ފޮޓޯ ސްޓޯރީ؛ ސިއްހީ ކުއްލި ނުރައްކާގެ ދެ އަހަރު

މީގެ ދެ އަހަރު ކުރިން، 2020 ވަނަ އަހަރު މާޗް 12 ވަނަ ދުވަހު އޭރުގެ ހެލްތް މިނިސްޓަރު އަބްދުﷲ އަމީން ސިއްހީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާން ކުރެއްވީ އޭރު މުޅި ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތި ވެފައިވާ ކޮވިޑަށް ރާއްޖޭން މީހުން ޕޮޒިޓިވްވެ އޭގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވި ހިސާބުންނެވެ. ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާން ކުރި އިރު ރާއްޖޭގެ ރިސޯޓްތަކުން އަށް މީހަކު ވަނީ ޕޮޒިޓިވްވެފައިވެ އެވެ. އަަދި އޭގެ ކުރިން، ބައެއް ދިވެހިން ވަނީ ބައްޔަށް ޝައްކު ކުރެވިގެން ކަރަންޓީނު ވެސް ކޮށްފަ އެވެ.

ޗުއްޓީ ދަތުރުތަކާއި ވިޔަފާރި ދަތުރުތަށް ހުއްޓުނެވެ. ވަޒީފާއަށް ނުކުތުން ހުއްޓުމަކަށް އައިސް ގޭގައި ތިބެ މަސައްކަތްކުރަން ފެށި އެވެ. މާސްކް އަޅާ ސެނިޓައިޒްކުރަން މަޖުބޫރުވި އެވެ. ކޮފީތަކަށާއި ތަންތަނަށް ކާންދިޔުން ހުއްޓުނެވެ. ފަތުރުވެރިން ޗުއްޓީއަށް އަންނަ ރިސޯޓްތައް ބަދަލުވީ އައިސޮލޭޝަން ފެސިލިޓީތަކަށެވެ. ޕާކްތަކާއި އާންމު މައިދާންތަށް ބަންދުކުރި އެވެ. ޖަލުތަކުން އާއިލީ ބައްދަލުވުންތަށް މެދުކަނޑައިލި އެވެ. ކުޅިވަރު ކުޅޭ ދަނޑުތައް ބަންދުކުރި އެވެ. މުޅި ގައުމު ބަންދުވެ "އޮންލައިން" ވިއެވެ. އެކި ގައުމުތަކުން މީހުން އައުން ދިޔައީ މަނާކޮށް ވިސާ ދޫކުރުން ހުއްޓަމުންނެވެ.

ސަރުކާރަށް މުހިންމުވީ ގައުމަށް އަަންނަ ފަތުރުވެރިންނަށްވުރެ ބޮޑަށް އާންމު ރައްޔިތުންގެ ސިއްހަތެވެ. ރައީސް ރައްޔިތުންނާ ބައްދަލުކޮށް ވިދާޅުވި ވާހަކަތަކުން ވެސް ރައްޔިތުންނަށް ލިބިގެންދިޔައީ އިތުރު ހިތްވަރެކެވެ. އެއެވެސް ރަށަކުން ކާޑުގެ ބާވަތްތަށް ހުސްނުވާނެ ކަމަށާއި ތަރައްގީގެ އެއްވެސް މަޝްރޫއެއް ނުހުއްޓާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި ސަރުކާރު މުވައްޒަފުންގެ މުސާރަ ކުޑަ ނުކުރާނެ ކަމަށާއި މެދު އަދި ކުދިފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް އެހީވުމުގެ ގޮތުން ބޭންކްތަކާ ވާހަކަ ދައްކަމުން އަންނަކަން ވެސް ވަނީ ފާހަގަ ކުރައްވާފަ އެވެ.

ބަލިން ސަލާމަތްވުމަށް އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތަށް އަޅުމަށް ހާއްސަ ޓާސްކްފޯސެއް އެކުލަވާލައި، ކޮންމެ ދުވަހަކު ނޫސްވެރިންނާއި ބައްދަލުކޮށް އެންމެ ފަހުގެ އަޕްޑޭޓް ރައްޔިތުންނާއި ދިޔައީ ހިއްސާކުރަމުންނެވެ.

