މިއަދު ރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ކާމިޔާބު ސިޔާސީ ޕާޓީ ކަމަށްވާ މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރަޓިކް ޕާޓީ (އެމްޑީޕީ) އެންމެ ފުރަތަމަ އުފެދިގެން އައީ 42 މެމްބަރުންގެ ސޮޔާއެކު އެވެ. އޭރު ސިޔާސީ ޕާޓީ ހެދުމުގެ ހައްގެއް ނޯވެ އެވެ. އެކަމަކު, އޮބަހައްޓައި ހިފަހައްޓައިގެން ގެންގުޅުނު ދިވެހިންގެ ފިކުރު ދުނިޔެއަށް ހުޅުވި ޑިމޮކްރަސީގެެ އަސާސްތަކުގެ މައްޗަށް ގައުމު ބިނާކުރުމުގެ މަސައްކަތް އޭރު އޮތީ ހުއްޓޭ ހިސާބަކު ނޫނެވެ.
އެތެރެ ކޮއިލުގައި ހިންގަމުން އައި ވެރިކަން ރައްޔިތުންގެ އަތް މައްޗަށް ފުރޮޅިގެން އައި ދަނޑިވަޅުގައި އެކުލަވާލި ފެހި ގާނޫނު އަސާސީގެ ފުރަތަމަ ބާބުގެ 30 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޑިމޮކްރަޓިކް އުސޫލުތަކުގެ މަތީން ހިނގާ ވެރިކަމެއް ގެނައުމަށް އެޅުނު އެންމެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެވެ.
"ސިޔާސީ ޕާޓީ އުފައްދައި, ހިންގައި, ޕާޓީތަކުގެ ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ހައްގު ކޮންމެ ރައްޔިތަކަށްމެ ލިބިގެންވެ އެވެ." އެ މާއްދާގައި ކަޅާއި ހުދުން, ސާފު ދިވެހި ބަހުން ލިޔެފައި އޮވެ އެވެ.
އެމްޑީޕީގެ ފަހަތުން އެތައް ޕާޓީއެއް އުފަންވެ މިނިވަން އިންސާފުވެރި އިންތިހާބަކާ ހަމައަށް ދިވެހިންނަށް އާދެވިއްޖެ އެވެ. އެންމެ 42 މެމްބަރުންނާ އެކު އުފެއްދި އެމްޑީޕީއަށް ވެސް 10 ވަރަކަށް އަހަރު ތެރޭ 92,000 މެމްބަރުން އެއްކުރި އެވެ. ޕްރޮގްރެސިވް ޕާޓީ އޮފް މޯލްޑިވްސް (ޕީޕީއެމް) އާއި ޖުމްހޫރީ ޕާޓީ (ޖޭޕީ) އަދި އެހެން ޕާޓީތަކުގެ ހަރަކާތްތައް ވެސް ފުޅާވެ ދިވެހިންނަކީ ޕާޓީ ސިސްޓަމާ ދޯޅު ބަޔަކަށް ވެއްޖެ އެވެ.
ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ޕާޓީތަކުގެ އަދަދުތަކާއި މެމްބަރުންގެ އަދަދު ވެސް އިތުރުވާން ފެށުމާ އެކު ގާނޫނަށް ބަދަލުތަކެއް ގެނެސް ޕާޓީތަކުން ވާސިލުވާންޖެހޭ ނަންބަރުތަކެއް ގާނޫނަށް އިތުރު ކުރެވުނެވެ. މިއަދު އަނެއްކާ ވެސް ބަހުސެއް އުފެދިފައި ވަނީ އެ ނަންބަރުތަކާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް 3,000 މެމްބަރުންގެ އަދަދާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ.
ގާނޫނު އާސާސީ ތަސައްވަރުކޮށްދޭ ހައްގުތަކަށް ހަނިކަން
ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ގާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގާނޫނީ އަދަދުތަކާ ގުޅިގެން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ދުސްތޫރީ މައްސަލައެއް ވެސް 2013 ގައި ހުށަހެޅި އެވެ. އޭރު ގާނޫނުގައި އޮތީ ޕާޓީއެއްގެ ގޮތުގައި ރެޖިސްޓްރީ ކުރެވޭނީ 10,000 މެމްބަރުން ހަމަކުރުމުން ކަމަށެވެ. އަދި, އޭގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގައި އޭރު އޮތް 16 ޕާޓީގެ ތެރެއިން ހަތަރު ޕާޓީ ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ ޕާޓީއެއް އުވެ އެވެ. މައްސަލަ ހުށަހެޅީ އެހެންވެ އެވެ.
