ރ.

ރައީސް ސޯލިހުގެ ހަރަދުތަކުގެ ބްރޭކްޑައުން

• ކެމްޕެއިން ޖަގަހަ ހުވުމާއި ޖަގަހައިގެ ކެއުންބުއިމަށް - 5،686،439ރ.
• ކެމްޕެއިން ދަތުރުތަކުގެ ކޮޓަރި ކުލި - 709،758ރ.
• އިވެންޓު އަދި ރެލީތަކަށް - 1،190،525ރ.
• ތަކެތި ގަތުމަށް - 3،797،805ރ.
• ބެނާ ހެދުމާއި ޕްރިންޓް ކުރުމަށް - 876،934ރ.
• އިވެންޓުތަކުގެ ސައުންޑް އަދި ލައިޓިންއަށް - 171،527ރ.
• ކެއުމުގެ ހަރަދަށް - 1،929،708ރ.
• ޓެލެފޯން، ސޯޝަލް މީޑިއާ ހަރަދުތައް އަދި ޕްރޮމޯޝަނަށް - 221،569ރ.
• ސްޓޭޝަނަރީސް ގަތުމާއި ކެމްޕެއިން އޮފީސްގެ ކުއްޔާއި މުސާރައަށް - 79،500ރ.
• ވައިގެ ދަތުރުތަކަށް - 5،467،946ރ.
• އެއްގަމު ދަތުރުތަކަށް - 1،748،890ރ.
• ކަނޑުދަތުރުތަކަށް - 9،616،927ރ.

ރައީސް ޔާމީންގެ ކެމްޕެއިން

ރައީސް ޔާމީންގެ ކެމްޕެއިނަށް ތިން ގޮތަކުން ފައިސާ ލިބުނެވެ. އެއީ އެމަނިކުފާނު އަމިއްލަ ޖީބުން ހަރަދުކުރެއްވި ފަސް މިލިއަން ރުފިޔާ އާއި ޕީޕިއެމްއިން ދިން ތިން މިލިއަން ރުފިޔާއަކާއި އެހީގެ ގޮތުގައި ލިބުނު 11 މިލިއަން ރުފިޔާ އެވެ.

ޔާމީންގެ ކެމްޕެއިނުގައި ވެސް ކެއުންބުއިމާއި ކުއްޔާއި ކަނޑު އަދި ވައިގެ ދަތުރުފަތުރާއި ޖަގަހަ ހުޅުވުމާއި އިވެންޓުތައް ބޭއްވުމަށް ބޮޑު ހޭދައެއްކޮށްފައި ވެ އެވެ.

ރައީސް ސޯލިހުގެ ކެމްޕެއިންއާ ހިލާފަށް، ޔާމީންގެ ރިޔާސީ ކެމްޕެއިން ނިމުނުއިރު ވެސް އެކައުންޓުގައި ބާކީ 3.6 މިލިއަން ރުފިޔާ ހުއްޓެވެ. އެކަމަކު، ކެމްޕެއިން ނިމުނުއިރު ވެސް ނުދެއްކި އޮތް 3.8 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ދަރަންޏެއް ވެސް އޮތެވެ.

ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީންގެ ކެމްޕެއިން ބަޖެޓަށް ހޯއްދެވި ފައިސާ

1. ޝިމްލާ ނަސީމް - 3،000،000ރ.
2. މުހައްމަދު ޝަވީދު - 3،000،000ރ.
3. މުހައްމަދު ނަޝީދު - 8،000،000ރ.
4. ޕީޕީއެމްއިން - 3،000،000ރ.
5. ޔާމީން އަމިއްލަ ޖީބުން - 5،000،000ރ.

ޔާމީންގެ ހަރަދުތަކުގެ ބްރޭކްޑައުން

ޔާމީންގެ މާލީ ބަޔާނުގައި ފައިސާ ހަރަދު ކުރިވަރު ހިމަނާފައި ހުރީ ތަރުތީބު ކުރުމެއް ނެތި އެވެ. އަދި ފައިސާ ދިން ބޭނުމެއް ނޭނގޭ ގޮތަށް ވެސް އެކި މީހުންނާ ފައިސާ ހަވާލުކޮށްފައި ހުއްޓެވެ.