އެއާ އެކު ފެނިގެން ދިޔައީ ކޮވިޑުން ސަލާމަތްވުމަށް އަޅަމުންދިޔަ ފިޔަވަޅުތަށް އިތުރަށް ހަރުދަނާވެގެން ދިޔަތަނެވެ. ލޮކްޑައުން ނުކުރާނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ކުރިން ބުނި ނަމަވެސް, އޭޕްރިލް 15، 2020 ގައި ވަނީ މުޅި މާލެ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ލޮކްޑައުންކުރި އެވެ. އޭރު ދިވެއްސެއް ވަނީ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ކޮވިޑަށް ޕޮޒިޓިވްވެފަ އެވެ. މިހާ ހިސާބުން ސާމްޕަލްނެގުން އިތުރުކުރި އެވެ. ކޮންޓެކްޓް ޓްރޭސް ކުރުން ހަރުދަނާކޮށް ކަރަންޓީނު ކުރާ ދިވެހިންގެ އަދަދު ގިނަވި އެވެ. 24 ގަޑިއިރަށް ފުރަތަމަ ލޮކްޑައުންކުރި ނަމަވެސް އެ ލޮކްޑައުން ދިގު ދަންމަމުން ގޮސް ލުއިތަކެއް ދިނީ 28 މެއި ގައެވެ. ދިން ދޫތަކާ އެކު ޕޮޒިޓިވްވާ ދިވެހިންގެ އަދަދުވެސް ދިޔައީ ގިނަވަމުންނެވެ. ދުވަހެއް ދުވަހަކަށްވުރެ ގިނަވަމުން ގޮސް ބޮޑު 'އައުޓްބްރޭކެއް' އައެވެ. އެގޮތުން އޭޕްރީލް 30، 2020 ގައި މުޅި ގައުމު ރޮއްވާލީ ކޮވިޑް ބަލީގައި ރާއްޖޭން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މީހަކު މަރުވުމުންނެވެ.

ވެކްސިން ހޯދަން ރާއްޖޭން ފެށުނީއްސުރެ ދިޔައީ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ ވެކްސިން ލިބުނު ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ރާއްޖެއަށް ވެކްސިން ލިބުނެވެ. އެގޮތުން 2021 ވަނަ އަހަރު ޖެނުއަރީ 20 ވީ ދުވަހު 02:42ގައި ރާއްޖެ ޖެއްސި އެއާ އިންޑިއާ ފްލައިޓުން ސިރަމް އިންސްޓިޓިއުޓުން އުފައްދާފައިވާ އޮކްސްފޯޑް އެސްޓްރަޒެނެކާގެ ކޮވިޝީލްޑް ވެކްސިންގެ 100،000 ޑޯޒް ރާއްޖެ އައެވެ. މިއީ އިންޑިއާއިން އެންމް ފުރަތަމަ ބޭރުކުރި ވެކްސިން ޑޯޒްތަކެވެ. މިހާ ހިސާބުން ވެކްސިން ޖަހަން ފަށާ ކިޔުތައް ދިގުވި އެވެ. އަދި ފަހުން ސިނޮފާމް އާއި އެސްޓްރަޒެނިކާ ވެކްސިންވެސް ރާއްޖެ ގެނަ އެވެ.

ވެކްސިންގެ އިތުރަށް އެކި ގައުމުތަކުންނާއި ޑަބްލިޔުއެޗްއޯއިން ގިނަ އަދަދެއްގެ ޓެސްްޓް ކިޓްތައް ހޯދާ ރާއްޖޭން ވަނީ ފިޔަވަޅުތައް ހަރުދަނާކޮށްފަ އެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކޭސްތަކުގެ އަދަދު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެ ލޮކްޑައުން އުވާލާ އާންމު ހާލަތަށް ގެނެވުނެވެ. ނަމަވެސް އޭރު ވެސް ސިއްހީ މާހިރުން ލަފާދެއްވަމުން ގެންދިޔައީ ކޮވިޑްގެ ނުރައްކާ އެއްކޮށް ނުނިމޭ ކަމަށާއި މާސްކް އަޅާ، ސެނިޓައިޒްކޮށް އަމިއްލަ މީހާއާއި އަނެކާގެ ރައްކަލަށް ބަލައިން އުޅުމަށެވެ. އޭރުވެސް ދިޔައީ ސާމްޕަލް ނެގުމާއި ވެކްސިންޖެހުން ކުރިޔަށް ގެންދަމުންނެވެ. ވެންޓިލޭޓާ ހޯދަން މަސައްކަތްކޮށް ވެންޓިލޭޓަރު ވެސް ވަނީ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ގެނެސްފަ އެވެ.

