އެއީ ރައީސް މައުމޫން އަބްދުލްގައްޔޫމް ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވިތާ އަހަރެއް ފަހުން 1979 ވަނަ އަހަރު އެމަނިކުފާނު ލ. އަތޮޅަށް ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅެކެވެ. އެ ދަތުރުފުޅުގެ ތެރެއިން ހައްދުންމަތީ މަސްވެރިންގެ ފަރާތުން ރައީސް މައުމޫނަށް އެނގިވަޑައިގަތީ ހިތަދޫ ކަނޑުތެރޭގައި ބޭރު ބަޔަކު ގަވާއިދާ ހިލާފަށް މަސްވެރިކަންކުރަމުންދާ ކަމެކެވެ. އެއާ އެކު ރައީސް އެންގެވުމަށް، އެމަނިކުފާނުގެ ސެކިއުރިޓީ ލޯންޗް ސިލްވާ ބީމުގައި، އެ ލޯންޗުގެ ކެޕްޓަން ފިއްލަދޫ ހުސެއިން މަނިކު ބޯޓު އަތުލައިގަނެވޭތޯ ދިޔަ އެވެ. އެކަމަކު ސިލްވާ ބީމަށް ވުރެ ބޯޓުގެ ސްޕީޑް ބާރުވުމުން އެކަން ކާމިޔާބެއް ނުވި އެވެ.
އެއީ ނާކާމިޔާބަކަށްވީ ނަމަވެސް، އެކަންވީ "ނަސީބަކަށެވެ". ކަންވީ ގޮތް ހުސެއިން މަނިކު، ރައީސަށް ދެންނެވުމުން، ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދު ބެލެހެއްޓުމަށް ސްޕީޑް ބާރު ލޯންޗް ދެއްވަން ރައީސް ނިންމެވި އެވެ. ހުސެއިން މަނިކު ވެގެންދިޔައީ ސިފައިންގެ ތެރެއަށް ކޯސްޓުގާޑް ހިދުމަތް ތައާރަފްވުމަށް މެދުވެރިއަކަށްވި ކެޕްޓަނަށެވެ.
ކެޕްޓަން ރިޓަޔާޑް ހުސެއިން މަނިކަކީ، ސިފައިންގޭގެ ތާރީހު ދިރާސާކުރައްވާ ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖާ އަބްދުﷲ ސައީދު ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، އައުޓްބޯޑު އިންޖީނު އެޅި ތިން ލޯންޗާ އެކު 1980 ވަނަ އަހަރު ސިފައިންގެ ލޯންޗް ސެކްޝަންގެ ނަމުގައި ކޯސްޓްގާޑުގެ ހިދުމަތް ފެށުނުއިރު އޭރު ހުރި އެންމެ މޮޅު އަދި އެންމެ އިތުބާރުކުރެވޭ ކެޕްޓަނެވެ.
އޭޕްރިލް 4، 2019 ގައި އޭނާ އުމުރުން 79 އަހަރުގައި މި ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވީ، ދިވެހި އަސްކަރިއްޔާގެ ޝަރަފްވެރި ހިދުމަތްތެރިއެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. އޭނާ އަކީ ސިފައިންގެ ހިދުމަތުގެ ޝަރަފުގެ ނިޝާން ތައާރަފްކޮށް، 1985 ވަމަ އަހަރު އެންމެ ފުރަތަމަ ކުލަ ލިބިވަޑައިގެންނެވި އަށް ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން އެކެކެވެ. ހއ. ފިއްލަދޫ އަށް އުފަން ހުސެއިން މަނިކަކީ، މުޅި ތިލަދުންމަތި ފަހުރުވެރިކޮށްދިން ސިފައިންގެ ބޭކަލެއް ވެސް މެ އެވެ.
އިބްރާހިމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގައި 1957 ވަނަ އަހަރު އޭނާ ސިފައިންގޭގެ ހިދުމަތާ ގުޅިވަޑައިގެންނެވި އިރު އުމުރަކީ 18 އަހަރެވެ. އޭރު ސިފައިންގޭގައި ތިބީ އޭނާއާ އެކު 66 ބޭކަލުންނެވެ. ސައީދު ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި ހުސެއިން މަނިކުގެ ހިތްވަރު ގަދަކަމާއި ޖެހިލުން ކުޑަކަމާއި ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި ހަށިހެޔޮކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާ އަށް ދާދި އަވަހަށް ވެރިންގެ އިތުބާރު ލިބިވަޑައިގެންނެވި ކަމަށެވެ.