ފައިސާ ހަރަދު ކުރި، ބައެއް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި، ދެ ނޫސްވެރިއަކަށް ދިން 80،000ރ. އާއި ކެމްޕެއިން ހަރަކާތް ހިންގުމަށް "ރިސޯޓް ބޯއީސް" އަށް ދިން 100،000ރ. އަކާއި 150،000ރ. އާއި ހދ. ކުޅުދުއްފުށީގައި އީދު ކުޅިވަރު ބޭއްވުމަށް ވަކި މީހަކު ނޭނގޭ ގޮތަށް ދީފައިވާ 100،000ރ. އާއި ލޯނެއް ދެއްކުމަށް ކަމަށް ބުނެ ލ. މާބައިދޫ، އިބްރާހިމް ދީދީއަށް ދިން 298،000ރ. އާއި ހަމައެކަނި "ކެމްޕެއިން އެކްޓިވިޓީޒް" ގެ ނަމުގައި ހަރަދުކޮށްފައި އޮތް 3.3 މިލިއަން ރުފިޔާ ހިމެނެ އެވެ.

އޭގެ އިތުރުން، އެމްޑީޕީގެ ވޯޓު ބަދަލުކޮށްލުމަށް މެމްބަރު އަހުމަދު ރަޝީދަށް ދިން 75،000ރ. އާއި ހަމަ އެ ބޭނުމުގައި ސައީދު އަނީސް ނަމަކަށް ކިޔާ މީހަކަށް ދިން 77،000ރ. އާއި އަލީ އާދަމް ކިޔާ މީހަކަށް ދިން 62،000ރ. އާއި އާއި މުހައްމަދު އަލީ ކިޔާ މީހަކަށް ދީފައި އޮތް 50،000ރ. ހިމެނެ އެވެ.

ޕީޕީއެމްގެ ރައީސަކު ދެ ވަނަ ދައުރަށް ހޮވުމަށް ކުރި ކެމްޕެއިނުގައި ވަކިވަކި މީހުންނާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ފައިސާ ގިނަކަން ފާހަގަވެ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:

1. މެމްބަރު އިބްރާހިމް ފަލާހު (ދަތުރުފަތުރުތަކަށާއި، އިހަވަންދޫ މަސްވެރިނަށާއެކު ޖުމުލަ 178،190ރ.)
2. އަބްދުއްރަހީމް އަބްދުﷲ (ފޮނަދޫ ދާއިރާއަށް 125،000ރ.)
3. ޑިފެންސް މިނިސްޓަރު އާދަމް ޝަރީފް (ފައިނު ދަތުރަކާއި، ތަފްސީލު ނެތި ޖުމުލަ 39،825ރ.)
4. މެމްބަރު ޖައުފަރު ދާއޫދު (މާކުރަތު ޖަގަހަ މަރާމާތުކުރުމާއި، އުނގޫފާރު ދާއިރާއަށް 110،729ރ.)
5. މިނިސްޓަރު މޫސާ ޒަމީރު (އައްޑޫ ދަތުރަކާއި، ތަފްސީލު ނެތް ހަރަދަކަށް 44،420ރ.)
6. މިނިސްޓަރ އާއިޝަތު ޝިހާމް (ނ.އަތޮޅު ދަތުރުތަކަށް 8932ރ.)
7. މެމްބަރު މުހައްމަދު އިސްމާއީލް (ކޮޅުފުށި ދަތުރާއި އިސްދޫ ދާއިރާއަށް 107،728ރ.)
8. މެމްބަރު މުހައްމަދު އަލީ (ޔާމީންގެ ދަތުރުތަކާ ގުޅިގެން 140،000ރ.)
9. މެމްބަރު މުހައްމަދު ޝާހިދު (އައްޑޫ ދަތުރުތަކަށް 75،000ރ.)
10. މެމްބަރު އަހުމަތު ތޯރިގް (މަހިބަދޫ ކެމްޕޭނާއި ޖަލްސާއަށް 110،000ރ.)
11. މެމްބަރު އަހުމަދު އާމިރު (ތަފްސީލު ނެތި 50،000ރ.)
12. މިނިސްޓަރު މުހައްމަދު ޝައިނީ (ށ.އަތޮޅު ދަތުރުތަކަށް 67،800ރ.)
13. މެމްބަރު އަހުމަދު ނިހާން (ކެމްޕޭން ކެންވަސް ޕްރިންޓު ކުރުމަށް – 115،313ރ.)
14. މެމްބަރު އަބްދުﷲ މަސީހު (ފުވައްމުލަކު ދަތުރުތަކަށް 8،330ރ)
15. ޒައިދުލް އަމީން (ތަފްސީލު ނެތް - 20،000ރ)
16. މިނިސްޓަރު އަހުމަދު ޒިޔާދު (ބ. އަތޮޅު، ދަތުރަށް – 42،280ރ.)