ދިން ދޫތަކާއި އުވާލި ލޮކްޑައުންއާ އެކު އަނެއްކާވެސް ކޮވިޑް ކޭސްތަށް މައްޗަށްދާން ފެށި އެވެ. ކުއްލިއަކަށް އައި ބޮޑު ރާޅަކާއި އެކީ ކޭސްތަކުގެ އަދަދު 1000 އަށްވުރެ މައްޗަށް ދިޔަ އެވެ. އަތޮޅު ތެރޭ ގިނަ ރަށްރަށަށް ބަލި ފެތުރެނުވެ.

ދެވަނަ ރާޅު ނިމުމަކާ ހަމަޔަށް ދިޔައިރު ދިވެހިންނަށް ވަނީ ކޮންމެ ވެސް ވަރަކަށް ކޮވިޑާ އެކީ އުޅެން ދަސްވެފަ އެވެ. ބައްޔާ މެދު އޮތް ސީރިއަސްކަން ކެނޑި، އާންމު ބައްޔަކަށް މި ބަލި ވިއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އަނެއްކާވެސް އިތުރު ރާޅެއް އައެވެ. ދުވާލަކު 1000 އެއްހާ މީހުން ޕޮޒިޓިވް ވަމުންދިޔަ އެވެ. އަދި ހޮސްޕިޓަލްތައް ފުރިދާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު ދިނެވެ. ވެންޓިލޭޓަރުގައި މީހުންނަށް ފަރުވާދޭ މިނިްވަރު ގިނަވި އެވެ. ދުވާލަކު ބަލީގައި މަރުވާ މީހުން ނިސްބަތުން ގިނަވި އެވެ. ފެސިލިޓީތަކާއި ހޮސްޕިޓަލްތައް ފުރޭނެކަމުގެ ބިރާއި އެކީ އިތުރު ފެސިލިޓީއެއް އެޅުމުގެ މަސައްކަތް ސަރުކާރުން ފެށި އެވެ.

ޕޮސިޓިވްވާ އަދަދާއި އެއްވަރަށް ވެކްސިން ފުރިހަމަ ކުރާ މީހުންގެ އަދަދު ވެސް ވަކި މަދެއް ނޫނެވެ. ދުވާލަކު އެތައް ހާސް ބަޔަކު ދަނީ ވެކްސިންގެ ޑޯޒްތަށް ޖަހަމުންނެވެ.

ސިއްހީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގައި މި ހޭދަކުރި ދެ އަހަރު ތެރޭގައި ސަރުކާރުން ހަރުދަނާ ގިނަ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅި އެވެ. އެތައް ބިލިއަން ރުފިޔާއެއް ހަމައެކިނި ކޮވިޑް މެނޭޖްކުރުމަށް ވަނީ ހަރަދު ކޮށްފަ އެވެ. ވިޔަފާރިތަކަށް އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާގެ ލޯނު ދީފައިވާއިރު، ސަރުކާރު މުވައްޒަފުންގެ މުސާރަ ބަރާރަށް ވަނީ ދީފަ އެވެ. އެއްވެސް ސަރުކާރު ކުންފުންޏެއް އިނދަނުޖެހި، ދޭންޖެހޭ ހިދުމަތްތައް ވަނީ ފޯރުކޮށްދީފަ އެވެ. ވަކިވަކި ފަރުދުންނަށް ފިޔަވަޅުތަކުން ގެއްލުންވިޔަސް އޭރުގައި އެ ކަންތަައްތަކަކީ އެންމެންގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ކޮންމެހެން ކުރަން ޖެހުނު ކަންކަމެވެ.