ނަތީޖާއަކަށްވީ އޭރު ހިނގައިދިޔަ ސިފައިންގޭގެ ބޮޑެތި އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި އޭނާ ބައިވެރިކުރެއްވުމެވެ. އެގޮތުން ދެކުނުގެ ބަގާވާތާ ގުޅިގެން ފުވައްމުލަކުގައި ސުލްހަ ގާއިމްކުރުމަށް 1959 ވަނަ އަހަރު ގެންދިޔަ ފައުޖުގައި ހިމެނިވަޑައިގަތެވެ. އަދި ހަމަ އެ އަހަރު ހަވަރުތިނަދޫ މައްސަލަ ހައްލުކުރެއްވުމަށް ބޮޑުވަޒީރު އިބްރާހިމް ނާސިރު އެ ރަށަށް ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅުގައި ހުސެއިން މަނިކު ގެންދެވި އެވެ. އެ ދަތުރަށް ފަހު، ދުވަސްކޮޅެއް ވަންދެން އެ ރަށުގައި ފޯރި މަރަން އޭނާ ބެހެއްޓެވި އެވެ.
އެ މަސައްކަތަށް ފަހު އެނބުރި މާލެ ވަޑައިގަތްތަނުން ޖެހުނު މައްސަލައެއްގައި ހައްދުންމަތީ މާވަށަށް ފޮނުވާލި އެވެ. އަދި ދެ އަހަރެއްހާ ދުވަސް ފަހު ގެނެސް، 10 އަހަރަށް ހުކުމްކޮށް ބ. ގޮއިދޫ އަށް އަރުވާލި އެވެ. އެކަމަކު މަހެއް ނުވަނީސް އެނބުރި މާލެ ގެންނަވައި ސިފައިންގޭގެ ވަޒީފާ ރުޖޫއަކުރި އެވެ
ދެ ވަނަ ފަހަރަށް ސިފައިންގެއާ ގުޅި ހުސެއިން މަނިކު ބޮޑަށް ހަރަކާތްތެރިވީ ދިވެހި ކަނޑުތަކާއި އައްސޭރި ބެލެހެއްޓުމުގަ އެވެ. އެގޮތުން ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދަށް ވަގަށް ވަދެ މަސްވެރިކަންކުރުން އިންތިހާ އަށް ގޮސްފައި އޮތް އެ ދުވަސްވަރު އެކަން ހުއްޓުވުމަށް، ދަތި އުނދަގުލުގައި އޭނާ މަސައްކަތްކުރެއްވި އެވެ. ކަނޑަށް ނުކުންނަވަނީ ސިފައިންގެ ވިޔަފާރި ކުންފުނީގެ ކުދިކުދި މަސް ބޯޓުތަކުގަ އެވެ. އަދި ގޯނިގޯންޏަށް ހަތިޔާރާއި ވަޒަން އަޅައިގެން އާއްމު މަސް ދޯނި ފަހަރުގައި ވެސް ކަނޑުގެ ސަރަހައްދު ބެލެހެއްޓެވި އެވެ.
މީގެ އިތުރުން ފަރަށް އަރާ ބޯޓުތައް ފުންކުރުމުގައި އޭނާ އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއްވި އެވެ. އެގޮތުން ޅ. ދިއްފުށިމާދޫ ފަރަށް އެރި ސިޓީ އޮފް ވިކްޓޯރިއާ އާގުބޯޓު ފުންކުރުމަށް އެއް މަހަށް ވުރެ ގިނަ ގުނަ ދުވަހު ފަރުމަތީގައި މަސައްކަތްކުރެއްވި އެވެ. އަދި އިންޑިއާގެ ފަރަށް އެރި ރާއްޖޭގެ އާގުބޯޓެއް ފުންކުރުމުގެ މަސައްކަތް ވެސް ކުރެއްވި އެވެ. އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ މަސައްކަތަކީ ހދ. އަތޮޅު ފަޅު ރަށެއް ކަމަށްވާ މާފަރު ފަރަށް އެރި ހަތިޔާރު ބޯޓެއް ފުންކުރުމަށް ކުރެއްވި މަސައްކަތެވެ. ހަނިމާދޫ އެއާޕޯޓް ހެދުމުގެ މަސައްކަތުގައި ހުންނަވަނިކޮށް އެ ހަބަރު ލިބުމުން، އާއްމުން ބޯޓުން ފޮނުވާލައި މާލޭން ސިފައިން އަންނަންދެން ބޯޓުގައި ފޯރި މެރި އެވެ.