ޔާމީންގެ މާލީ ބަޔާނުގައި މި ލިސްޓު ވަރަށް ދިގެވެ. ފައިސާގެ ބޮޑުބައި ހަރަދުކޮށްފައި އޮތީ އޭގެ ތަފްސީލު ނޭނގި އެވެ. އަދި ފައިސާ ދީފައިވާ މީހުންނަށާއި، ދިން ބޭނުންތަކަށް ބަލާއިރު، އެއީ އެކަށީގެންވާ ވަރުގެ އަދަދެއްތޯ ސުވާލު އުފެދޭ ފަދަ ހިސާބުތައްވެސް ފެނެ އެވެ.

ޕާޓީ އާއި ކެންޑިޑޭޓުންގެ މާލީކަންކަން ބަލާނެ ހަރުދަނާ އުސޫލެއް ނެތް!

ސިޔާސީ ޕާޓީ އުފެއްދުމަށް ހުރި ގޮންޖެހުންތައް އަދި ފުރުސަތުތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން އެމެރިކާއަށް ނިސްބަތްވާ ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖަމިއްޔާއެއް މީގެ 19 އަހަރު ކުރިން ނޮވެމްބަރު، 2004، ގައި މާލެއަށް އައިސް ހެދި އެސެސްމެންޓުގައި، ޕާޓީ ހިންގުން ގާނޫނުން ހުއްދަ ކުރާއިރު، އެއާއެކުއެކީ އަންނަންޖެހޭ މުހިންމު ހަތަރު ކަމެއް ފާހަގަ ކުރި އެވެ.

ނެޝަނަލް ޑިމޮކްރެޓިކް އިންސްޓިޓިއުޓް ފޯ އިންޓަނޭޝަނަލް އެފެއާޒްގެ ހަތަރު މެމްބަރުންގެ ވަފުދަކުން ހެދި އެ އެސެސްމެންޓުގައި ބުނެފައި ވަނީ (1) ހަމަނުޖެހުމުން ދުރުވުމާއި ގާނޫނުއަސާސީއަށް ތަބާވުން ފަދަ އިގުރާރުތައް ރަޖިސްޓްރޭޝަނުގައި ހިމެނުމާއި (2) ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވޭނެ ކްރައިޓީރިއާތަކެއް ކަނޑައެޅުމާއި (3) ޕާޓީތަކުގައި ޑިމޮކްރަސީ ހިފެހެއްޓުމަށް، އިންތިހާބުވެގެން މަގާމުތަކަށް އާދެވޭނެ ފަދަ އުސޫލުތައް ބަޔާންކުރާ ގާނޫނުތައް ހެދުމާއި (4) ޕާޓީތަކަށް ލިބޭ ފައިސާއަކީ ދެފުށްފެންނަ އެއްޗަކަށް ހެދުމާއި މާލީ ބަޔާން ހުށަހަޅަންޖެހޭ ގޮތް ހެދުން ހިމެނެ އެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ސިޔާސީ ޕާޓީ ހުއްދަ ކުރުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ޖޫން، 2005 ގައި ފާސް ކުރުމާއެކު ޕާޓީތައް ވުޖޫދުވި ނަމަވެސް ޕާޓީގެ ފައިސާގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓާނެ ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކެއް ގާއިމުކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ.

ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ކަންކަން ރެގިއުލޭޓް ކުރަން ޕާޓީތަކުގެ ގާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައި ވަނީ މަދު އުސޫލުތަކެކެވެ.