"މެމްބަރުންގެ ގޮތުގައި 10,000 ހަމަނުވާ ހުރިހާ ޕާޓީތައް ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް ހެދުމުގެ ހައްގުން މަހުރޫމްވާއިރު އެ އަދަދަށް ވުރެ މަދުވާ ފަރާތްތަކަށް "އޯގަނައިޒްޑް" [އިންތިޒާމުވެގެން] ސިޔާސީ އެއްވެސް ހަރަކާތެއް ރާވައި ހިންގައި އަދި ބައިވެރިވުމުގެ ހައްގުން މަހުރޫމުވާ ކަމަށް" އިމާދު ސޯލިހުގެ ފަރާތުން ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ފާހަގަކުރި ނުކުތާއެއްގައި ބުނެފައިވެ އެވެ.
އޭގެ 10 އަހަރު ފަހުން, ފަނޑިޔާރުން ނިންމީ ގައުމީ ޕާޓީގެ ފަރާތުން އޭނާ ހުށަހެޅި މައްސަލަ އިހުތިސޯސު ނެތުމުން ނުބެލޭނެ ކަމަށެވެ. އޭރު ގާނޫނުގައި އޮތް އަދަދުތަކާއި މިހާރު ހުރި އަދަދުތަކާ ތަފާތުތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް މި ނުކުތާތައް މިހާރު އޮތް ގާނޫނަށް ވެސް އަމާޒުވެ އެވެ.
"ގާނޫނު އަސާސީގެ 68 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އަސާސީ ހައްގުތައް މާނަކުރުމުގައި ރާއްޖޭން ބައިވެރިވެފައިވާ މުއާހަދާތަކަށް ރިއާޔަތް ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ބުނެފައިވާއިރު, ސިޔާސީ ޕާޓީގެ ގާނޫނު (4/2013) ގައި ޕާޓީ އުފައްދައި ހިންގުމުގެ ހައްގު ހަނިކޮށްފައި ވަނީ އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮވެނަންޓް އޮން ސިވިލް އެންޑް ޕޮލިޓިކަލް ރައިޓްސްގެ މާއްދާތަކާ ހިލާފަށް," އެއް ނުކުތާގައިވެ އެވެ.
އޭގެ އިތުރުން, އިންތިހާބީ މަގާމެއްގައި ޕާޓީއެއްގެ ފަރާތުން ހުއްޓައި 10,000 ހަމަނުވެގެން އުވާލައިފި ހާލަތެއްގައި ޕާޓީގެ ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ހައްގުން މަހުރޫމުވެ, ވަކި ޕާޓީއަކަށް ނިސްބަތްވީތީވެ އެ މީހަކަށް ވޯޓު ދިން މީހުންގެ ހައްގަށް ވެސް އަރައިގަނެވޭ ކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައި ވެ އެވެ.
"ސިޔާސީ ޕާޓީ އުފައްދައި ސިޔާސީ ހަރަކާތް ހިންގުމަކީ ހަމަ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ލިބިދީފައި އޮންނަން ޖެހޭ ހައްގެއް. އެހެންމެ ޕާޓީއެއް އުފެއްދުމަށް ވަކި އަދަދެއް ކަނޑައަޅާފައި އޮތުމަކީ ޑިމޮކްރަޓިކް ގޮތެއް ކަމަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވޭ. ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް އުފައްދާއިރަށް ދައުލަތުން ކުރަން ޖެހޭ ހަރަދެއް ވެސް ނެތް. ވަކި އަދަދެއް ކަނޑައަޅައިގެން އެކަން ކުރަން ޖެހޭ ކަމަކަށް އެއްގޮތަކަށް ވެސް ގަބޫލު ނުކުރެވޭ," މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ވިލިމާލެ ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަހްމަދު އުޝާމް ވިދާޅުވި އެވެ.
ދުނިޔޭގެ ގައުމުތަކުގައި އޮންނަ ގޮތް
މިހާރު ވުޖޫދުގައި އޮތް އަށް ސިޔާސީ ޕާޓީގައި ޖުމްލަ 155،156 މީހުން ރަޖިސްޓްރީވެފައި އެބަ ތިއްބެވެ. އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ 521,457 މީހުންގެ އާބާދީގެ 29 ޕަސެންޓެވެ. ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން މިއީ ވަރަށް މަތީ އަދަދެކެވެ.
ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ޑިމޮކްރަސީ ކަމަށްވާ އިންޑިއާގައި ޕާޓީއެއް ރެޖިސްޓްރީކޮށް ހިންގަން ބޭނުންވަނީ އެންމެ 100 މެމްބަރުންނެވެ. އަވަށްޓެރި ސްރީ ލަންކާގައި ވެސް އޮންނަނީ އެހެންނެވެ. އެމެރިކާގައި ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ހެދުމުގައި މައި ސަރުކާރުން ވަކިވަކި ޝަރުުތުތަކެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވެ އެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތާއި ފަަރަންސޭސިވިލާތުގައި ވަކި އަދަދެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވެ އެވެ. އިޓަލީގައި އެ އަދަދު ހުރީ 1,000 ގަ އެވެ.
ރާއްޖޭގައި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގައި ތިބި މީހުންގެ އަދަދު ގިނަވިޔަސް, ހަގީގަތުގައި ޕާޓީއެއްގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓްރީވެ ހިންގުމަށް ގާނޫނުން މަތިކުރާ އަދަދުތައް ހުރީ ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކަށް ވުރެ މާ މަތީގަ އެވެ. ދޮޅު ބިލިއަން މީހުން އުޅޭ ގައުމެއްގައި 100 މީހުންނަށް ސިޔާސީ ހަރަކާތް ހިންގުމަށް ޕާޓީ އުފެއްދޭއިރު, ފަސް ލައްކަ މީހުންގެ އާބާދީއެއް އޮތް ރާއްޖޭގައި 3,000 މީހުން ހަމަކުރަން ޖެހުމަކީ މައިނޯރިޓީތަކުގެ އަޑުތައް އިއްވަން އޮތް ގޮންޖެހުމެކެވެ.
"ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް ހެދުމުގައި 3,000 މެމްބަރުން ހަމަކުރުން އޮތުމަކީ އެއްވެސް މަގްސަދެއް ހާސިލުވާނެ ކަމެއް ނޫން. އެއީ, 3,000 މެމްބަރުންނަކީ ރާއްޖެ ކަހަލަ ކުޑަ ގައުމެއްގައި އެހާ ފަސޭހަ ކަމަކަށް ވެސް ނުވާނެ. އޭގެ ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ ޕާޓީތައް މަދުކުރުން. އެއީ ގައުމުގެ މަސްލަހަތަށް މާ ބޮޑު ފައިދާއެއް ކުރާނެ ކަމެއް ނޫން," ރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރު ޑރ. އަހްމަދު ޝަހީދު ވިދާޅުވި އެވެ.
މައިނޯރިޓީތަކުގެ ހައްގުތައް ހިފެހެއްޓިފައި؟
މައިނޯރިޓީތަކުގެ ހައްގުތަކަކީ ވޯޓަކާއި ނުލައި ޑިސެމްބަރު 18, 1992 ގައި އޮތް އދ. ގެ އާންމު މަޖިލީހުން ބަލައިގަތް މުއާހަދާއެކެވެ. މިއީ އދ. ގެ އިންސާނީ ހައްގުތަކާއި ބެހޭ އޮފީހާއި ގުޅިލާމެހިފައިވާ މުއާހަދާއެކެވެ. އދ. ގެ އިންސާނީ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ކައުންސިލުގެ މެމްބަރެއްގެ ގޮތުންނާއި އދ. ގެ މެމްބަރު ގައުމެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން މިއީ ރާއްޖޭން ވެސް އަމަލުކުރަން ލާޒިމު ކަމެކެވެ.
"އަސާސީ ހައްގެއް ހަނި ކުރެވޭނީ ވަރަށް ހަނި ދާއިރާއެއްގައި ވަރަށް ބޮޑެތި ސަބަބުތަކެއް ހުރެގެން. ސިޔާސީ ޕާޓީތައް މި ހިމެނެނީ ފްރީޑަމް އޮފް އެސޯސިއޭޝަންގެ ތެރެއިން [ވަކި ފިކުރަކަށް ނިސްބަތްވުން]. އެ ހައްގު ހަނިކުރެވޭނީ ވަރަށް ހަނި ދާއިރާއެއްގައި އެ ހައްގު ހަނި ނުކޮށްފިނަމަ މުޖުތަމައުއަށް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެތީ," އެފަދަ ހައްގެއް ހަނިކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ޑރ. ޝަހީދު ވިދާޅުވި އެވެ.