"ފަރުމަތީގައި އޮތް އެ ބޯޓުގައި ތިން ރޭ ގިނިކަންޏާ ހުންނެވިއިރު ފަރިއްކުޅުއްވީ އެ ބޯޓުގެ ތެރެއިން ފެނުނު ރޯ އަލުވި ފަދަ ތަކެއްޗެވެ. މޫސުން ވަރަށް ގޯސް ދުވަސްވަރަކަށް ވިޔަސް ކާނެ އެއްޗެއް ނުލައިވެސް ވަޑައިގެން މާލެއިން ސިފައިން އަންނަންދެން އެ ބޯޓުގައި ހުންނެވުމަށް ކެޕްޓަން ފިއްލަދޫ ހުސައިން މަނިކު ނިންމެވީ އެއީ ގައުމީ ވާޖިބެއްކަމުގައި ދެކެވަޑައިގެން އަމިއްލަފުޅަށެވެ." ސައީދު ލިޔުއްވާފައިވެ އެވެ.
ހުސެއިން މަނިކާ ހަވާލާދެއްވައި ސައީދު ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި އޭނާއަކީ ކަނޑު ދަތުރުކުރާއިރު ނިދިކުރައްވާ ބޭފުޅެއް ނޫނެވެ. އޭނާ ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށާއި އަތޮޅުތަކާއި ފަރުތަކާއި ގިރިތައް ދަސްކުރެއްވީ އެގޮތަށް ކުރެއްވި ދަތުރުތަކުގެތެރޭގައި ކަމަށާއި އަދި ރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކުގައި އަޅާ އޮޔާއި ޖެހޭ ވަޔާއި ކުރާ ވިއްސާރައާއި ރާއްޖޭގެ މޫސުން ދަސްކުރެއްވީ ދަންނަ މީހުންގެ ކައިރިން އޮޅުން ފިލުއްވައިގެންނާއި އަމިއްލަ ތަޖުރިބާގެ އަލީގައި ކަމަށް ލިޔުއްވާފައިވެ އެވެ،
"އުޑުމަތީގައި ހުންނަ ވިލާތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި، ވިލާގެ ވައްތަރުތަކާއި، ވަޔާއި އޮޔާ ގުޅުވައިގެން މޫސުން ކުރިއަށް ލަފާކުރައްވަން ދަސްކުރެއްވި އެވެ. އަދި އެކަންތައްތައް އެހެން މީހުންނަށް ކިޔައިދެއްވުމަކީ އުފަލެއް ކަމުގައި ހެއްދެވި އެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއަކަށް ވެގެންދިޔައީ ކެޕްޓަން ފިއްލަދޫ ހުސައިން މަނިކުގެ ދަށުން އެތައްއެތައް ބަޔަކު ރާއްޖޭގެ ކަނޑުފަޅުތަކަށް ފަރިތަވެ، ރަނގަޅު މޮޅު މާލިމީންނާއި ކަލާސީންގެ ގޮތުގައި ތަމްރީނުވެގެންދިއުމެވެ،" ސައީދު ލިޔުއްވާފައިވެ އެވެ.
ރާއްޖޭގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ކޯސްޓްގާޑުގެ ސިފައިން ގާއިމްކުރި ރާޑަރު ސްޓޭޝަންތައް ގާއިމުކުރުމުގައި އަމަލީ ގޮތުން މަސައްކަތްކުރެއްވި ހުސެއިން މަނިކު ސިފައިންގޭގެ ވަޒީފާ އިން ޝަރަފްވެރިކަމާ އެކު ވަކިވެވަޑައިގަތީ، 34 އަހަރުގެ ހިދުމަތްތަކަށް ފަހު 1994 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އެންމެ އާދައިގެން ވަޒީފާ އިން ފެށި ހިދުމަތް ނިންމަވާލެއްވީ ސިފައިންގެ އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައި ކެޕްޓަން ރޭންކުގަ އެވެ.
"އެއީ ރާއްޖޭގެ މޫސުމާއި ކަނޑުފަޅުތަކަށް ފަރިތަ، ކުޅަދާނަ ކެޕްޓަނެވެ. ވެރިންނާއި ކަލާސީނުންގެ އިތުބާރު ލިބިވަޑައިގެން ހުންނެވި މޮޅު މާލިމީއެކެވެ." ސައީދު ލިޔުއްވާފައިވެ އެވެ.
......
އެޑިޓަރުގެ ނޯޓް: މި ލިޔުން ލިޔެފައިވަނީ، "ކެޕްޓަން ފިއްލަދޫ ޙުސައިން މަނިކުގެ ސިފައިންގެ ޚިދުމަތް" މި ނަމުގައި ސިފައިންގޭގެ ކޮމާންޑް ސާޖަންޓް މޭޖާ އަބްދުﷲ ސައީދު އޭނާގެ ބްލޮގުގައި ލިޔުއްވި މަޒުމޫނަކުން މައުލޫމާތު ނަގައިގެންނެވެ.