• ޕާޓީގެ ފައިސާ އާއި މުދާ އޮޑިޓާ ޖެނެރަލް އަންގާ އުސޫލަކުން ބެލުން
• އިންތިހާބަށް ކެމްޕެއިން ކުރުމަށް ފައިސާގެ ގޮތުގައި ބޭރުގެ އެހީ ހޯދުން މަނާ
• ޕާޓީގެ ފައިސާގެ ހިސާބުތައް ގަވާއިދުން ބެލެހެއްޓުން
• ފައިސާ ހޯދޭނެ ގޮތްތައް: މެމްބަރުންގެ އަތުން، ސަރުކާރުގެ އެހީ، ވިޔަފާރީގެ މުއާމަލާތް، ފައިސާ ހޯދަން ހިންގާ ހަރަކާތަކުން، ދަރަންޏަށް ނަގައިގެން
• ފައިސާ ހޯދާ ފަރާތްތަކުގެ ތަފުސީލު ބެލެހެއްޓުން
• ޕާޓީގެ ނަމުގައި ބޭންކް އެކައުންޓެއް ހުޅުވުމާއެކު ދައުލަތުގެ މުދަލާއި ފައިސާ ބަލަހައްޓާ އުސޫލުން ޕާޓީތަކުގެ ފައިސާ ބެލެހެއްޓުން
• ހިނގާ ހަރަދު ބެލެހެއްޓުމާއެކު ފައިސާގެ ތަފުސީލު ވެސް ބެލެހެއްޓުން
• އަހަރަކު އެއް ފަހަރު ފައިސާގެ އޮޑިޓެއް ކުރުން

އޭގެ އިތުރުން، ހުއްދަ ހޯދައިގެން މެނުވީ އެފަރާތަކުން ފައިސާ ގަބޫލު ނުކުރެވޭނެ ފަރާތްތަކެއް ވެސް ގާނޫނުން ވަނީ ކަނޑައަޅައިފަ އެވެ. އެގޮތުން، އެއްވެސް ބިދޭސީ ފަރާތަކުން ދޭ ފައިސާ އާއި ބައިނަލްއަގްވާމީ ޖަމިއްޔާތަކުން ދޭ ފައިސާ އާއި ނަން ހާމަ ނުކުރާ ފަރާތްތަކުން ދޭ ފައިސާ ބަލައިގަނެވޭނީ އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުގެ ހުއްދަ ހޯދައިގެނެވެ.

އޭގެ އިތުރުން، ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ އާމްދަނީ އާއި ހަރަދުތައް ބެލުމަށް އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ފެބްރުއަރީ، 2022، ގައި ވަނީ އުސޫލެއް ގެޒެޓުކޮށްފަ އެވެ. ނަމަވެސް އެ އުސޫލުގައި ވަނީ ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ކަންކަން ކޮމިޝަނުން ބަލާނެ ގޮތުގެ ތަފުސީލު އެކަންޏެވެ.

ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ކަންކަން ބަލަހައްޓާނެ ހަރުދަނާ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް ނެތްކަން ޓްރާންސްޕޭރަންސީ މޯލްޑިވްސް އިން 2011 ވަނަ އަހަރު ހެދި ދިރާސާއަކުން ވެސް އެނގެ އެވެ. އެ ދިރާސާގައި، ޕާޓީތަކުން ގެންގުޅޭ ފައިސާގެ ދެފުށް ފެންނަ މިންވަރު 10 ވަރަކަށް ގޮތަށް ބެލިއިރު ކަންކަމުގެ ފެންވަރު ހުރީ ދަށުގައިކަން އެނގުނެވެ.

އެންމެ ބޮޑު މައްސަލައަކީ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ކަންކަން އަތްފުނާއަޅާ ނުބެލުމެވެ. އޮނިގަނޑު އޮތް ގޮތުން، މިހާރު ގަބޫލު ކުރަންޖެހެނީ ޕާޓީތަކުން ބުނި އެއްޗެކެވެ. އޭގެ އެއް ސަބަބަކީ، ބޭންކުތައް މެދުވެރިކޮށް އެކަނި ފައިސާގެ މުއާމަލާތް ހިންގުމުގެ ބަދަލުގައި ސީދާ ނަގުދު ފައިސާއިން މުއާމަލާތްތައް ކުރުމުގެ ހުއްދަ އޮތުމެވެ.

ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ބަޔާނެއް އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނަށް އަހަރަކު އެއްފަހަރު ހުށަހަޅަންޖެހުނު ނަމަވެސް އެބަޔާނުގެ ޝަރުތުތަކާއި ލާޒިމު ކަންކަން ވަރަށް މަދެވެ. އަދި ޕާޓީއަށް ފައިސާ ހަރަދު ކުރާ މީހުންގެ މައުލޫމާތާއި އެ ހަދިޔާއެއް އެއްވެސް އިދާރާއަކަށް ހާމަކުރަން ނުޖެހުމަކީ ވެސް މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައި އޮތް ކަމެކެވެ.