މި އަދަދުތަކުގެ ޝިކާރައަކަށް އެންމެފަހުން ވީ ދިގު 30 އަހަރު ރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ކުރެއްވި ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން އަބްދުލްގައްޔޫމްގެ މޯލްޑިވްސް ރިފޯމް މޫވްމަންޓް (އެމްއާރުއެމް) އެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ބޭއްވި މިނިވަން ފުރަތަމަ އިންތިހާބުގައި 82,000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ ވޯޓު ހޯއްދެވި އެމަނިކުފާނު އުފެއްދެވި ތިންވަނަ ޕާޓީގެ އަޖަލު އައިސް ޖެހުނީ 3,000 މީހުން ހަމަ ނުވުމުންނެވެ. އެ ޕާޓީ އުވާލި މައްސަލަ މިހާރު އޮތީ ކޯޓުގަ އެވެ.
"އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނާލަންޖެހޭ އެބަ ހަގީގަތުގައި ސިޔާސީ ޕާޓީއާ ބެހޭ ގާނޫނުގައި މި އޮންނަ 3000 މެމްބަރުންގެ ލިމިޓް ނޫނީ 10،000 މެމްބަރުން ހަމަކޮށްގެން މެނުވީ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ފައިސާ ނުލިބޭ. މިހިރަ އާބިޓްރަރީ ފިގާސްތަކަކީ، އަދަދުތަކަކީ ހަގީގަތުގައި ގާނޫނު އަސާސީ ހުއްދަ ކުރާ ކަމެއްތޯ؟" ޕާޓީ އުވާލުމުން ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި އެ އަދަދުތަކާ ގުޅިގެން އެމްއާރުއެމްގެ ރައީސް ފާރިސް މައުމޫން ވިދާޅުވި އެވެ.
މެމްބަރުން ހަމަކުރަން އޮންނަން ޖެހޭ ގާނޫނީ އަދަދު އުވާލަން ޖެހެ އެވެ. ހަމައެކަނި އޮންނަންވީ އަދަދަކީ ދައުލަތުން ފައިސާ ދޫކުރާނެ މެމްބަޝިޕް އަދަދެކެވެ. އެއީ, 10,000 ވިޔަސް ނުވަތަ 20,000 ވިޔަސް ވެހެވެ. ނޫނީ, އިންތިހާބުތަކުގައި ހޯދާ ކާމިޔާބީގެ ނިސްބަތުން ވެސް ޕާޓީތަކަށް ފައިސާ ދޫކުރަންވީ އެވެ.
"އެކަމަކު އެކަން ވެގެން ނުވާނެ ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް އުފައްދަން އޮންނަ ފުރުސަތު ހަނިވާ ކަމަކަށް. މި ދެ ކަންތައް ވަކިކޮށްލައިފިއްޔާ ސަރުކާރަށް ފައިސާ ދޭން ކޮންމެވެސް ނިސްބަތެއް ގެންގުޅެވިދާނެ. ނުވަތަ މެމްބަރަކު މަޖިލީހަށް ހޮވުނިއްޔާ. ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް ހަދައިގެން އިންތިހާބުތަކުގައި އެ ޕާޓީން ވާދަކުރުމަށް އެހާ ގިނަ އަދަދެއްގެ މެމްބަރުން ތިބެން ޖެހޭ ކަމަށް ޝަރުތުކުރުމަކީ އަސާސީ ހައްގަކަށް އަރައިގަތުން," ޑރ. ޝަހީދު ވިދާޅުވި އެވެ.
ސިޔާސީ ޕާޓީތައް އުފެއްދުމަށް ދައުލަތުން ދޭ ހުއްދައަކީ، އެއް ފިކުރެއްގެ ބަޔަކަށް ޖަމާއަތެއްގެ ސިފައިގައި ބަސް ބުނުމުގެ ޖާގަ ދިނުމަށް ދޭ ހުއްދައެކެވެ. އެކަމަކު ޖަމާއަތެއް ކަމުގައި ބަލައިގަތުމަށް އޮތް 3000 މެންބަރުންގެ ޝަރުތަކީ ސިޔާސީ ތަފާތު ފިކުރުތަކަށް އޮތް ގޮންޖެހުމެކެވެ. ކުރިއްސުރެ އުފެދިފައިހުރި ސިޔާސީ ފިކުރުތަކުގެ ބޭރުން އައު ވިސްނުމަކަށް މަސައްކަތްކުރަން އެދޭ ކުދި ޖަމާއަތްތަކަށް އެފުރުސަރު ފަހިވާނޭގޮތަށް ގާނޫނު އިސްލާހުކުރުމަކީ މައިނޯރިޓީގެ އަޑު ކެނޑުނަނުދިނުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ކުރަންޖެހޭނޭ ކަމެކެވެ.