ރިޔާސީ ކެންޑިޓޭޓަށް ފައިސާގެ އެހީ ދޭ ފަރާތްތައް ބުނެދިނުން ލާޒިމު ނަމަވެސް އެ ފައިސާ ހޯދި ގޮތެއްގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ބުނަން ގާނޫނުން ލާޒިމެއް ނުކުރެ އެވެ. އެކަމުގެ ސަބަބުން ވެސް ލިބުނު ފައިސާގެ ދެފުށްފެނުން ގާނޫނު އޮތް ގޮތުން ގާތް ނޫން ކަމަށް އެ ރިޕޯޓުގައި ބުނެ އެވެ.

ޓްރާންސްޕޭރަންސީ މޯލްޑިވްސްގެ ދިރާސާއަކީ 2011 ވަނަ އަހަރުގެ މަސައްކަތެއް ނަމަވެސް އޭގައި ފާހަގަކޮށްފައި ހުރި މައްސަލަތައް އަދިވެސް އޮތީ އެގޮތަށެވެ. ގާނޫނުތަކަށް އަދިވެސް މާބޮޑު ބަދަލުތަކެއް ނާދެ އެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކުގައި ޕާޓީތަކަށް ލިބޭ ފައިސާ ބަލަން ފަސޭހަ!

ދިވެހިރާއްޖެއާ ހިލާފަށް، ޑިމޮކްރެޓިކް އެހެން ގައުމުތަކުގައި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ކަންކަން ރެގިއުލޭޓު ކުރާނެ މައިގަނޑު ދެ ގޮތެއް އޮވެ އެވެ. އެއީ ޕާޓީތަކާއި ކެންޑިޑޭޓުންނަށް ލިބޭ ފައިސާ އާއި ހަރަދު ކުރެވޭނެ ފައިސާ ރެގިއުލޭޓް ކުރުމެވެ.

މިސާލަކަށް، އެމެރިކާގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުތަކުގައި ކެންޑިޑޭޓުންނަށް ފައިސާ ދެވޭނެ އެންމެ ގިނަ އަދަދު ކަނޑައަޅާފައި އޮވެ އެވެ. އަދި ހަރަދު ކުރެވޭނެ މިންވަރު ވެސް ބަޔާންކޮށްފައި އޮވެ އެވެ.

ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ވާދަ ކުރާ ކެންޑިޑޭޓުންނަށް ދޭ އެހީގެ ގޮތުގައި ވަކި ފަރުދަކަށް ގިނަވެގެން ދެވޭނެ މިންވަރު ބަޔާންކޮށްފައި އޮވެ އެވެ. އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް 250 އެމެރިކާ ޑޮލަރެވެ. އަދި ނަގުދު ފައިސާގެ ގޮތުގައި ދެވޭނެ މިންވަރާއި އެ ނޫން ގޮތް ގޮތަަށް ކެންޑިޑޭޓަކަށް ދެވޭނެ އެހީގެ މިންވަރުގެ ލިމިޓެއް ކަނޑައަޅާފައި އޮވެ އެވެ.

އޭގެ އިތުރުން، ވަކިވަކި ކެންޑޭޓުން އަދި ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ހިސާބުތައް ވަގުތުން ބަލައިލެވޭނެ ގޮތް އެމެރިކާގެ ސަރުކާރުން ހުންނަނީ ހަމަޖައްސައިފަ އެވެ. މިސާލަކަށް، ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓު ޖޯ ބައިޑެން، އޭނާ މިހާތަނަށް ވާދަ ކުރި ހުރިހާ އިންތިހާބެއްގައި ކުރި ހަރަދުބަރަދު ފެންނަން ހުރެ އެވެ. ވަކި ޕާޓީއެއް، ވަކި އިންތިހާބެއްގައި ޕާޓީތަކުން ޖުމްލަކޮށް އަދި ވަކިން ކުރި ހަރަދުތައް ވެސް ފެންނަން ހުރެ އެވެ.

ސިޔާސީ ކަންކަމަށް ހޭދަ ކުރާ ފައިސާގެ ކަންކަން އެމެރިކާގައި ބަލަނީ އެތަނުގެ ފެޑަރަލް އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުންނެވެ. އެ ކޮމިޝަނުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ ވެސް، ކެމްޕެއިން ފައިނޭންސިންގެ ނަޒާހާތްތެރިކަން ހިފެހެއްޓުމެވެ.

އިދާރާތަކުން ފާރަވެރިވާންޖެހޭ

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނުތައް އޮންނަ ގޮތުން ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ބެލެނިވެރި ފަރާތަކީ އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނެވެ. ކިތަންމެ ކުޑަކޮށް ނަމަވެސް ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ހިސާބު ފުރިހަމައަށް ރެގިއުލޭޓް ކުރެވޭނެ ބަޔަކަށް އޮތީ އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނެވެ.

ގާނޫނުތައް މިހާރު އޮންނަ ގޮތުން ވެސް ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓުން މާލީ ބަޔާން ހުށަހެޅުމަކީ ކުރަންޖެހޭ، ލާޒިމު ކަމެކެވެ. އެކަމަކު އެފަދަ ބަޔާނެއްގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ބައިތަކާއި އުސޫލުތައް ބަޔާންކުރާ ހަމައެއް ލިޔެފައެއް ނޯވެ އެވެ. ކެމްޕެއިނަށް ކުރާ ހަރަދުތައް ރަނގަޅަށް ދަނެގަތުމަށް އެފަދަ އުސޫލެއް މުހިންމު ކަމަށް ކޮމިޝަނުން ވެސް ދެކެ އެވެ.

"މާލީ ބަޔާން ހުށަހަޅަން މި އޮންނަނީ އިންތިހާބު ބާއްވާތާ 21 ދުވަސް ތެރޭގައި، އަޅުގަނޑުމެން ހަތަރު މުއައްސަސާއިން ގުޅިގެން މި މަސައްކަތް ކުރަނީ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ ކުރިއަށް އުސޫލު އެކުލަވާލާ ނިންމައި އާންމުކޮށް އެއާ އެއް ގޮތަށް އަމަލުކުރަން ފެށުމަށް،" ކޮމިޝަނުގެ އޮފިޝަލަކު މި ނޫހަށް ކުރިން ދިން އިންޓަވިއުއެއްގައި ބުނެފައިވެ އެވެ.

ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ކަންކަން ބެލުމުގެ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ޒިންމާއެއް މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީއާ ގާނޫނުން އޮންނަނީ މަތިކޮށްފަ އެވެ. އެގޮތުން، ޕާޓީތަކުގެ މާލީ ކަންކަން ބަލަހައްޓަންޖެހޭނީ އޮޑިޓު އޮފީހުން ކަނޑައަޅާ އުސޫލެއްގެ ދަށުން ކަމަށް ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ގާނޫނުގައި ބުނެފައި އޮވެ އެވެ.

އޭގެ އިތުރުން، ސިޔާސީ ޕާޓީތަކަށް ދައުލަތުން ފައިސާ ދޫކުރާތީ، އެ ފައިސާއާމެދު އަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތެއް ބެލުމުގެ ބާރު އޮޑިޓާ ޖެނެރަލަށް ލިބެ އެވެ. އެ ބާރުގެ ދަށުން މީގެ ކުރިން އޮކްޓޯބަރު، 2008، ގައި މޯލްޑިވިއަން ސޯޝަލް ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީގެ އޮޑިޓެއް އެ އޮފީހުން ހެދި އެވެ. އެކަމަކު، އިތުރު ޕާޓީއެއްގެ އޮޑިޓެއް ހެދިކަން އެނގޭކަށް ނެތެވެ.

ސިޔާސީ މީހުން ހަރަދު ކުރާ ފައިސާއާމެދު މިހާރަށްވުރެ ރަނގަޅަށް ފާރަވެރިވާންޖެހެ އެވެ. ވަކިވަކި ފަރުދުންގެ އަތުން އެންމެ ގިނައިން ހޯދޭނެ ފައިސާގެ އަދަދު ވެސް ބަޔާން ކުރަންޖެހެ އެވެ. އަދި ގާނޫނުގެ ދަށުން ކެންޑިޑޭޓުން ހުށަހަޅާ މާލީ ބަޔާނަކީ، ސައްހަ އެއްޗެއްކަން ކަށަވަރު ކުރެވޭ ގޮތް ވެސް ހަދަންޖެހެ އެވެ. ވޯޓު ވިއްކުމާއި ގަތުން ހުއްޓުވުމަށް އެއީ ބޮޑު ފިޔަވަޅެކެވެ.